Dưới bàn tay điêu luyện của các “cao thủ” thiến gà, những chú gà trống tơ oai phong sẽ thành gà “thái giám” chỉ trong tích tắc

Chợ Thông Huề họp phiên ngay tại trung tâm xã Thông Huề, sát bên Quốc lộ 3. Người ta truyền rằng, đi vùng cao Trùng Khánh, Cao Bằng mà không ghé chơi chợ phiên Thông Huề một lần và tìm đến góc chợ nơi hội tụ những “cao thủ” thiến gà, sẽ là thiếu sót trong chuyến vi vu thăm thú vùng cao miền Đông Bắc này.

Theo phong tục dân gian, trên mâm cỗ cúng gia tiên, thần linh ngày Tết không thể thiếu món gà trống thiến. Và, để có những con gà trống thiến thịt thơm ngon, béo ngậy, màu vàng óng sau khi luộc bày trên mâm cỗ, trước Tết chừng vài tháng, bà con các vùng xung quanh đã phải chọn những chú gà trống mới chập chững gáy, mào gà mới nhú, bỏ rọ mang xuống chợ phiên Thông Huề.

“Lãnh địa” tập trung các “cao thủ” thiến gà nằm riêng trên một khu đất phía Tây chợ. Mỗi phiên chợ luôn có tới hàng chục “cao thủ” với đồ nghề thuộc diện “thửa” riêng, kèm những bí kíp lưu truyền, nên chỉ cần từ dăm ba phút đồng hồ là đã có thể “hô biến” gà trống thành gà “thái giám”.

Trước khi vào công đoạn thiến, những chú gà trống sẽ được chuẩn bị trong tư thế sẵn sàng. Thợ thiến đặt gà xuống đất, dùng hai chân kẹp cánh con gà trong tư thế giơ lên. Tiếp đó, “cao thủ” sẽ rạch một đường rạch mổ sắc gọn vào dưới cánh, rồi dùng kẹp bằng nhôm để dang rộng vết mổ rộng. Dưới bàn tay khéo léo thuần thục của thợ thiến, một sợi chỉ nhỏ được đưa vào bên trong kéo qua đưa lại. Một chiếc kẹp nhỏ được đưa vào để gắp ra hai quả tinh hoàn. Tất cả những thao tác đó chỉ mất vài phút rồi chú gà được thả lại vào lồng trong tư thế loạng choạng ít giây, rồi lại đứng vững như chưa hề có chuyện gì xảy ra mà không cần khâu lại vết mổ.

Theo kinh nghiệm của những “cao thủ” thiến gà tại chợ, việc lựa thời gian để thiến gà cũng rất quan trọng. Nếu chọn đúng thời điểm sẽ thiến dễ dàng, gà bị tổn thương nhẹ và thời gian hồi phục nhanh. Còn nếu thiến sớm quá, “cà” nhỏ như hạt gạo sẽ rất khó làm.

Trong mắt của những người đã gắn bó lâu năm với chợ Thông Huề, đặc biệt là góc chợ gà ‘thái giám”, ông Tánh là người đáng nể về thâm niên trong nghề lẫn tài thiến gà ở trình độ hoàn hảo. Hơn 40 năm hành nghề thiến gà, ông chưa từng để con gà nào phải vô tình bị “hóa kiếp”. Công thiến gà mà ông Tánh thu được chỉ khoảng từ 4 - 6 nghìn đồng/con. Những năm trước, khi nhu cầu thiến gà nhiều, có ngày ông thiến đến hàng trăm con. Thời gian thiến chừng ấy chỉ vào khoảng vài tiếng đồng hồ. Người ta gọi ông là “đệ nhất hoạn gà” quả không sai.

Phiên chợ Thông Huề tàn khi trời đã xế chiều, đâu đó góc chợ vẫn vang những tiếng chốt hẹn giữa khách và những “cao thủ” thiến gà trong phiên chợ sau. Còn những du khách phương xa chúng tôi ra về với những cảm nhận sâu đậm về một nét văn hóa chợ phiên vùng cao, nơi bà con khắp nơi đều đưa gà về chợ để thiến và chợ đã thành cái tục bởi những “cao thủ” thiến gà.

Quang Đông