Chủ nhiệm Ủy ban Tài chính Ngân sách Nguyễn Đức Hải trình bày báo cáo thẩm tra. Ảnh: TN

Chiều 13/9, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến Dự án Luật Sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thuế bảo vệ môi trường.

Người dân chịu chi phí cho xăng, dầu rất cao

Trình bày tờ trình, Bộ trưởng Tài chính Đinh Tiến Dũng cho hay, xăng dầu là sản phẩm chứa các chất hóa học, khi sử dụng gây ảnh hưởng xấu đến môi trường ở diện rộng.

“Tỷ lệ thuế (thuế nhập khẩu, thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế bảo vệ môi trường, thuế giá trị gia tăng) trên giá cơ sở của Việt Nam đang ở mức thấp (37,49% đối với xăng; 20,76% đối với dầu diesel; 11,59% đối với dầu hỏa; và 19,13% đối với dầu mazút) so với nhiều nước, vùng lãnh thổ (Hàn Quốc khoảng 65%, Campuchia khoảng 51%, Lào khoảng 58%, Philippines khoảng 49%, Trung Quốc khoảng 56%, Singapore khoảng 70%, Hồng Kông khoảng 77%, Thái Lan khoảng 57%)”, ông Dũng nói.

Chính phủ đề nghị điều chỉnh khung thuế bảo vệ môi trường đối với xăng dầu như sau: Mức thuế tối thiểu điều chỉnh tăng bằng mức thuế cụ thể đang áp dụng; mức thuế tối đa điều chỉnh tăng bằng 2 lần mức thuế tối đa trong khung thuế hiện hành (không áp dụng lộ trình).

Riêng đối với dầu hỏa, đề nghị giữ khung thuế bảo vệ môi trường như hiện hành vì dầu hỏa là mặt hàng thiết yếu phục vụ cho đa số người nghèo, đồng bào dân tộc thiểu số ở vùng sâu, vùng xa.

Chính phủ cũng đề nghị đổi đơn vị tính đối với dầu mazut từ “lít” thành “kg” cho phù hợp với thực tế.

Khung thuế bảo vệ môi trường đối với xăng, dầu đề nghị điều chỉnh như sau:

Ở góc độ cơ quan thẩm tra, Thường trực Ủy ban Tài chính Ngân sách cho rằng, việc so sánh về tỷ lệ thuế trên giá cơ sở của Việt Nam với một số nước đang ở mức thấp (mức 37,49% đối với xăng, chưa cộng với mức trích quỹ bình ổn giá) để làm căn cứ điều chỉnh mức thuế bảo vệ môi trường là chưa phù hợp với thực tế thu nhập của người dân Việt Nam (thấp so với các nước trong khu vực và trên thế giới), dẫn đến chi phí cho xăng, dầu so với thu nhập của người dân Việt Nam chiếm tỷ trọng rất cao.

Theo cơ quan thẩm tra, tờ trình của Chính phủ chưa có đánh giá tác động trong trường hợp điều chỉnh lên mức trần đối với xăng, dầu sẽ góp phần tăng thu ngân sách Nhà nước bao nhiêu, tác động như thế nào đến sản xuất trong nước và đời sống của người dân, cũng như tăng trưởng kinh tế.

Cũng như chưa làm rõ cơ sở khoa học về mặt định lượng, các số liệu phân tích, chứng minh việc nâng mức trần khung đối với xăng, dầu trong khung thuế hiện hành, mà đề xuất cơ sở tăng thuế theo định tính là chưa thực sự thuyết phục.

Tăng thuế suất không thuận

“Xăng, dầu là mặt hàng thiết yếu cho toàn xã hội, là đầu vào của hầu hết các ngành, lĩnh vực sản xuất và đời sống của người dân và mức thuế cụ thể đối với xăng, dầu hiện nay vẫn chưa điều chỉnh tăng đến mức trần đã được quy định tại luật hiện hành. Trong khi thông điệp của Chính phủ là tạo điều kiện, tăng tính cạnh tranh và tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp nhưng lại đề nghị điều chỉnh chính sách thuế một cách đột ngột như dự thảo Tờ trình là chưa thực sự phù hợp”, Chủ nhiệm Ủy  ban Tài chính Ngân sách Nguyễn Đức Hải lưu ý.

Toàn cảnh phiên họp. Ảnh: TN

Trong cơ cấu về số thu từ các đối tượng chịu thuế bảo vệ môi trường, thu thuế bảo vệ môi trường đối với xăng, dầu chiếm tới 93,4% tổng số thu thuế bảo vệ môi trường trong giai đoạn 2012 - 2016.

“Xăng, dầu không phải là đối tượng gây ô nhiễm môi trường lớn nhất trong các sản phẩm gây ô nhiễm môi trường, song lại tiếp tục điều chỉnh ở mức trần cao gấp 2 lần mức trần hiện nay là chưa thực sự phù hợp”, báo cáo thẩm tra nêu rõ. 

Ông Hải cho hay, theo đánh giá của một số chuyên gia, đốt than gây ô nhiễm không khí nghiêm trọng vượt bậc so với đốt xăng dầu. Tuy nhiên, so sánh giữa tác động môi trường của xăng dầu và than đá với khung mức thuế bảo vệ môi trường đối với các nhiên liệu này, thì Luật Thuế bảo vệ môi trường hiện hành và Dự thảo Sửa đổi Luật đã, đang tạo ra sự chênh lệch lớn rất không hợp lý, có thể là nguyên nhân khiến cho đầu tư phát triển các ngành công nghiệp nặng sử dụng rộng rãi than đá, có nguy cơ ô nhiễm cao như sản xuất điện năng (nhà máy nhiệt điện than), công nghiệp luyện thép, ximăng, hóa chất... tăng cao trong thời gian qua.

“Đề nghị nghiên cứu tăng trần thuế suất đối với than lên mức tương ứng với tỷ lệ tăng đối với xăng, dầu và phù hợp với mức độ gây ô nhiễm môi trường do than gây ra”, Ủy ban Tài chính Ngân sách cũng cho rằng, Chính phủ cần làm rõ cơ sở khoa học; đánh giá tác động đến hoạt động sản xuất kinh doanh và sức cạnh tranh của doanh nghiệp, đời sống của người dân, tăng trưởng kinh tế…

Với nhiều ý kiến khác nhau giữa cơ quan soạn thảo và cơ quan thẩm tra, qua nghiên cứu Tờ trình, dư luận xã hội, theo Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Kim Ngân, trong tình hình hiện nay việc tăng thuế suất không thuận. Dự án Luật Sửa đổi lần này còn nhiều ý kiến khác nhau quá.

lChủ tịch Quốc hội đề nghị Bộ Tài chính báo cáo Chính phủ để chuẩn bị toàn diện hơn, bao quát hơn những đối tượng phải chịu thuế bảo vệ môi trường và hợp lý giữa những đối tượng chịu thuế, những sản phẩm mặt hàng chịu thuế.

“Tôi đọc Tờ trình thấy tính thuyết phục chưa thực sự cao, cần xem xét lại”, bà Ngân nói.

Kết luận thảo luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Phùng Quốc Hiển nêu rõ, Dự luật còn nhiều ý kiến quá khác nhau, nhất là giữa cơ quan thẩm tra và cơ quan soạn thảo. Nếu đưa ra chắc chắn sẽ khó thuyết phục được Quốc hội.

Ủy ban Thường vụ Quốc hội đề nghị Chính phủ nghiên cứu thêm, cân nhắc, tiếp thu đầy đủ ý kiến, hoàn thiện Dự án Luật để trình xem xét tại các phiên họp sau.

 Thảo Nguyên