Không chỉ xác định rõ sai phạm, nhiều kết luận thanh tra còn tạo cơ sở để tháo gỡ những “điểm nghẽn”, giúp các cơ quan có thẩm quyền có căn cứ xử lý, đưa nguồn lực đang bị ách tắc trở lại phục vụ mục tiêu phát triển của các bộ, ngành, địa phương.

Sau kết luận thanh tra là gì?

Đối với các dự án đầu tư tồn đọng nhiều năm, điều khó nhất là tìm hướng xử lý để dự án có thể tiếp tục triển khai đúng quy định của pháp luật.

Thực tế cho thấy, nhiều dự án tồn đọng nhiều năm không chỉ có sai phạm trong quá trình đầu tư mà còn chịu tác động của những thay đổi về chính sách, quy hoạch, pháp luật hoặc những vướng mắc phát sinh trong tổ chức thực hiện. Vì vậy, xử lý sai phạm là yêu cầu bắt buộc, nhưng chỉ như vậy vẫn chưa đủ để đưa dự án trở lại quỹ đạo.

Ảnh: Bảo Anh

Xuất phát từ yêu cầu đó, cả Kế hoạch số 1505/KH-TTCP ngày 22/7/2025 (thanh tra chuyên đề các công trình, dự án có khó khăn, vướng mắc, chậm tiến độ, tồn đọng kéo dài, hiệu quả thấp, nguy cơ gây thất thoát, lãng phí) và Kế hoạch số 1158/KH-TTCP ngày 22/4/2026 của Thanh tra Chính phủ (triển khai thanh tra chuyên đề đối với các dự án có khó khăn, vướng mắc, tồn đọng kéo dài) đều xác định rõ yêu cầu xuyên suốt: Làm rõ sai phạm, trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân liên quan; rà soát, nhận diện đầy đủ những khó khăn, vướng mắc của từng dự án; kiến nghị giải pháp xử lý theo thẩm quyền, tạo cơ sở để các bộ, ngành, địa phương tiếp tục tháo gỡ và khơi thông nguồn lực cho phát triển.

Là Trưởng đoàn thanh tra các dự án có khó khăn, vướng mắc tại tỉnh Ninh Bình, ông Ngô Mạnh Hùng, Phó Cục trưởng Cục Thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo khu vực phía Bắc (Cục I, Thanh tra Chính phủ) cho biết, trong quá trình thực hiện, đoàn thanh tra luôn quán triệt tinh thần chỉ đạo của lãnh đạo Thanh tra Chính phủ và Kế hoạch 1505. Việc kiểm tra, rà soát từng dự án không chỉ nhằm xác định trách nhiệm đối với những sai phạm đã xảy ra mà còn tập trung làm rõ những vướng mắc thuộc cơ chế, chính sách, thủ tục hoặc quá trình tổ chức thực hiện.

“Chúng tôi mong muốn khi kết luận thanh tra được ban hành, những kiến nghị có thể triển khai được trong thực tiễn, giúp địa phương có thêm căn cứ để tháo gỡ khó khăn, vướng mắc, xử lý dứt điểm những tồn tại của từng dự án theo đúng quy định của pháp luật. Qua đó, góp phần khơi thông nguồn lực để thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của địa phương”, ông Hùng nhấn mạnh.

Ảnh: Bảo Anh

Nhìn đúng giá trị để tìm hướng xử lý

Điểm đáng chú ý trong các kết luận thanh tra đối với những dự án có khó khăn, vướng mắc đó là đoàn thanh tra không tập trung liệt kê sai phạm.

Bên cạnh việc xác định trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân liên quan, nhiều kết luận còn đánh giá hiệu quả đầu tư, ý nghĩa kinh tế - xã hội cũng như khả năng tiếp tục triển khai của từng dự án. Điều này giúp việc xử lý không dừng ở việc khắc phục sai phạm đã xảy ra mà hướng tới giải quyết toàn diện những tồn tại đang cản trở dự án. Những nội dung này được thể hiện khá rõ trong kết luận thanh tra các dự án khó khăn, vướng mắc tại tỉnh Ninh Bình.

Trước khi đưa ra các kiến nghị xử lý, kết luận thanh tra đã đánh giá khách quan vai trò của từng dự án. Cụ thể: Dự án Cơ sở hạ tầng Tràng An đã phát huy hiệu quả đầu tư, góp phần tăng cường cơ sở hạ tầng đưa Quần thể danh thắng Tràng An được UNESCO công nhận là di sản văn hóa và thiên nhiên thế giới, đưa du lịch Ninh Bình trở thành ngành kinh tế mũi nhọn của tỉnh; Dự án Khu núi chùa Bái Đính đã mang lại những hiệu quả nhất định cho địa phương; Dự án Đê Hữu sông Đáy góp phần đảm bảo an toàn cho các tuyến đê, phục vụ tốt công tác phòng, chống thiên tai vùng phân lũ, chậm lũ sông Hoàng Long; giúp bảo vệ an toàn tính mạng, tài sản của Nhân dân và các doanh nghiệp trong khu vực khoảng 70% diện tích toàn tỉnh Ninh Bình.

Hay như Dự án Bệnh viện sản nhi, kết luận thanh tra đánh giá sau hơn 5 năm đưa vào khai thác, sử dụng đã phát huy tốt hiệu quả đầu tư, mang lại lợi ích cho cộng đồng, giúp giảm chi phí và thời gian di chuyển cho người bệnh, tăng hiệu quả khám, chữa bệnh; tạo thêm việc làm cho nhân lực y tế địa phương, nâng cao năng lực y tế tuyến tỉnh và giảm tải tuyến trên.

Cũng trên cơ sở đó, kết luận thanh tra đã tập trung làm rõ những nội dung vi phạm, xác định trách nhiệm của từng chủ thể và kiến nghị các giải pháp khắc phục để dự án tiếp tục triển khai đúng quy định.

Ảnh: Trung Hiển

Thực tiễn đó cho thấy, việc xử lý sai phạm và phát huy giá trị của dự án không phải là hai mục tiêu đối lập. Sai phạm phải được xử lý nghiêm minh, nhưng những nguồn lực còn khả năng phát huy hiệu quả cũng cần được khơi thông để tiếp tục phục vụ phát triển.

Từ kiến nghị thanh tra đến “khơi thông” nguồn lực phát triển

Theo dõi các kết luận thanh tra gần đây có thể thấy, sau khi xác định rõ trách nhiệm của từng tổ chức, cá nhân, các kiến nghị đều hướng tới việc tháo gỡ những rào cản đang cản trở quá trình triển khai dự án. Có nội dung yêu cầu hoàn thiện hồ sơ pháp lý; có nội dung kiến nghị rà soát quy hoạch, xác định lại nghĩa vụ tài chính; có nội dung đề nghị các bộ, ngành xem xét xử lý những vấn đề vượt thẩm quyền của địa phương.

Chính những kiến nghị thanh tra mới quyết định hiệu quả thực thi của kết luận thanh tra. Vì thế, những kiến nghị phải đủ rõ, đủ khả thi để các cơ quan có thẩm quyền tổ chức thực hiện, giải quyết dứt điểm những tồn tại của từng dự án.

Ảnh: Trung Hiển

Thực tế, hiệu quả của các kiến nghị sau thanh tra của Thanh tra Chính phủ đã được phản ánh qua kết quả tổ chức thực hiện các kết luận thanh tra. Báo cáo chuyên đề số 61-BC/ĐU ngày 4/6/2026 của Đảng ủy Thanh tra Chính phủ cho thấy, đã có 1.489 kết luận hoàn thành sau một năm vận hành chính quyền hai cấp.

Qua thực hiện kết luận thanh tra, số tiền đã thu được về ngân sách nhà nước là hơn 1.067 tỷ đồng và 30,1 ha đất; xử lý khác về kinh tế đã hoàn thành là 1.019,9 tỷ đồng (đạt 32,6% số phải xử lý); xử lý hành chính về kinh tế đã hoàn thành là 19,8 tỷ đồng (đạt 89,4%); xử lý trách nhiệm đối với 3.616 tập thể, cá nhân (đạt 64,8%); xử lý trách nhiệm đối với 3.616 tập thể, cá nhân; đồng thời 18 văn bản đã được hoàn thiện theo kiến nghị của các cơ quan thanh tra.

Những con số đó không chỉ phản ánh kết quả xử lý sau thanh tra. Điều quan trọng hơn là từ các kết luận thanh tra, nhiều dự án có thêm căn cứ để hoàn thiện thủ tục đầu tư; nhiều vướng mắc về đất đai, quy hoạch, đầu tư được xử lý theo thẩm quyền; nhiều bất cập của cơ chế, chính sách được nhận diện để kiến nghị sửa đổi.

Mỗi kiến nghị được thực hiện là thêm một bước tháo gỡ “điểm nghẽn”, đưa những nguồn lực đang bị đình trệ trở lại phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.

Trong yêu cầu phát triển mới của đất nước, mỗi kết luận thanh tra vì thế không chỉ khép lại một cuộc thanh tra mà còn mở ra cơ hội mới cho mỗi dự án đang gặp khó khăn, vướng mắc. Khi những kiến nghị sau thanh tra thực sự đi vào cuộc sống, trở thành cơ sở cho các quyết định quản lý và tháo gỡ được những vướng mắc tồn tại nhiều năm, kết luận thanh tra đã hoàn thành một sứ mệnh lớn hơn: Mở đường để khơi thông nguồn lực phát triển.