Cùng với đó, Luật Việc làm và Nghị định số 374/2025/NĐ-CP (Nghị định 374) của Chính phủ quy định chi tiết một số điều của Luật Việc làm về bảo hiểm thất nghiệp, đã tạo bước chuyển quan trọng trong chính sách bảo hiểm thất nghiệp.

Người lao động tìm kiếm việc làm tại trung tâm dịch vụ việc làm. Ảnh: Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội

Mở rộng quyền lợi, tháo gỡ điểm nghẽn "chốt" sổ bảo hiểm xã hội

Đáng chú ý, Nghị định 374 đã mở đường tháo gỡ điểm nghẽn “chốt sổ” bảo hiểm, kịp thời chi trả trợ cấp cho người lao động tại doanh nghiệp giải thể, phá sản… Từ chỗ chủ yếu hỗ trợ một phần thu nhập khi người lao động mất việc làm, bảo hiểm thất nghiệp đang được định hướng trở thành công cụ chủ động trong quản trị thị trường lao động.

Song hành với việc mở rộng quyền lợi là yêu cầu cao hơn về trách nhiệm của người sử dụng lao động, người lao động và cơ quan thực thi, cùng các chế tài nhằm ngăn chặn tình trạng trục lợi Quỹ Bảo hiểm thất nghiệp.

Thực tế trong một số trường hợp như doanh nghiệp giải thể, phá sản, hoặc nghiêm trọng hơn là tình trạng chủ sử dụng lao động đột ngột bỏ trốn thường để lại những khoản nợ bảo hiểm lớn ảnh hưởng tới hệ thống an sinh.

Lúc này người lao động thường phải gánh chịu thiệt hại kép: vừa mất việc làm, vừa bị “giam” quyền lợi bảo hiểm thất nghiệp do doanh nghiệp chưa hoàn thành nghĩa vụ đóng và không có người ký xác nhận chấm dứt hợp đồng lao động.

Trước thực trạng đó, khung pháp lý mới từ Luật Việc làm năm 2025 và Nghị định số 374 đã có những quy định xử lý các tình huống này. Đó là cho phép thiết lập quy trình xử lý hồ sơ đặc thù và tăng cường cơ chế phối hợp giữa các cơ quan quản lý, giúp Nhà nước bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người lao động, đồng thời củng cố tính vững chắc, linh hoạt của lưới an sinh quốc gia.

Trước đây, khi doanh nghiệp nợ đóng bảo hiểm hoặc không có người đại diện ký quyết định thôi việc, hồ sơ hưởng trợ cấp thất nghiệp của người lao động gần như bị đóng băng do cơ quan bảo hiểm xã hội không thể thực hiện quy trình chốt sổ.

Tuy nhiên, theo Điều 3 Nghị định 374, người lao động nghỉ việc tại các đơn vị không còn khả năng đóng bảo hiểm thất nghiệp vẫn được xác định là đang tham gia bảo hiểm này để làm căn cứ giải quyết quyền lợi.

Một trong những điểm mới đáng chú ý nữa là mở rộng diện tham gia bảo hiểm thất nghiệp đối với người lao động làm việc theo hợp đồng lao động có thời hạn từ đủ một tháng trở lên. Quy định này góp phần mở rộng mạng lưới an sinh đến nhóm lao động làm việc theo hợp đồng ngắn hạn, lao động thời vụ và những người có việc làm không ổn định.

Các chế tài đủ nghiêm ngăn chặn trốn đóng bảo hiểm thất nghiệp

Đến nay, đã có các chế tài đủ nghiêm ngăn chặn hành vi trốn đóng bảo hiểm thất nghiệp. Điều 46 Nghị định 283 quy định các mức phạt vi phạm trốn đóng bảo hiểm thất nghiệp từ 10/9/2026 như sau:

Phạt tiền đối với người sử dụng lao động không đăng ký hoặc đăng ký không đầy đủ số người phải tham gia bảo hiểm thất nghiệp sau thời hạn 60 ngày kể từ ngày hết thời hạn phải tham gia theo quy định của pháp luật về bảo hiểm thất nghiệp theo một trong các mức sau đây:

- Từ 1.000.000 đồng đến 5.000.000 đồng, khi vi phạm dưới 10 người lao động;

- Từ 5.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng, khi vi phạm từ 10 người đến dưới 50 người lao động;

- Từ 10.000.000 đồng đến 15.000.000 đồng, khi vi phạm từ 50 người đến dưới 100 người lao động;

- Từ 15.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng, khi vi phạm từ 100 người đến dưới 300 người lao động;

- Từ 20.000.000 đồng đến 25.000.000 đồng, khi vi phạm từ 300 người đến dưới 500 người lao động;

- Từ 25.000.000 đồng đến 30.000.000 đồng, khi vi phạm từ 500 người đến dưới 700 người lao động;

- Từ 30.000.000 đồng đến 35.000.000 đồng, khi vi phạm từ 700 người đến dưới 1.000 người lao động;

- Từ 35.000.000 đồng đến 40.000.000 đồng, khi vi phạm từ 1.000 người lao động trở lên.

Ngoài ra, phạt tiền từ 18% đến 20% tổng số tiền trốn đóng bảo hiểm thất nghiệp nhưng tối đa không quá 75.000.000 đồng đối với người sử dụng lao động có một trong các hành vi trốn đóng bảo hiểm thất nghiệp được quy định tại Nghị định 283.

Thực tiễn triển khai chính sách trong 6 tháng đầu năm 2026 cho thấy rõ hơn sự chuyển dịch này. Theo Cục Việc làm (Bộ Nội vụ), cả nước tiếp nhận 373.135 hồ sơ đề nghị hưởng trợ cấp thất nghiệp, giảm 4,5% so với cùng kỳ năm 2025.

Trong đó, 340.577 người được ban hành quyết định hưởng trợ cấp thất nghiệp, giảm 1,3% so với cùng kỳ năm trước. Cùng với việc giải quyết chế độ trợ cấp, công tác tư vấn, giới thiệu việc làm và hỗ trợ đào tạo nghề tiếp tục được đẩy mạnh.

Trong 6 tháng đầu năm, hệ thống trung tâm dịch vụ việc làm đã tư vấn, giới thiệu việc làm cho 1.136.027 lượt người, tăng 29,8% so với cùng kỳ năm trước. Cả nước cũng có 13.178 người được hỗ trợ đào tạo, nâng cao trình độ kỹ năng nghề, tăng 50,8% so với cùng kỳ năm 2025.

Những con số này cho thấy bảo hiểm thất nghiệp đang từng bước được triển khai theo hướng chủ động hơn.