Cục trưởng Cục II (Thanh tra Chính phủ) Nguyễn Mạnh Hường cùng đoàn công tác xử lý dự án tồn đọng, dôi dư làm việc tại các tỉnh miền Trung. Ảnh: MN

Từ 226 vụ việc trên cả nước nhìn về miền Trung

Khi công tác thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo được đặt trong yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền và nâng cao hiệu lực quản trị quốc gia, việc xử lý các vụ việc tồn đọng không còn là nhiệm vụ mang tính sự vụ.

Thực hiện chỉ đạo của Tổng Bí thư tại Thông báo số 142-TB/VPTW ngày 20/3/2025 và Quyết định số 44/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, các cơ quan chức năng tập trung rà soát 226 vụ việc khiếu nại, tố cáo tồn đọng, phức tạp, kéo dài trên phạm vi cả nước.

Trong bức tranh chung đó, khu vực miền Trung và vùng Tây Nguyên chiếm một tỷ trọng đáng chú ý. Theo ông Nguyễn Mạnh Hường, Cục trưởng Cục II, Thanh tra Chính phủ, đơn vị được giao kiểm tra, rà soát và theo dõi 44 vụ việc tại 15 địa phương khu vực miền Trung, hiện còn 11 đơn vị hành chính sau sắp xếp.

Con số 44 vụ việc tương đương gần 20% tổng số vụ việc cần xử lý trên phạm vi toàn quốc.

Miền Trung và vùng Tây Nguyên là khu vực tập trung nhiều dự án thủy điện, khai khoáng, giao thông, khu kinh tế, khu công nghiệp và các chương trình sắp xếp đất nông - lâm trường. Quá trình phát triển kéo theo những tranh chấp về đất đai, bồi thường, hỗ trợ tái định cư, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và quản lý tài nguyên.

Nhiều vụ việc kéo dài không chỉ vì khác biệt trong cách hiểu chính sách giữa người dân và cơ quan quản lý, mà còn do lịch sử quản lý đất đai qua nhiều thời kỳ, hồ sơ thiếu đồng bộ hoặc việc tổ chức thực hiện chưa thống nhất giữa các cấp, các ngành.

Công ty Cổ phần Cà phê Gia Lai, nơi xuất hiện những tranh chấp liên quan đến lịch sử đất nhận khoán qua nhiều thời kỳ. Ảnh: MN

Thực tiễn tại một số địa phương vùng Tây Nguyên cho thấy những tranh chấp liên quan đất nhận khoán nông - lâm trường, đất sản xuất của đồng bào dân tộc thiểu số hay các dự án thủy lợi, thủy điện thường kéo dài nhiều năm và liên quan tới nhiều nhóm đối tượng khác nhau.

44 vụ việc và bài toán trách nhiệm đến cùng

Nếu chỉ nhìn vào con số, 44 vụ việc là danh sách cần được kiểm tra, xử lý. Nhưng dưới góc độ quản trị nhà nước, đây thực chất là một “bản đồ trách nhiệm” được phân tầng khá rõ theo Kế hoạch số 96/KH-TTCP ngày 28/3/2025 của Thanh tra Chính phủ.

Ở tầng thứ nhất là nhóm 13 vụ việc tại 7 địa phương do Tổ công tác của Thủ tướng Chính phủ trực tiếp chỉ đạo kiểm tra, rà soát. Đắk Lắk chiếm số lượng nhiều nhất với 5 vụ; Quảng Ngãi và Lâm Đồng mỗi địa phương 2 vụ; Thanh Hóa, Quảng Trị, Quảng Nam và Gia Lai mỗi nơi 1 vụ.

Tầng thứ hai gồm 8 vụ việc tại 3 địa phương do Thanh tra Chính phủ trực tiếp đôn đốc, kiểm tra. Trong đó, Gia Lai chiếm phần lớn với 6 vụ; Thanh Hóa và Nghệ An mỗi địa phương 1 vụ.

Tầng thứ ba là 23 vụ việc giao các địa phương chủ động rà soát dưới sự giám sát của cơ quan thanh tra cấp trên. Nghệ An dẫn đầu với 4 vụ; Thanh Hóa, Gia Lai và Lâm Đồng cùng có 3 vụ; các địa phương còn lại có số lượng ít hơn nhưng đều thuộc nhóm cần theo dõi sát tiến độ xử lý.

Cách phân định này cho thấy một thay đổi đáng chú ý trong tư duy giải quyết khiếu nại, tố cáo. Trung ương tập trung vào những hồ sơ đặc biệt phức tạp hoặc có tác động lớn; trong khi địa phương phải chủ động xử lý những nội dung thuộc thẩm quyền, thay vì chờ chỉ đạo hoặc chuyển trách nhiệm lên cấp trên.

Các hộ dân chịu ảnh hưởng từ dự án hồ chứa nước Ta Hoét (Lâm Đồng) đối thoại với lãnh đạo tỉnh tháng 5/2025. Ảnh: CTV

Điều đáng quan tâm không nằm ở số lượng hồ sơ được đưa vào diện rà soát, mà ở khả năng tháo gỡ những vướng mắc tồn tại trên thực địa. Tại Dự án hồ chứa nước Ta Hoét (Lâm Đồng), hướng xử lý được đề xuất không dừng ở việc xem xét lại hồ sơ mà còn kiến nghị áp dụng cơ chế đặc thù về bồi thường, hỗ trợ tái định canh theo tinh thần của Luật Đất đai năm 2024. Với các công ty cà phê tại Đắk Lắk, trọng tâm lại là giải quyết những tồn tại kéo dài liên quan cơ chế quản lý đất nông, lâm trường và chính sách bồi thường khi triển khai các dự án phát triển hạ tầng.

Theo báo cáo, thước đo cao nhất của trách nhiệm là không né tránh, không đùn đẩy. Người đứng đầu cấp ủy, chính quyền phải trực tiếp đối thoại với công dân, trực tiếp chỉ đạo xử lý và chịu trách nhiệm về kết quả cuối cùng. Đối với những trường hợp đã được giải quyết hết thẩm quyền nhưng vẫn tiếp tục khiếu kiện, việc vận dụng các chính sách hỗ trợ sinh kế, an sinh xã hội và tăng cường tuyên truyền, giải thích pháp luật được xem là giải pháp quan trọng nhằm tạo sự đồng thuận và giữ vững ổn định tại cơ sở.

Đến nay, thông qua cơ chế phân công trách nhiệm theo từng cấp, phần lớn các vụ việc tồn đọng thuộc diện rà soát tại khu vực miền Trung đã hoàn thành quá trình kiểm tra, đối chiếu hồ sơ và cơ bản thống nhất được hướng xử lý. Đây là tiền đề quan trọng để chuyển từ giai đoạn rà soát sang tổ chức thực hiện, đưa các kết quả xử lý đi vào thực tế.

Từ đối thoại thực chất đến quản trị dữ liệu vụ việc

Theo số liệu được công bố, năm 2025 toàn ngành Thanh tra đã triển khai hơn 66.000 cuộc thanh tra hành chính và chuyên ngành, kiến nghị xử lý kinh tế trên 210.000 tỷ đồng.

Thanh tra tỉnh Quảng Ngãi xuống trực tiếp địa bàn tìm hiểu, trao đổi với người dân để tìm giải pháp khiếu kiện đất đai. Ảnh: TTT

Những con số này cho thấy năng lực phát hiện và xử lý vi phạm của hệ thống thanh tra ngày càng được nâng cao. Tuy nhiên, với lĩnh vực khiếu nại, tố cáo, hiệu quả không chỉ được đo bằng số vụ việc giải quyết xong mà còn bằng mức độ đồng thuận xã hội sau giải quyết.

Đó cũng là lý do lãnh đạo Cục II nhấn mạnh yêu cầu chuyển từ đối thoại hình thức sang đối thoại thực chất.

Trong nhiều trường hợp, người dân không chỉ cần biết quyết định đúng hay sai. Điều họ cần là được giải thích rõ căn cứ pháp lý, được lắng nghe những khó khăn thực tế và được nhìn thấy lộ trình xử lý cụ thể.

Song song với đó là yêu cầu xây dựng cơ chế phối hợp đa tầng giữa Thanh tra Chính phủ, các bộ, ngành và địa phương. Những vụ việc liên quan đất đai, tài nguyên, đầu tư hay chính sách dân tộc thường vượt khỏi phạm vi một cơ quan đơn lẻ.

Một hướng đi đáng chú ý khác là ứng dụng công nghệ số trong quản lý hồ sơ vụ việc. Khi toàn bộ quá trình rà soát, đối thoại, kết luận và thực hiện kết luận được cập nhật trên môi trường số, tiến độ xử lý có thể được theo dõi theo thời gian thực, đồng thời hạn chế tình trạng hồ sơ bị chuyển lòng vòng hoặc chậm thực hiện sau kết luận.

Từ góc độ quản trị, giá trị lớn nhất của đợt rà soát lần này không nằm ở việc khép lại 44 vụ việc tại miền Trung hay 226 vụ việc trên cả nước. Điều quan trọng hơn là tạo ra một cơ chế xử lý hiệu quả để những vụ việc tương tự không tiếp tục kéo dài qua nhiều năm.

Bởi phía sau mỗi hồ sơ khiếu nại, tố cáo là quyền lợi, là tâm tư và kỳ vọng được lắng nghe của người dân. Khi mỗi vụ việc được giải quyết bằng tinh thần trách nhiệm, đối thoại và thượng tôn pháp luật, kết quả đạt được không chỉ là một hồ sơ được đóng lại, mà còn là sự củng cố niềm tin của người dân đối với bộ máy công quyền – nền tảng quan trọng cho sự ổn định và phát triển bền vững trong giai đoạn mới.