Chế biến cá tra nguyên liệu tại Công ty Hùng Cá, tỉnh Đồng Tháp. Ảnh: Trúc Lâm

Giá cá tra nguyên liệu được thu mua trung bình khoảng 23,5 - 24 nghìn đồng/kg, tại nhiều địa phương giá trung bình từ đầu vụ đến nay đạt khoảng 23,5 nghìn đồng/kg, cao hơn cùng kỳ năm 2013 từ 1.000 - 1.500 đồng/tấn.

Tại đồng bằng sông Cửu , toàn bộ thị trường chế biến và đầu ra của cá tra đều phụ thuộc vào các doanh nghiệp (DN). Thời điểm trước năm 2010 là “hoàng kim” của cá tra, đã có trên 300 DN trong, ngoài nước tham gia sản xuất, xuất khẩu, thu mua cá nguyên liệu. Sự bùng phát đã dẫn đến tình trạng cạnh tranh không lành mạnh, mất kiểm soát về giá trên thị trường, DN tự phá nhau, nhiều DN lớn bị phá sản, người nuôi bỏ ao không còn là chuyện hiếm. Thậm chí, có đã thời điểm nhiều chuyên gia kinh tế còn cho rằng “cá tra Việt Nam không khéo sẽ tự chết trong bối cảnh một mình một chợ”.

Theo thống kê sơ bộ, đến giữa tháng 9 các tỉnh trong vùng Đồng bằng sông Cửu Long đã thu hoạch trên 4.300 ha diện tích nuôi cá tra, với sản lượng 776 nghìn tấn, xuất khẩu được trên 490 nghìn tấn và trị giá đạt 1,27 tỷ USD, đạt 72,5% kế hoạch năm.

Một trong những điểm đáng lo ngại hiện nay của các DN chế biến, kinh doanh cá tra là “sức khỏe có vấn đề” khi tình trạng nợ vay ngân hàng và nợ tiền mua cá nguyên liệu đang diễn ra khá phổ biến. Quý I/2014, hầu hết các DN hàng đầu cá tra đều trong tình trạng nợ đọng vốn vay ngân hàng gấp từ 2 đến 3 lần vốn chủ sở hữu. Điển hình, Cty Cổ phần Thủy sản Hùng Hương vốn chủ sở hữu là 2.325 tỷ đồng, nhưng vốn vay lên đến 6.009 tỷ đồng; Cty Cổ phần Việt An vốn chủ sở hữu là 447 tỷ đồng, nhưng nợ vay ngân hàng 1.435 tỷ đồng; Cty Cổ phần Xuất nhập khẩu Thủy sản An Giang vốn chủ sở hữu là 801 tỷ đồng nhưng nợ ngân hàng 1.657 tỷ đồng...

Thực trạng khó khăn về vốn, dẫn đến tình trạng DN thu mua nguyên liệu của người dân nợ đọng kéo dài đang diễn ra khá phổ biến tại đồng bằng sông Cửu Long. Ngay như Cty Cổ phần Việt An hiện đang vẫn nợ hàng trăm hộ dân nuôi cá tại An Giang, Đồng Tháp… kéo dài hằng năm nay vẫn không trả được, có hộ lên đến hơn 100 tỷ đồng. Trước tình trạng nợ đọng kéo dài, không trả tiền cho người nuôi cá của DN, ông Hòe cho rằng: “Các cấp chính quyền cần vào cuộc để hỗ trợ cho người dân xử lý các DN “có thể quỵt tiền” của dân, thậm chí phải hướng dẫn cho dân kiện để đòi nợ DN”.

Nhìn nhận về góc độ DN, Chủ tịch Hội đồng Thành viên Cty Hùng Cá, ông Trần Văn Hùng cho rằng: “Để cá tra phát triển ổn định, trước hết Nhà nước phải giúp cho được về việc minh bạch hóa nguồn nguyên liệu và thông tin rõ ràng về thị trường đầu ra. Đồng thời, cần phải có những chính sách hỗ trợ, bảo vệ DN thực sự làm ăn, không ai hiểu hơn DN, người làm ăn chân chính bằng ngân hàng”.

 Trúc Lâm