(Thanh tra) - “Số người tham gia BHYT (BHYT) ở nước ta không ngừng tăng lên nhanh chóng, hiện đạt tới 90% dân số, nhưng để 10% dân số còn lại tham gia BHYT là cực kỳ khó khăn”, ông Bùi Sỹ Lợi, Phó Chủ nhiệm Uỷ ban Về các vấn đề xã hội của Quốc hội nhận định.
Theo ông Bùi Sỹ Lợi, bên cạnh đó, cần phải tính đến làm thế nào để cân bằng giữa việc đạt mục tiêu độ bao phủ BHYT, vừa bảo đảm quyền lợi người tham gia, đồng thời bảo đảm sự an toàn của nguồn quỹ.
Tham gia BHYT không ngừng tăng nhanh
Đánh giá về kết quả đạt được sau hơn 5 năm thực hiện Luật BHYT, ông Nguyễn Tất Thao, Phó Trưởng ban Thực hiện chính sách BHYT, Bảo hiểm xã hội (BHXH) Việt Nam cho biết, số người tham gia BHYT ở nước ta đã không ngừng tăng lên nhanh chóng, hiện tỷ lệ bao phủ đã đạt 90% dân số. Tính từ năm 2015 đến hết năm 2019, toàn quốc tăng khoảng 15 triệu người tham gia BHYT.
Không chỉ về số lượng, chất lượng khám, chữa bệnh (KCB) BHYT cũng ngày càng được cải thiện. Nhiều loại thuốc mới, kỹ thuật, dịch vụ y tế hiện đại khi đưa vào Việt Nam đều nhanh chóng được quỹ BHYT chi trả, tạo điều kiện cho người bệnh tiếp cận thuận lợi, bảo đảm nguyên tắc chia sẻ rủi ro giữa những người tham gia.
Chính sách BHYT đã góp phần giảm chi trực tiếp từ tiền túi hộ gia đình cho dịch vụ y tế (năm 2018 giảm xuống còn 37%), góp phần tạo nên sự công bằng trong chăm sóc sức khỏe, nhất là với nhóm người nghèo, cận nghèo và trẻ em dưới 6 tuổi.
Kết quả này đã vượt chỉ tiêu Thủ tướng giao tại Quyết định số 1167/QĐ-TTg là 1,7% và chỉ tiêu đã được Quốc hội giao cho Chính phủ (bảo đảm đến năm 2015 đạt ít nhất 75% dân số tham gia BHYT và đến năm 2020 đạt ít nhất 80% dân số tham gia BHYT).
Tuy nhiên, tình trạng lạm dụng, sử dụng quá mức cần thiết dịch vụ y tế, thậm chí là trục lợi BHYT tại nhiều cơ sở khám chữa bệnh, vẫn tiếp tục là một thách thức.
Các hình thức trục lợi chủ yếu quỹ BHYT từ các cơ sở y tế đã được cơ quan BHXH phát hiện tiêu biểu như: lợi dụng khám chữa bệnh nhân đạo, tổ chức các cuộc hội thảo, chi trả hoa hồng, chi trả chi phí vận chuyển… để lôi kéo người bệnh đến cơ sở khám chữa bệnh để cung ứng dịch vụ kỹ thuật không cần thiết gây lãng phí quỹ BHYT.
Có cơ sở y tế còn cấu kết với giáo viên dùng thẻ BHYT của học sinh lập hồ sơ, chứng từ khám chữa bệnh BHYT khống để thanh toán với cơ quan BHXH…
Từ phía người bệnh, biểu hiện như: Người tham gia BHYT đi khám chữa bệnh nhiều lần trong tháng, nhiều nơi trong ngày. Hay tình trạng gian lận trong sử dụng thẻ BHYT cũng phổ biến. Ví dụ có trường hợp phát hiện người đã chết vẫn đi khám chữa bệnh. Điều này là do cơ sở khám chữa bệnh sử dụng thẻ BHYT của người đã chết lập hồ sơ thanh toán khống; có trường hợp đi mổ mắt thứ ba, người đã bị cắt cổ tử cung vẫn đi đẻ… do bị mượn thẻ, lạm dụng thẻ BHYT.
Công bằng quyền lợi và nguồn quỹ bền vững
Ông Thao cho biết, để ngăn ngừa tình trạng lạm dụng, trục lợi trên, BHXH Việt Nam thời gian qua đã đẩy mạnh công tác giám định BHYT điện tử. Hiện cơ quan BHXH Việt Nam đã có bước tiến quan trọng trong hiện đại hóa công tác giám định. Hệ thống thông tin giám định BHYT sau hơn hai năm xây dựng bổ sung hiện đã có 192 chức năng thuộc 12 quy trình nghiệp vụ.
Với việc ứng dụng Hệ thống thông tin giám định BHYT và triển khai giám định trên dữ liệu điện tử, các đơn vị nghiệp vụ của BHXH Việt Nam và BHXH các tỉnh đã phát hiện nhiều vi phạm trong sử dụng quỹ khám chữa bệnh BHYT, từ chối hoặc chưa chấp nhận thanh toán của năm 2017 là 4.896,8 tỷ đồng; năm 2018 là 4.254,8 tỷ đồng.
Việc đảm bảo nguồn quỹ KCB BHYT được sử dụng hợp lý, hiệu quả cũng là đảm bảo sự công bằng cho mọi người dân tham gia đóng góp vào quỹ BHYT được sử dụng những dịch vụ y tế chất lượng.
Còn ông Bùi Sỹ Lợi, Phó Chủ nhiệm Uỷ ban Về các vấn đề xã hội của Quốc hội lưu ý, cần phải dựa trên nguyên lý là đóng cao, hưởng cao để đảm bảo công bằng trong hưởng thụ, xây dựng nguồn quỹ bền vững.
Luật BHYT cho phép mức đóng tối đa là 6% mức lương cơ sở (hiện nay Chính phủ đang áp dụng mức 4,5% mức lương cơ sở) nên dư địa về tăng mức đóng còn nhiều. Tuy nhiên, tăng mức đóng có thể gây áp lực cho người dân nên cần được điều chỉnh dần dần.
Vì vậy, theo ông Lợi, giải pháp trước hữu hiệu nhất là mở rộng đối tượng và phải quản lý quỹ BHYT rất chặt chẽ, công khai, minh bạch, chi đúng, chi đủ.
Phó Chủ nhiệm Uỷ ban Về các vấn đề xã hội của Quốc hội cũng nhấn mạnh, để phát triển BHYT bền vững phải thỏa mãn được hai yêu cầu rất cơ bản. Thứ nhất là phải bao phủ đến mọi người, hay còn gọi là BHYT toàn dân, để không ai phải đi KCB mà không có BHYT. Thứ hai là phải bảo đảm bền vững về tài chính.
“Chúng ta vẫn còn nhiều dư địa để tăng Pức đóng BHYT hiện nay từ 4,5% lên 6% như Luật BHYT cho phép. Tuy nhiên, nếu tăng nhanh, thì sẽ gây áp lực cho người dân, cho doanh nghiệp. Vì vậy, cần có quy định lộ trình tăng cụ thể. Đồng thời, phải nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn vốn này”, ông Lợi nói.
Trong thời gian tới, theo quan điểm của ông Lợi, cần có sự thay đổi, cả về phương diện tuyên truyền cho người dân, lẫn thay đổi cách thức triển khai dịch vụ BHYT. Mục đích của BHYT là phải bảo đảm sức khỏe tốt nhất, sự hài lòng tốt nhất trong nhân dân, từ đó tạo cơ hội thu hút sự tham gia hệ thống an sinh xã hội của những đối tượng chưa tham gia BHYT.
Muốn vậy, phải thực hiện cơ chế tài chính y tế rất công minh và hiệu quả, giúp cho hệ thống BHYT bền vững hơn. Mặt khác, dần dần phải giảm tỷ lệ hỗ trợ của Nhà nước xuống và tăng tỷ trọng tham gia của hệ thống y tế tư nhân.
