Tự mua thuốc vẫn phải có giới hạn

Theo ông Vũ Đình Hòa, Phó Giám đốc Trung tâm Quốc gia về Thông tin thuốc và Theo dõi phản ứng có hại của thuốc (Trung tâm DI và ADR Quốc gia), Trường Đại học Dược Hà Nội, thuốc không kê đơn giúp người dân chủ động xử trí một số triệu chứng nhẹ, ngắn ngày và góp phần giảm tải cho cơ sở y tế.

Tuy nhiên, ông Hòa nhấn mạnh, “không kê đơn” không đồng nghĩa với “vô hại” hoặc có thể sử dụng tùy ý. Việc chọn đúng thuốc, đúng đối tượng, dùng đúng liều và thời gian giúp hạn chế nguy cơ nhưng không loại trừ hoàn toàn khả năng gặp phản ứng có hại.

Theo ông Hòa, việc tự mua thuốc theo kinh nghiệm cũ, lời mách bảo của người không có chuyên môn hoặc quảng cáo có thể tiềm ẩn nhiều nguy cơ. Tự lựa chọn sai thuốc có thể che lấp triệu chứng, làm trì hoãn chẩn đoán và điều trị. Dùng sai liều, sai thời gian hoặc phối hợp không phù hợp có thể làm giảm hiệu quả, gây quá liều và tăng độc tính.

Ngoài ra, người sử dụng có thể gặp tương tác với thuốc điều trị bệnh mạn tính hoặc phản ứng có hại không được phát hiện, xử trí kịp thời, trong đó có những trường hợp nghiêm trọng như phản vệ, xuất huyết tiêu hóa, tổn thương gan, thận.

Ông Hòa cũng lưu ý, mua thuốc từ nguồn không bảo đảm, kể cả qua mạng còn làm tăng nguy cơ gặp thuốc không rõ nguồn gốc, kém chất lượng và thiếu tư vấn chuyên môn.

Từ góc độ này, ông Hòa cho rằng tự sử dụng thuốc không kê đơn chỉ phát huy lợi ích khi người dân có thông tin phù hợp và nhận biết được giới hạn của việc tự điều trị. Vai trò tư vấn của dược sĩ và việc theo dõi trong quá trình dùng thuốc rất quan trọng để giảm những nguy cơ có thể phòng tránh.

Đúng liều, đúng thời gian và biết lúc phải đi khám

Theo Phó Giám đốc Trung tâm DI và ADR Quốc gia Vũ Đình Hòa, khi sử dụng thuốc không kê đơn, người dân cần xem kỹ nhãn, tờ hướng dẫn của chính sản phẩm và trao đổi với dược sĩ nếu có điểm chưa rõ.

Về liều dùng, cần biết rõ mỗi lần dùng bao nhiêu, khoảng cách giữa các lần và tổng liều tối đa trong 24 giờ. Không tự tăng liều vì thấy chưa có tác dụng hoặc uống dồn để bù liều đã quên.

Với trẻ em, cần chọn dạng thuốc phù hợp, dùng liều theo cân nặng hoặc độ tuổi được hướng dẫn; thuốc dạng lỏng phải đo bằng dụng cụ chia liều. Người sử dụng cũng cần kiểm tra hoạt chất để tránh dùng trùng.

Ông Hòa dẫn ví dụ, các thuốc giảm đau, hạ sốt và thuốc cảm cúm có thể cùng chứa paracetamol. Dùng đồng thời dẫn đến quá liều có thể gây tổn thương gan nghiêm trọng và thậm chí có thể tử vong.

Về thời gian sử dụng, ông Hòa cho biết cần tuân thủ hướng dẫn riêng của từng sản phẩm, bao gồm thời gian dùng và thời điểm cần đi khám lại nếu triệu chứng chưa cải thiện. Không có một thời hạn tự điều trị chung cho mọi thuốc không kê đơn.

Về chống chỉ định và thận trọng, cần kiểm tra tiền sử dị ứng và các bệnh lý cần lưu ý trong hướng dẫn. Phụ nữ mang thai hoặc cho con bú, trẻ nhỏ, người cao tuổi, người có bệnh gan, thận hoặc bệnh mạn tính khác nên trao đổi với bác sĩ, dược sĩ trước khi tự dùng, ông Hòa nhấn mạnh.

Dược sĩ Nguyễn Ngân (Nhà thuốc Y Đức). Ảnh: Thanh Lương

Dược sĩ Nguyễn Ngân cho biết, trong thực tế tư vấn tại nhà thuốc, người mua thường quan tâm trước hết đến việc thuốc có giúp giảm nhanh triệu chứng hay không.

Tuy nhiên, dược sĩ Ngân cho rằng trước khi lựa chọn thuốc, dược sĩ cần biết người bệnh đang gặp triệu chứng gì, đã kéo dài bao lâu, đang sử dụng thuốc nào và có bệnh lý đặc biệt hay không.

Theo dược sĩ Ngân, người dân cũng nên chủ động đọc lại tên thuốc, hoạt chất, hàm lượng và hướng dẫn sử dụng trước khi dùng. Nếu chưa rõ về liều lượng hoặc cách dùng, cần hỏi lại dược sĩ thay vì tự điều chỉnh. Đặc biệt, khi đang sử dụng nhiều sản phẩm, việc kiểm tra thành phần là cần thiết để tránh dùng trùng hoạt chất.

Khi nào cần ngừng thuốc và gọi cấp cứu?

Nhấn mạnh, phía người bệnh cũng cần theo dõi các dấu hiệu bất thường trong quá trình dùng thuốc, Phó Giám đốc Trung tâm DI và ADR Quốc gia Vũ Đình Hòa cho rằng khi xuất hiện phát ban, ngứa, chóng mặt, buồn ngủ nhiều hoặc rối loạn tiêu hóa kéo dài, cần liên hệ bác sĩ, dược sĩ để được đánh giá.

Nếu khó thở, sưng môi, lưỡi hoặc họng, choáng hay ngất, cần ngừng thuốc nghi ngờ và gọi cấp cứu ngay vì có thể là phản ứng dị ứng nghiêm trọng.

Người dân nên giữ lại vỏ thuốc, ghi thời điểm và lượng thuốc đã dùng, thời điểm xuất hiện triệu chứng để nhân viên y tế đánh giá, xử trí và báo cáo phản ứng có hại nghi ngờ.

Khi triệu chứng không cải thiện, ông Hòa khuyến cáo không nên tự phối hợp thêm thuốc hoặc đổi thuốc liên tục. Cần đi khám khi điều trị đủ thời gian mà bệnh chưa đỡ; đi khám sớm hơn nếu triệu chứng nặng lên hoặc xuất hiện các dấu hiệu đáng lo ngại.

Nếu phải dùng thuốc kéo dài hoặc thường xuyên dùng lại, cần đánh giá nguyên nhân của triệu chứng. Việc giảm triệu chứng không có nghĩa nguyên nhân gây bệnh đã được giải quyết. Thuốc không kê đơn vẫn có thể được sử dụng dài ngày trong một số trường hợp, nhưng cần có đánh giá và kế hoạch theo dõi của nhân viên y tế.

Với người đang dùng nhiều thuốc, ông Hòa khuyến cáo nên mang theo danh sách, vỏ thuốc hoặc ảnh chụp các sản phẩm đang sử dụng, ghi rõ liều và số lần dùng, kể cả thuốc mua ở nhiều nơi, thuốc cổ truyền, vitamin và thực phẩm chức năng.

Bác sĩ, dược sĩ sẽ rà soát thuốc nào còn cần thiết, có trùng hoạt chất, tương tác hoặc không phù hợp với bệnh nền hay không trước khi bổ sung sản phẩm mới. Đặc biệt, khi xuất hiện một triệu chứng mới trong quá trình dùng nhiều thuốc, người bệnh cần trao đổi với nhân viên y tế trước khi tự mua thêm thuốc để xử trí, Phó Giám đốc Trung tâm DI và ADR Quốc gia Vũ Đình Hòa chia sẻ thêm.

Bài 3: Tăng giám sát để thuốc đến tay người dân an toàn