Nhà 20 Hoàng Hoa Thám

Từ câu chuyện chống tiêu cực…

Năm 1986, bà Dương Thị Tới giữ chức ủy viên Thường vụ Công đoàn máy sợi Đông Nam, phụ trách thanh tra và nữ công. Còn bà Đỗ Thị Minh Trang là bác sĩ công tác tại phòng y tế của nhà máy. Bà Trang mắc khuyết điểm nên bị buộc thôi việc. Thấy lãnh đạo nhà máy xử lý kỷ luật đối với bà Trang như vậy là quá nặng nên bà Tới đã lên tiếng bảo vệ. Cùng lúc đó, bà Tới phát hiện ở nhà máy tồn tại nhiều vấn đề tiêu cực và trù dập công nhân khi họ lên tiếng phản đối. Vì vậy, bà Tới đã có góp ý với Thường vụ Công đoàn nhà máy về những vấn đề này, trong đó có chuyện Ban Giám đốc “xử ép” bà Trang. Tuy nhiên, sau nhiều lần đóng góp nhưng ý kiến của bà Tới không được lãnh đạo tiếp thu. Do vậy, bà Tới đã tố cáo những việc tiêu cực đó đến các cơ quan Đảng, chính quyền cấp trên.  Từ chuyện bảo vệ bà Trang bị “trù dập”, bà Tới và bà Trang trở nên thân nhau. Khoảng tháng 5/1990, vợ chồng bà Tới sửa chửa nhà. Bà Trang dẫn ông Trần Văn Lộc đến đề nghị bà Tới khi nào xây nhà xong thì cho ông Lộc thuê một phần để làm công ty tư nhân (lúc đó ông Lộc đang làm giám đốc Công ty Dịch vụ Bưu điện TP. Nam Định, có hộ khẩu và vợ con ở Nam Định). Ông Lộc cho biết, đến cuối năm 1990 về hưu sẽ thành lập công ty tư nhân và sẽ nhờ cô Trang làm đại diện, vì ông không có hộ khẩu tại TP. Hồ Chí Minh.

Thấy ông Lộc tạo việc làm cho bà Trang nên bà Tới đồng ý. Ông Lộc hứa cho bà Tới mượn 15 lượng vàng, không lấy lãi nên bà Tới không lấy tiền thuê nhà. Ông Lộc đề nghị được sử dụng cầu thang, nhà tắm, giếng nước riêng. Ngày 25/12/1990, ông Lộc và bà Trang đến đưa bà Tới 15 lượng vàng. Bà Tới viết biên nhận. Do công trình còn một số việc chưa làm xong (lót nền nhà, tô đá mài cầu thang, quét vôi…), nên bà Tới đồng ý để ông Lộc và bà Trang làm tiếp (cùng hoàn chỉnh). Phần làm thêm này, ông Lộc đã đưa 14.644.000 đồng và bà Tới xác nhận vào ngày 10/6/1991. Hai bên thỏa thuận khi nào ông Lộc trả nhà, bà Tới sẽ hoàn trả lại 15 cây vàng.

Sau một thời gian dài không thấy ông Lộc làm văn phòng công ty, bà Tới có hỏi thì ông Lộc nói chưa đủ vốn. Đến năm 1994, ông Lộc và bà Trang dùng 02 tờ giấy biên nhận vàng ngày 25/12/1990 và giấy xác nhận nhận tiền ngày 10/06/1991 của bà Tới để làm cơ sở khởi kiện cho yêu cầu mua bán nhà.

… Đến vụ việc gần 20 năm tranh chấp!

Vụ án đã kéo dài  gần 20 năm, qua 10 lần xét xử. Chỉ có một lần duy nhất, tại Bản án phúc thẩm số 676 ngày 8/5/2002, HĐXX nhận định: “vào thời điểm năm 1990, 1991, đất ở khu vực này (khu vực số 20 Hoàng Hoa Thám –PV) do Quân đội cấp, chưa được mua bán nên những người được cấp thường mua bán nhà đất dưới dạng cho ở nhờ, cho thuê, cho sử dụng nên nếu có việc đưa tiền vàng cho nhau thì chỉ là mua bán chứ không phải sử dụng cho thuê, cho ở nhờ”. Trên cơ sở đó, án phúc thẩm đã coi quan hệ giao nhà cho sử dụng và nhận tiền thế chân là quan hệ mua bán. Nhận định này của TAND Tp. Hồ Chí Minh đã bị Chánh án TANDTC kháng nghị.

Tại Quyết định số 132 ngày 07/10/2002, kháng nghị bản án phúc thẩm số 676 ngày 8/5/2002 của TAND Tp Hồ Chí Minh, Chánh án TANDTC nhận định: “Theo biên nhận ngày 25/12/1990, bà Tới nhận của bà Trang 15 lượng vàng 24K, biên nhân ngày 10/06/1991 bà Tới nhận 14.644.000 đồng tương đương 6,68 lượng vàng 24K có nội dung cùng để hoàn chỉnh căn nhà. Số vàng này chỉ phù hợp với giá trị xây dựng theo bản định giá ngày 27/4/2001 thì giá xây dựng nhà là 122.167.600 đồng. Như vậy chưa có giá trị đất, mặt khác, các giấy tờ không thể hiện rõ việc mua bán nhà giữa bà Trang và bà Tới. Nếu hợp đồng mua bán nhà thì giấy này phải có cả  chữ ký của ông Phong là người được cấp đất”. Theo đó, kháng nghị bản án phúc thẩm trên đề nghị Tòa dân sự xét xử vụ án theo trình tự giám đốc thẩm. VKSNDTC có Kết luận số 196 ngày 07/11/2002 nhất trí với nội dung kháng nghị trên.  Kể từ đây, khi xem xét đến nội dung vụ án, Tòa án các cấp khi xét xử hầu như đều có chung nhận định như kháng nghị của Chánh án TANDTC.

Theo tập quán, người có nhà cho người khác sử dụng nhưng không lấy tiền thuê nhà mà chỉ lấy một số tiền để làm ăn buôn bán, khi người sử dụng nhà dọn đi chủ nhà phải lại số tiền thế chân đã nhận. Về bản chất của giao dịch này, theo qui định pháp luật là “cố” nhà, chứ không phải mua bán. Hy vọng, HĐXX sau khi nghị án sẽ có quyết định đúng bản chất của vụ việc.

Mai Phương