Một buổi làm việc giữa Thanh tra Chính phủ và Thanh tra tỉnh Lâm Đồng trong quá trình thanh tra chuyên đề các dự án có khó khăn, vướng mắc. Ảnh: Vũ Linh

Thanh tra 26 dự án trọng điểm

Thực hiện chỉ đạo của Thanh tra Chính phủ về thanh tra chuyên đề các dự án có khó khăn, vướng mắc, tồn đọng kéo dài, Thanh tra tỉnh Lâm Đồng đã tiến hành rà soát toàn bộ các dự án trên Hệ thống 751. Kết quả cho thấy, có tới 198 dự án thuộc diện theo dõi trên Hệ thống 751.

Trong số này, 126 dự án đã từng được thanh tra, kiểm tra ở các mức độ khác nhau; 72 dự án chưa được thanh tra. Sau khi sàng lọc, Thanh tra tỉnh Lâm Đồng lựa chọn 28 dự án để thực hiện thanh tra chuyên đề; quá trình triển khai còn lại 26 dự án được ban hành kết luận thanh tra, 2 dự án đã không còn vướng mắc.

Tại các kết luận thanh tra của Thanh tra tỉnh Lâm Đồng cho thấy, nhiều chủ đầu tư đã có thiện chí triển khai dự án, thực hiện ký quỹ, bỏ vốn giải phóng mặt bằng, thực hiện nghĩa vụ tài chính, bảo vệ diện tích đất được giao. Một số dự án đã đi vào hoạt động, tạo việc làm và đóng góp ngân sách địa phương.

Chỉ rõ các tồn tại, hạn chế

Tuy nhiên, sai phạm cũng xuất hiện ở nhiều khâu của quá trình đầu tư các dự án. Kết quả thanh tra cho thấy, các tồn tại không chỉ nằm ở một giai đoạn, mà trải dài gần như toàn bộ vòng đời của dự án. Ngay từ khâu chuẩn bị đầu tư, có trường hợp cơ quan tham mưu chấp thuận chủ trương đầu tư, cấp hoặc điều chỉnh giấy chứng nhận đầu tư khi hồ sơ chưa đầy đủ, chưa bảo đảm trình tự theo quy định.

Một số dự án được công nhận chủ đầu tư hoặc chấp thuận nhà đầu tư không đúng quy định, trong khi lẽ ra phải thực hiện đấu giá quyền sử dụng đất hoặc đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư theo quy định pháp luật. Ở giai đoạn triển khai, nhiều dự án được giao đất, cho thuê đất nhưng chậm đưa đất vào sử dụng, kéo dài việc bồi thường, giải phóng mặt bằng, khiến quỹ đất bị bỏ hoang trong thời gian dài.

Thanh tra cũng phát hiện nhiều vi phạm liên quan đến quản lý, sử dụng đất đai và trật tự xây dựng như sử dụng đất không đúng mục đích; xây dựng công trình khi chưa hoàn thiện đầy đủ các thủ tục pháp lý.

Đáng lưu ý hơn, kết quả thanh tra cho thấy công tác kiểm tra, giám sát của cơ quan quản lý nhà nước chưa thường xuyên, chưa kịp thời phát hiện và xử lý vi phạm. Việc đánh giá nhu cầu sử dụng đất, điều kiện giao đất, cho thuê đất và giám sát tiến độ thực hiện dự án ở một số trường hợp còn thiếu chặt chẽ, dẫn đến sai phạm kéo dài qua nhiều năm.

Theo đánh giá của cơ quan thanh tra, nhiều dự án được chấp thuận từ đầu những năm 2000. Trong quá trình triển khai, hệ thống pháp luật về đầu tư, đất đai, xây dựng liên tục thay đổi; nhiều quy hoạch chồng lấn giữa lâm nghiệp, khoáng sản, quy hoạch sử dụng đất và quy hoạch xây dựng, trong đó có những quy hoạch thuộc thẩm quyền điều chỉnh của Trung ương. Đại dịch Covid-19 cũng khiến nhiều dự án bị gián đoạn tiến độ.

Bên cạnh các yếu tố khách quan, kết luận thanh tra cũng chỉ rõ nhiều nguyên nhân chủ quan. Đó là việc tham mưu quyết định chủ trương đầu tư, giao đất, chấp thuận nhà đầu tư của một số cơ quan chuyên môn chưa bảo đảm đầy đủ căn cứ pháp lý; chưa chủ động đề xuất cấp có thẩm quyền tháo gỡ khó khăn; công tác hướng dẫn, đôn đốc doanh nghiệp còn hạn chế.

Trong khi đó, hoạt động thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm về đất đai, xây dựng của một số sở, ngành và chính quyền địa phương có thời điểm chưa thường xuyên, thiếu quyết liệt.

Về phía doanh nghiệp, một số nhà đầu tư năng lực tài chính còn hạn chế, năng lực quản lý dự án chưa đáp ứng yêu cầu; việc hoàn thiện hồ sơ, thủ tục còn chậm, ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ triển khai.

Qua thanh tra, bước đầu xác định trách nhiệm thuộc về nhiều cơ quan quản lý như các sở chuyên ngành, UBND các địa phương qua các thời kỳ cùng những tập thể, cá nhân trực tiếp tham mưu; đồng thời xác định trách nhiệm trực tiếp của các nhà đầu tư đối với những vi phạm do mình gây ra.

Đáng chú ý, dù phát hiện nhiều tồn tại, hạn chế và vi phạm trong quá trình thực hiện dự án, cơ quan thanh tra chưa phát hiện dấu hiệu tham nhũng, cố ý làm trái để vụ lợi cá nhân, do đó chưa có cơ sở xác định động cơ vụ lợi đối với các sai phạm được phát hiện.

Qua quá trình thanh tra, Thanh tra tỉnh Lâm Đồng xác định bản chất của nhiều dự án tồn đọng ở Lâm Đồng là hệ quả của sự đan xen giữa những bất cập về cơ chế, sự thay đổi chính sách qua nhiều thời kỳ cùng những hạn chế trong công tác quản lý và năng lực thực hiện của một bộ phận nhà đầu tư.

Kỳ 2: Gỡ "nút thắt" để khơi thông nguồn lực từ các dự án tồn đọng