Công tác quản lý, bảo vệ rừng tại Đắk Lắk đang chuyển mạnh sang mô hình phối hợp giữa kiểm lâm, chính quyền địa phương, chủ rừng và cộng đồng dân cư. Ảnh: CCKL

Bảo vệ rừng bằng sức mạnh của cả cộng đồng

Những cánh rừng đại ngàn từ lâu đã trở thành biểu tượng của Đắk Lắk. Không chỉ là nơi lưu giữ đa dạng sinh học, điều hòa khí hậu, bảo vệ nguồn nước và chống xói mòn, rừng còn là không gian văn hóa, là sinh kế của nhiều thế hệ đồng bào các dân tộc Tây Nguyên.

Hiện nay, toàn tỉnh Đắk Lắk có 743.171ha rừng, trong đó có hơn 530.868ha rừng tự nhiên và 212.303ha rừng trồng, tỷ lệ che phủ đạt 41,06%. Đây là một trong những địa phương có diện tích rừng lớn nhất cả nước, đồng thời là trung tâm đa dạng sinh học quan trọng với nhiều hệ sinh thái đặc trưng cùng nhiều loài động, thực vật quý hiếm được ghi trong Sách đỏ Việt Nam và thế giới.

Lực lượng kiểm lâm phối hợp với các đơn vị liên quan thả động vật hoang dã về môi trường tự nhiên, góp phần bảo vệ nguồn gen quý hiếm và giữ gìn đa dạng sinh học của các cánh rừng Đắk Lắk. Ảnh: CCKL

Không chỉ có giá trị về môi trường, những cánh rừng còn giữ vai trò phòng hộ đầu nguồn, chống xói mòn, bảo vệ hệ thống sản xuất nông nghiệp, bảo vệ biên giới, duy trì đa dạng sinh học, đồng thời tạo lợi thế để phát triển kinh tế nông - lâm nghiệp xanh, du lịch sinh thái và góp phần bảo đảm quốc phòng, an ninh.

Tuy nhiên, cùng với quá trình phát triển kinh tế - xã hội, áp lực đối với tài nguyên rừng vẫn hiện hữu. Địa bàn rộng, nhiều khu vực vùng sâu, vùng xa, giáp ranh cùng nhu cầu sử dụng đất gia tăng khiến công tác quản lý, bảo vệ rừng luôn đối mặt với nhiều thách thức.

Theo Chi cục Kiểm lâm Đắk Lắk, trước thực tế đó, quan điểm xuyên suốt của ngành là bảo vệ rừng không còn là nhiệm vụ riêng của lực lượng kiểm lâm mà là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị, chính quyền địa phương, chủ rừng, doanh nghiệp và toàn thể người dân.

Từ quan điểm đó, ngành kiểm lâm đã chuyển mạnh phương thức hoạt động theo hướng bám sát địa bàn, tăng cường phối hợp với chính quyền cơ sở và các đơn vị chủ rừng. Công tác tuyên truyền, vận động người dân được đẩy mạnh song song với tuần tra, kiểm tra và phòng cháy, chữa cháy rừng.

Trong 6 tháng đầu năm 2026, các đơn vị đã tổ chức hơn 575 lượt tuyên truyền dưới nhiều hình thức; vận động ký trên 1.000 bản cam kết về quản lý, bảo vệ rừng và phòng cháy, chữa cháy rừng; lắp đặt hơn 300 bảng tuyên truyền và thực hiện trên 1.200 lượt tuần tra bảo vệ rừng…

Đây không đơn thuần là những con số thống kê mà phản ánh sự chuyển biến rõ nét trong cách tiếp cận. Công tác quản lý, bảo vệ rừng đang từng bước chuyển từ mô hình hoạt động riêng lẻ sang cơ chế phối hợp theo địa bàn giữa kiểm lâm, chính quyền cấp xã, chủ rừng, lực lượng chức năng và cộng đồng dân cư.

Thực tế cho thấy, ở đâu cấp ủy, chính quyền, lực lượng chức năng và người dân cùng vào cuộc thì ở đó hiệu quả bảo vệ rừng được nâng lên rõ rệt.

Song song với công tác tuần tra, kiểm soát, lực lượng kiểm lâm còn chú trọng tuyên truyền để người dân nhận thức đầy đủ hơn về giá trị của rừng.

Theo ngành kiểm lâm, người dân sinh sống gần rừng chính là “tai mắt” quan trọng nhất trong việc phát hiện sớm các hành vi xâm hại rừng. Khi người dân hiểu rằng giữ rừng cũng chính là giữ nguồn nước, đất sản xuất, môi trường sống và sinh kế của chính mình thì việc bảo vệ rừng sẽ trở thành hành động tự giác, bền vững hơn nhiều so với chỉ dựa vào các biện pháp xử lý vi phạm.

Lực lượng Kiểm lâm phối hợp với chính quyền địa phương tổ chức cho người dân ký cam kết thực hiện các quy định về quản lý, bảo vệ và phòng cháy, chữa cháy rừng; góp phần nâng cao ý thức trách nhiệm của cộng đồng trong giữ gìn tài nguyên rừng. Ảnh: CCKL

Thực tiễn tại nhiều địa phương đã chứng minh hiệu quả của mô hình này. Tại khu vực hồ Lắk, đơn vị quản lý rừng chú trọng phối hợp chặt chẽ với chính quyền địa phương và lực lượng kiểm lâm trong quản lý địa bàn, bảo vệ rừng cũng như xử lý các vấn đề liên quan đến đất lâm nghiệp. Trong bối cảnh áp lực đối với tài nguyên rừng còn lớn, cách làm này góp phần nâng cao trách nhiệm của chủ rừng, đồng thời phát huy vai trò giám sát của chính quyền cơ sở và cộng đồng dân cư trong bảo vệ tài nguyên rừng.

Ở Khu Bảo tồn thiên nhiên Ea Sô, công tác quản lý rừng được gắn chặt với nhiệm vụ bảo tồn đa dạng sinh học. Bên cạnh tuần tra bảo vệ rừng, các lực lượng thường xuyên phối hợp bảo vệ động vật hoang dã, tuyên truyền nâng cao nhận thức cộng đồng về giá trị của các hệ sinh thái đặc dụng. Đây là khu rừng có ý nghĩa đặc biệt trong việc bảo tồn nguồn gen quý hiếm và duy trì hành lang đa dạng sinh học của khu vực Tây Nguyên.

Hay tại khu vực Krông Bông, nơi từng được xem là điểm nóng về phá rừng và lấn chiếm đất lâm nghiệp, việc kiểm lâm chủ động bám địa bàn, phối hợp chặt chẽ với chính quyền và chủ rừng đã mang lại kết quả tích cực. Trong 6 tháng đầu năm 2026, số vụ vi phạm trên địa bàn giảm 86 vụ so với cùng kỳ năm 2025. Kết quả này cho thấy hiệu quả của mô hình quản lý dựa trên sự phối hợp chặt chẽ giữa các lực lượng ngay từ cơ sở.

Hướng tới nền lâm nghiệp xanh, đa giá trị và bền vững

Theo ông Nguyễn Quốc Hưng, Chi cục trưởng Chi cục Kiểm lâm tỉnh Đắk Lắk, thời gian qua công tác quản lý, bảo vệ và phát triển rừng luôn nhận được sự quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo của Tỉnh ủy, HĐND tỉnh, UBND tỉnh cùng sự phối hợp ngày càng chặt chẽ của các sở, ngành, địa phương và đơn vị chủ rừng.

Dù vậy, ngành kiểm lâm cũng thẳng thắn nhìn nhận những khó khăn còn hiện hữu. Áp lực lên tài nguyên rừng vẫn lớn; tình trạng phá rừng, lấn chiếm đất lâm nghiệp vẫn xảy ra tại một số địa bàn; lực lượng kiểm lâm ở cơ sở còn mỏng, trong khi nguồn lực dành cho công tác bảo vệ rừng chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

Trước bối cảnh đó, quan điểm của ngành lâm nghiệp Đắk Lắk không chỉ dừng lại ở mục tiêu “giữ được rừng” mà hướng tới quản lý, bảo vệ và phát triển rừng bền vững, khai thác đầy đủ các giá trị mà rừng mang lại.

Lực lượng kiểm lâm Đắk Lắk tăng cường bám địa bàn, phối hợp với chính quyền và chủ rừng tuần tra, quản lý bảo vệ rừng. Ảnh: CCKL

Trong thời gian tới, Chi cục Kiểm lâm sẽ tiếp tục nâng cao trách nhiệm của chính quyền địa phương và chủ rừng; phát huy vai trò của kiểm lâm địa bàn; tăng cường phối hợp liên ngành; ứng dụng công nghệ số và cơ sở dữ liệu trong theo dõi diễn biến rừng, phát hiện sớm các nguy cơ xâm hại.

Song song với đó là phát triển rừng theo hướng nâng cao chất lượng và giá trị thông qua trồng rừng, phục hồi rừng, quản lý chặt chẽ nguồn giống cây lâm nghiệp, mở rộng diện tích quản lý rừng bền vững và cấp mã số rừng trồng sản xuất.

Những kết quả bước đầu đang tạo nền tảng quan trọng cho mục tiêu này. Riêng trong năm 2025, toàn tỉnh đã trồng 8.311ha rừng tập trung cùng 885.041 cây xanh phân tán, góp phần nâng cao độ che phủ và cải thiện chất lượng hệ sinh thái rừng.

Khi giá trị kinh tế của rừng được nâng lên và người dân trở thành chủ thể trong công tác quản lý, việc giữ rừng sẽ không còn chỉ là nhiệm vụ của lực lượng kiểm lâm mà trở thành lợi ích chung của cộng đồng. Đó cũng là nền tảng để Đắk Lắk phát triển kinh tế lâm nghiệp theo hướng xanh, bền vững và thích ứng với biến đổi khí hậu.