Ông Phạm Văn Tốn, Chánh Văn phòng UBND huyện Tứ Kỳ. Ảnh: Đan Lê

Bất lực trước “cát tặc”

Về lại Tứ Kỳ hơn 1 tháng sau sự việc anh Vũ Trung Kiên, người dân thôn Tri Lễ liều mình ra ngăn cản tàu khai thác cát trái phép đã bị tấn công, chúng tôi ghi nhận được là dư luận nhân dân xã Hà Thanh vẫn chưa hết bàng hoàng, phẫn uất.

Ông Vũ Văn Khoát cho biết: Vào khoảng 6 giờ 30 ngày 25/4, sau khi phát hiện thấy một tàu đang hút trộm cát cách đê sông Luộc khoảng 30m, thuộc thôn Tri Lễ, anh Vũ Trung Kiên cùng 4 người dân trong thôn đã chèo thuyền ra ngăn cản. Khi cách tàu “cát tặc” khoảng 5m, anh Kiên và 4 người bất ngờ bị lực lượng “cát tặc” tấn công bằng gạch, đá, tay quay máy... dẫn đến thương tích nặng, phải nhập viện cấp cứu. Trong lúc đó, "cát tặc" quay đầu sang bờ Vĩnh Bảo (thuộc xã Thắng Thủy, huyện Vĩnh Bảo, TP Hải Phòng - PV), còn Công an xã và Chủ tịch UBND xã đứng trên bờ không có biện pháp gì.

Anh Kiên được người thân đưa đi Bệnh viện Đa khoa tỉnh cấp cứu với thương tích vỡ hộp sọ, tụ máu bên trong, mảnh xương sọ găm vào não, quai hàm bị rạn.

Theo tìm hiểu của chúng tôi, mâu thuẫn giữa những người dân ở xã Hà Thanh với lực lượng “cát tặc” không phải lần đầu. Trước đó, vào đêm 26/11/2013, cũng trên khúc sông này, một số tàu của “cát tặc” đang hút cát bị người dân truy đuổi đã bỏ chạy. Một số tàu đã bị va vào nhau, đến khoảng 5 giờ ngày 27/11, một tàu đã bị chìm dưới sông. Sau đó, hàng trăm người dân đã tổ chức “phong tỏa” hiện trường, không cho chủ phương tiện trục vớt tàu để làm chứng cứ chứng minh cho việc người dân bắt được tàu “cát tặc” trong khi cơ quan chức năng bất lực.

Đặc biệt, cách đây khoảng 3 năm, cũng vì truy đuổi "cát tặc", một người dân xã Hà Thanh đã bị thiệt mạng sau khi bơi thuyền cá nhân ra giữa dòng sông Luộc.

 Khai thác cát trên đoạn sông thường xảy ra xung đột. Ảnh: Đan Lê

Nhiều lần trình báo đến chính quyền, cơ quan chức năng nhưng tình trạng khai thác cát trái phép không được ngăn chặn hiệu quả. Bất bình và để giữ sông, người dân trong thôn đã tự lập ra “một tổ” chuyên theo dõi việc hoạt động của chiếc tàu trên và đã nhiều lần xua đuổi bằng sức dân. Vụ việc anh Kiên bị tấn công chỉ là một trong những vụ mâu thuẫn giữa người dân với "cát tặc".

Tiếp xúc với chúng tôi, ông Phạm Văn Tốn, Chánh Văn phòng UBND huyện Tứ Kỳ cho biết: Đúng là trên nhiều khúc sông của địa bàn huyện Tứ Kỳ, việc chống “cát tặc” gặp rất nhiều khó khăn. Các đối tượng khai thác thì tìm mọi cách để đối phó như hoạt động vào ngày nghỉ, ngày lễ, vào thời điểm khuya 1 - 2 giờ sáng, hoặc là sáng sớm, tập trung ngoài giờ hành chính hoặc thời điểm công tác kiểm tra gặp nhiều khó khăn.

Lực lượng khai thác cát trái phép dùng phương tiện cơ động, lại rất tinh vi, khi nghe có động tĩnh thì rút ngay, trong khi nguyên tắc xử lý thì phải bắt quả tang tại chỗ. Hay có những đối tượng đứng ở khu vực giáp ranh, khiến cho việc xử lý cũng gặp không ít khó khăn.

Một thực tế nữa là chính quyền địa phương không thể quán xuyến được toàn bộ việc khai thác trái phép. Lực lượng mỏng, phương tiện hoạt động lại không bảo đảm, UBND huyện cũng không thể cử lực lượng ra canh giữ thường xuyên nên dẫn đến vẫn còn tình trạng trên. Việc xử lý chỉ như bắt cóc bỏ đĩa, thậm chí không thể phạt ngọn của hành vi vi phạm chứ không thể chấm dứt được vì việc cần làm từ gốc thì không thuộc thẩm quyền của UBND huyện.

Nguyên nhân chính của tình trạng bất lực trước "cát tặc", theo ông Tốn, đó là UBND tỉnh Hải Dương chưa có quy hoạch vùng khai thác cát cụ thể theo quyết định của Thủ tướng Chính phủ. Việc trang bị về con người, thuyền máy, phương tiện cũng thuộc thẩm quyền của UBND tỉnh. Cả 1 huyện có xấp xỉ 50 km đê mà Tứ Kỳ cũng chỉ được trang bị 1 thuyền máy công suất 15CP, nhân sự là kiêm nhiệm... Ngay cả khi sự việc xảy ra vào ban ngày thì cũng vẫn luôn chậm hơn “cát tặc” chứ không nói là vào ban đêm hay sáng sớm.

Cũng theo ông Tốn, chế tài xử lý do UBND tỉnh xây dựng cũng chưa có nên việc ngăn chặn và xử lý khai thác cát trái phép rất khó. "Huyện chẳng có quyền gì", ông Tốn nhấn mạnh.

Huyện có quyền gì?

Hạt trưởng Hạt Quản lý Đê điều huyện Tứ Kỳ, ông Dương Công Thân cho chúng tôi biết: Việc quản lý cũng như xử lý những trường hợp hút trộm cát trên sông Luộc không thuộc thẩm quyền của Hạt Quản lý Đê điều huyện Tứ Kỳ, Hạt chỉ tham gia với tư cách là thành viên. “Hạt chỉ thực hiện với chức trách nhiệm vụ được giao là phối hợp với đoàn liên ngành thôi. Nếu có kế hoạch bắt giữ phải có sự phối hợp, giúp đỡ của các ngành chức năng của huyện, vì các đối tượng “cát tặc” rất manh động”, ông Thân nhấn mạnh.

Ông Thân cho biết, “đối với những đoạn đê, kè trọng điểm chúng tôi có những phương án, giải pháp riêng như cắt cử cán bộ thường xuyên”. Các địa phương cũng nhiều lần tổ chức bắt các tàu hút trộm cát nhưng do lực lượng mỏng lại không được trang bị điều kiện cần thiết nên đã gặp nhiều khó khăn khi tác nghiệp. Thêm vào đó, các đối tượng trộm cát di chuyển rất nhanh. Mỗi khi có lực lượng đến bắt giữ, cát tặc lại thu quân chạy về phía bờ bên kia sông thuộc địa phận huyện Vĩnh Bảo nên ít khi bắt được.

Trước nghi vấn đội quân “cát tặc” được bảo kê, ông Thân khẳng định: Trên địa bàn huyện Tứ Kỳ không có hiện tượng bảo kê cho “cát tặc”. “Cát tặc” chủ yếu nằm ở địa bàn Hải Phòng. Cũng theo ông Thân, các tàu khai thác cát trái phép đều không đăng ký, đăng kiểm, không biển số, thậm chí, người lái tàu không có bằng lái mà vẫn hoạt động nhiều năm qua trên địa huyện.

Dù đã là mùa lũ, lòng sông chạy qua Tứ Kỳ vẫn được sử dụng làm bãi tập kết vật liệu. Ảnh: Đan Lê

Theo báo cáo của Hạt Quản lý đê điều Tứ Kỳ, trong năm 2013, đoàn kiểm tra liên ngành đã bắt được 107 trường hợp vi phạm, trình UBND huyện ban hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính đối với 100 trường hợp khai thác cát lòng sông trái phép và kinh doanh cát không rõ nguồn gốc với tổng số tiền 576,5 triệu đồng và bàn giao cho huyện Vĩnh Bảo, TP Hải Phòng xử lý 1 trường hợp; bàn giao cho Thanh Hà xử lý 6 trường hợp vi phạm.

6 tháng đầu năm 2014, đoàn kiểm tra liên ngành đã bắt được 7 tàu, xử phạt 5 tàu với tổng số tiền xử phạt là 41 triệu đồng; bàn giao 2 tàu cho đoàn liên kiểm tra ngành huyện Thanh Hà xử lý. Hiện nay, UBND huyện vẫn tiếp tục chỉ đạo đoàn kiểm tra của huyện duy trì việc tuần tra, kiểm soát trên tuyến sông Luộc và sông Thái Bình để xử lý các chủ tầu vi phạm.

Thương tích nặng và cũng đã hơn 1 tháng trôi qua nhưng cá nhân anh Vũ Trung Kiên cũng như nhiều người dân chưa nhận được câu trả lời thỏa đáng từ UBND huyện Tứ Kỳ. Đặc biệt, việc khai thác cát, đánh người đều xảy ra trên địa bàn xã Hà Thanh nhưng khi đối tượng kịp hợp thức hóa hành vi sai phạm của mình, trốn về địa phận Vĩnh Bảo rồi, các cơ quan chức năng huyện Tứ Kỳ mới... chịu bó tay.

Theo tìm hiểu của chúng tôi, động thái duy nhất mà UBND huyện Tứ Kỳ làm được, đó là gửi báo cáo số 41 dài gần 1 trang do ông Lê Hồng Diên, Chủ tịch UBND huyện Tứ Kỳ ký gửi UBND tỉnh Hải Dương "nắm được và cho ý kiến chỉ đạo để giữ ổn định tình hình nhân dân" khi "một số người dân thôn Tri Lễ vẫn bức xúc yêu cầu xử lý nghiêm đối với hành vi gây thương tích cho công dân". Cũng trong ngày 26/4/2014, ông Lê Hồng Diên tiếp tục ký văn bản "trân trọng đề nghị Chủ tịch UBND huyện Vĩnh Bảo, TP Hải Phòng quan tâm, tập trung chỉ đạo các ngành làm án, đặc biệt là cơ quan công an của huyện khẩn trương điều tra, xác minh mọi tình tiết của vụ việc và sớm có hình thức xử lý những người vi phạm theo quy định của pháp luật".

Dư luận nhân dân Hà Thanh đang đặt câu hỏi: Vì sao câu chuyện khai thác cát trái phép, đánh người trên địa bàn xã đã rõ mà Chủ tịch UBND huyện Tứ Kỳ không yêu cầu cơ quan chức năng huyện điều tra kỹ, sớm có kết luận rõ ràng mà lại "nhờ" cơ quan công an của huyện Vĩnh Bảo khẩn trương điều tra, xác minh tình tiết của vụ án hộ? Việc làm này trước nhiều tổn thất, mất mát nghiêm trọng về sức người, sức của tại địa bàn Hà Thanh là động thái bao che hay né tránh? Còn nữa, báo cáo gửi UBND tỉnh xin ý kiến chỉ đạo có cho thấy năng lực lãnh đạo của chủ tịch huyện này? Và, trách nhiệm của UBND tỉnh Hải Dương ở đâu khi tình trạng khai thác cát trái phép đang ngày càng tinh vi và nguy hiểm luôn rình rập tính mạng của người dân trong khu vực.

Chúng tôi sẽ tiếp tục trở lại với nhiều vấn đề, đặc biệt là về thân thế của Chủ tịch UBND huyện.

Lê Nguyên - Đan Quế