(Thanh tra) - Chuyển đổi AI cần sự phối hợp giữa Chính phủ, doanh nghiệp, giới học thuật và các tổ chức quốc tế. Tại Tuần lễ Số Quốc tế Việt Nam 2026, các đại biểu nhấn mạnh yêu cầu về dữ liệu, nhân lực, quản trị có trách nhiệm và niềm tin số.
Ngày 28/10, trong khuôn khổ Tuần lễ Số Quốc tế Việt Nam 2026 diễn ra từ ngày 28 - 30/10, phiên thảo luận bàn tròn cấp cao về định danh thông minh và trí tuệ nhân tạo (AI) tập trung trao đổi vai trò của doanh nghiệp công nghệ, trường đại học, viện nghiên cứu và các tổ chức quốc tế trong phát triển hệ sinh thái AI.
Ông Jonathan Wallace Baker, Trưởng Đại diện UNESCO tại Việt Nam, cho rằng Chính phủ không thể thúc đẩy chuyển đổi và quản trị AI một mình. Quá trình này cần sự tham gia của khu vực tư nhân, các trường đại học và đối tác quốc tế, đặc biệt trong giải quyết những thách thức về dữ liệu, nhân lực và đạo đức AI.
Theo đại diện UNESCO, dữ liệu doanh nghiệp tại Việt Nam còn phân mảnh, khó chia sẻ; các bộ dữ liệu huấn luyện bằng tiếng Việt còn hiếm, trong khi dữ liệu phục vụ huấn luyện cho các dân tộc thiểu số còn ít.
Đại diện UNESCO đề xuất tăng cường phối hợp giữa Chính phủ và khu vực tư nhân để xây dựng nền tảng dữ liệu mở, bảo đảm quyền riêng tư và chất lượng dữ liệu.
UNESCO cam kết hợp tác với các cơ quan Chính phủ và khu vực tư nhân để tìm kiếm những dự án AI cụ thể, trong đó có ứng dụng công nghệ vào quản lý các khu vực di sản và hỗ trợ những cộng đồng có nguy cơ bị bỏ lại phía sau.
Tổ chức này cũng sẵn sàng phối hợp với các trường đại học và doanh nghiệp thúc đẩy giáo dục, đào tạo, đồng thời hỗ trợ đánh giá tác động đạo đức của AI và giảm thiểu rủi ro đối với quyền con người.
Từ góc độ đào tạo và nghiên cứu, PGS.TS Nguyễn Văn Vũ, Phó Trưởng khoa Công nghệ thông tin, Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh cho biết hệ thống Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh có nguồn nhân lực, năng lực nghiên cứu và mạng lưới hợp tác quốc tế có thể đóng góp cho hệ sinh thái AI Việt Nam.
Theo ông, hệ thống có khoảng 6.500 cán bộ, viên chức và người lao động, trong đó khoảng 1.600 người có bằng tiến sĩ; gần 100.000 sinh viên đại học và khoảng 10.000 học viên sau đại học.
Trong các lĩnh vực liên quan đến AI và tính toán, hệ thống có hơn 800 tiến sĩ, trong đó khoảng 170 tiến sĩ trực tiếp làm việc trong lĩnh vực AI.
Tuy nhiên, khoảng cách giữa nghiên cứu và thị trường vẫn là thách thức. Chỉ khoảng 3% bài báo của đơn vị được thực hiện với sự hợp tác của thị trường và chưa đến 10% dự án nghiên cứu có sự tham gia của doanh nghiệp.
PGS.TS Nguyễn Văn Vũ đề xuất tăng cường kết nối giữa trường đại học và doanh nghiệp để nghiên cứu giải quyết các vấn đề thực tế, đồng thời phát triển công nghệ AI lõi và đánh giá hệ thống AI bằng dữ liệu Việt Nam.
Bên cạnh dữ liệu và nhân lực, niềm tin số được xác định là điều kiện quan trọng để AI được ứng dụng rộng rãi. Tại phiên thảo luận trong khuôn khổ Tuần lễ Số Quốc tế Việt Nam 2026, các đại biểu nhấn mạnh vai trò của AI trong bảo vệ người dùng, phòng ngừa lừa đảo và thúc đẩy phát triển các dịch vụ số.
Ông Julian Gorman, Giám đốc khu vực châu Á - Thái Bình Dương của Hiệp hội Thông tin di động toàn cầu (GSMA), cho rằng lừa đảo không chỉ gây thiệt hại cho cá nhân mà còn ảnh hưởng đến gia đình, doanh nghiệp và nền kinh tế.
Khi người dân mất niềm tin, họ có thể e ngại nghe điện thoại, đọc tin nhắn hoặc sử dụng dịch vụ số, tạo thêm rào cản cho hoạt động kinh doanh và đổi mới sáng tạo.
Theo ông, bảo vệ người dân trước lừa đảo không chỉ nhằm hạn chế thiệt hại mà còn góp phần duy trì niềm tin, tạo nền tảng cho quốc gia số phát triển. Niềm tin số cần được xây dựng từ nhiều yếu tố, gồm định danh chính xác, kết nối đáng tin cậy, khả năng duy trì và khôi phục hoạt động mạng lưới, cùng năng lực nhận diện, theo dõi các mối đe dọa.
Trong bối cảnh đó, AI có thể phân tích khối lượng dữ liệu lớn để phát hiện những mô hình đáng ngờ, tổng hợp cảnh báo và kết nối các tín hiệu rủi ro mà từng tổ chức khó nhận diện đầy đủ.
GSMA đã bắt đầu thử nghiệm tại ASEAN việc chia sẻ tín hiệu lừa đảo giữa các tổ chức, hướng tới nâng cao khả năng nhận diện rủi ro và thu hẹp những khoảng trống bị các đối tượng lợi dụng.
Ông Julian Gorman bày tỏ mong muốn Việt Nam và các doanh nghiệp trong nước tham gia quá trình này, qua đó thử nghiệm những ứng dụng AI có trách nhiệm, góp phần bảo vệ người dùng và củng cố hoạt động số tại Việt Nam cũng như ASEAN.
Từ góc độ doanh nghiệp, ông Ngô Diên Hy, Phó Tổng Giám đốc Tập đoàn Bưu chính Viễn thông Việt Nam (VNPT), nhấn mạnh AI chỉ tạo ra giá trị dài hạn khi được tin cậy, triển khai trên quy mô lớn và phát triển trong một nền tảng chung.
Theo ông, hệ sinh thái AI của VNPT đang hỗ trợ các bộ, ngành, cơ quan, hơn 100 ngân hàng và tổ chức tài chính, hàng trăm doanh nghiệp cùng hàng triệu người sử dụng. Các ứng dụng AI đã được triển khai tại cả 34 tỉnh, thành phố.
Tuy nhiên, thách thức không chỉ nằm ở việc ban hành quy tắc mà còn ở khả năng triển khai và bảo đảm tuân thủ trên thực tế. Ứng dụng AI đòi hỏi các tổ chức hiện đại hóa hạ tầng, nâng cao chất lượng dữ liệu, thay đổi phương thức vận hành và chuẩn bị nguồn nhân lực phù hợp.
VNPT xác định ba hướng hợp tác chính là phát triển kết nối thông minh thông qua nâng cao năng lực trung tâm dữ liệu, hạ tầng AI, mạng và nền tảng Internet vạn vật (IoT); thúc đẩy quản trị AI, tích hợp yêu cầu tuân thủ ngay từ khâu thiết kế sản phẩm; đồng thời mở các nền tảng AI, tăng cường chia sẻ để hỗ trợ các tổ chức triển khai công nghệ.
Những ý kiến tại phiên thảo luận cho thấy, phát triển AI cần sự phối hợp giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp, trường đại học và tổ chức quốc tế. Khi hạ tầng, dữ liệu và cơ chế quản trị được hoàn thiện, các ứng dụng AI có thêm điều kiện phát triển an toàn, củng cố niềm tin số và tạo ra giá trị thiết thực cho người dân, doanh nghiệp.
