Đài tưởng niệm TNXP tại ngã ba Cò Nòi. Ảnh: Hồng Bài

Nhằm "chặt đứt" tuyến đường huyết mạch này, giặc Pháp đã tập trung máy bay đánh phá ác liệt vào ngã ba Cò Nòi. Có thời điểm mật độ máy bay giặc Pháp ném bom xuống ngã ba Cò Nòi dày đặc, cứ 13 đến 15 phút một lần, số lượng bom ném xuống có ngày đến 300 quả, gồm bom phá, bom nổ chậm, bom na pan, bom bướm, với trọng lượng gần 70 tấn thuốc nổ. 

           
Để bảo vệ tuyến đường huyết mạch lên Điện Biên Phủ, Tổng đội TNXP Việt Nam giao nhiệm vụ cho Đội TNXP 40 trực tiếp bám trụ phục vụ tuyến đường từ Yên Bái đến ngã ba Cò Nòi. Đội TNXP 40 có 10 đại đội, quân số có 1.500 người. Các đại đội 300 - 301 - 303 và 403 được Đội TNXP 40 giao nhiệm vụ bám trụ tại ngã ba Cò Nòi. 

             
Lực lượng TNXP của 4 Đội trên liên tục ngày đêm bám đường dưới mưa bom bão đạn của máy bay giặc Pháp trút xuống ngã ba. Có lần giặc Pháp dùng cả máy bay vận tải cỡ lớn để thả bom na pan xuống ngã ba Cò Nòi, nhằm thực hiện huấn thị của viên tướng Na Va là: " Phải quyết tâm biến ngã ba Cò Nòi trở thành một bãi lầy". Có ngày số TNXP hy sinh vì bom giặc lên đến 20 - 30 người. Nhưng bom đạn của giặc Pháp không thể khuất phục được ý chí kiên cường và quyết tâm "Tất cả cho tiền tuyến - Tất cả để chiến thắng" của lực lượng TNXP.  

             
Cụ Nguyễn Trung Thành, năm nay hơn 80 tuổi, quê Thanh Hóa (hiện thường trú tại TP Sơn La, tỉnh Sơn La), cựu TNXP Đội 40 cho biết: "Tất cả đội viên TNXP đều ở lứa tuổi mười tám, đôi mươi, là những người con của nhiều địa phương đã tình nguyện gia nhập lực lượng TNXP phục vụ kháng chiến, phục vụ chiến dịch Điện Biên Phủ. Họ là những người kiên cường, dũng cảm. Vì vậy trong mọi tình huống ác liệt, con đường huyết mạch lên Điên Biên Phủ luôn thông suốt". 

Ngã ba Cò Nòi hôm nay. Ảnh: Hồng Bài

Trong chiến dịch Điện Biên Phủ, tại ngã ba Cò Nòi đã có 100 đội viên TNXP thuộc Đội 34 và Đội 40, Tổng đội TNXP Việt Nam đã anh dũng hy sinh. Ngã ba Cò Nòi được gọi là ngã ba Đồng Lộc trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước. 

             
Ngày 21/4/2000, UBND tỉnh Sơn La đã quyết định khởi công xây dựng Đài tưởng niệm liệt sỹ TNXP tại ngã ba Cò Nòi. Tượng đài có chiều cao 12m, làm bằng đá khối Thanh Hóa, trọng lượng 280 tấn. Hai bên tượng đài là hai bức phù điêu mang dòng chữ: "Tất cả cho tiền tuyến" và "Tất cả để chiến thắng". Đài Tưởng niệm được khánh thành ngày 7/5/2004, đúng vào dịp kỷ niệm 50 năm Chiến thắng Điện Biên Phủ. Đây là một địa danh lịch sử, một mốc son chói lọi khắc ghi thời kỳ chiến đấu oanh liệt của lực lượng TNXP Việt Nam, là nơi giáo dục truyền thống cho các thế hệ mai sau. 

             
Trong dịp kỷ niệm 60 năm Chiến thắng Điện Biên Phủ, từ tháng 3 đến nay, ngày nào cũng có hàng chục đoàn khách với hàng trăm người đến thăm quan quan Đài Tưởng niệm và thắp hương kính viếng hương hồn các liệt sỹ TNXP tại ngã ba Cò Nòi.

Ông Nguyễn Duy Cường, Trưởng Công an xã Cò Nòi tự hào cho biết: "Phát huy truyền thống kiên cường, dũng cảm của lực lượng TNXP ngã ba Cò Nòi, sự hy sinh anh dũng của 100 TNXP Đội 34 và Đội 40, Cò Nòi hôm nay đã phát triển vượt bậc, toàn diện. Xã có 40 bản, khu phố với 4.038 hộ, mức thu nhập bình quân của xã đạt 18 triệu/người/năm. Trong xã chỉ còn 7% hộ nghèo và cận nghèo. Vào các dịp lễ, Tết, UBND xã chỉ đạo Đoàn Thanh niên, Hội Phụ nữ, Hội Cựu chiến binh, học sinh đến tu sửa, quét dọn khu Đài Tưởng niệm. UBND xã cử một người chuyên trách làm công tác trông coi, bảo vệ Đài Tưởng niệm. Năm 2000, Đảng bộ, chính quyền và nhân dân các dân tộc xã Cò Nòi vinh dự, tự hào là đơn vị được Đảng, Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang thời kỳ chống Pháp và Anh hùng Lao động trong thời kỳ đổi mới".