Thôn Vĩnh Sơn như một đại công trường.

Thâm nhập đại công trường
    
Để tìm hiểu về sự mạo hiểm xây nhà chờ đền bù nói trên, ngày 19/4/2011, trong vai người buôn đất, chúng tôi tới thôn Vĩnh Sơn, xã Quảng Đông, địa phương nằm trong diện giải phóng mặt bằng (GPMB) dành đất cho việc xây dựng Nhà máy Nhiệt điện (Tập đoàn Dầu khí Việt Nam là chủ đầu tư). Theo kế hoạch, toàn bộ thôn Vĩnh Sơn sẽ phải di dời để hoàn tất GPMB, kịp khởi công xây dựng nhà máy vào tháng 7/2011. Tuy nhiên, thay vì thu dọn nhà cửa để di dời thì người dân Vĩnh Sơn lại đua nhau xây nhà, tường rào, chuồng trại, ao cá, đường đi lối lại, sân vườn... trên những khoảnh đất trống lâu nay để hoang.

Đi một vòng quanh thôn Vĩnh Sơn, ở đâu chúng tôi cũng thấy tấp nập xe ô tô chở vật liệu vào ra. Những người thợ xây hoạt động luôn chân, luôn tay để hoàn thiện các công trình nhanh nhất có thể. Bên cạnh những ngôi nhà đang xây dở, hàng loạt nhà khác đang đào móng với những đường rãnh sâu không đến 20cm.

Người dân ồ ạt bê tông hóa bằng hết những phần đất hoang hóa trước đây

Tại thôn Vĩnh Sơn, chúng tôi nhanh chóng tiếp cận được một “cò” nhà đất tên Vinh (chừng 40 tuổi, người bản địa). Vinh cho hay: “Ở đây có 2 cách chọn: Mua đứt bán đoạn với chủ đất để xây nhà với giá 200 triệu đồng/100m2; hoặc người có đất, người có tiền chung nhau sau này chia lời tiền đền bù”. Chúng tôi ra vẻ chần chừ cho rằng, giá đất như thế là quá đắt và nghi ngại sau này không được đền bù, Vinh quả quyết: “Yên tâm đi, cả làng, cả xã này xây chứ có phải một đôi nhà mô mà sợ. Các doanh nghiệp cũng về đây mua đất xây nhà đầy ra đó, họ thừa khôn để biết có được đền bù hay không. Đất ở đây không còn nhiều nữa mô, không nhanh là hết”. 
     
Nói rồi, Vinh dẫn chúng tôi vào một khu nhà vừa mới xây, chưa hoàn thiện. Tiếng là nhà, nhưng thực chất người ta thiết kế rất sơ sài như những kho chứa hàng nằm san sát nhau. Chủ của khu nhà này là một phụ nữ chừng 50 tuổi tên Sáng. Bà Sáng cùng cô con gái vừa lúi húi trồng cây bạch đàn dày như cấy lúa vào các khoảnh đất hẹp còn thừa lại, vừa cho biết, gia đình đã vay mượn để xây 8 đơn nguyên trên diện tích đất 1.600m2. Theo cách tính của bà Sáng, gia đình bỏ ra khoảng trên 300 triệu đồng xây nhà, nhưng khi được đền bù có thể thu về hơn 2 tỉ đồng, chưa tính tiền đền bù đất. “Chú nên mua đất mà xây cho chắc ăn. Lợi lắm, chỉ cần có đất, sắp táp lô lên, tô trát sơ qua, lợp mái là có lời rồi. Chú coi tui làm 8 cái nhà ni mà mất có nửa tháng”, bà Sáng “tư vấn”.

Hàng trăm ngôi nhà mọc lên như nấm sau mưa

Sáng ngày 21/4/2011, chúng tôi trở lại thôn Vĩnh Sơn, song đi đến đâu cũng nhận được câu trả lời: "Các anh chậm chân rồi, không còn đất để bán hay cho thuê nữa đâu". Vào nhà một người tên Nguyễn Tiến, thấy đang hoàn thiện 2 ngôi nhà và còn trống một khoảng đất, chúng tôi ngỏ ý muốn mua hoặc thuê khoảng đất còn lại, ông Tiến cho hay đã vay được tiền để xây nhà tại khoảng đất này, chờ 2 ngôi nhà kia hoàn thiện xong sẽ tiếp tục xây nhà trên khoảng đất đó.

Một người dân ở Vĩnh Sơn cho biết: Nhà nào không có tiền thì cho thuê với giá 20 triệu đồng/100m2 đất. Sau này, người thuê được nhận tiền đền bù nhà, còn chủ đất nhận tiền đền bù về đất. Trong thôn Vĩnh Sơn có hộ ông Tư đã cho thuê đến 8 lô đất. Người này còn khuyến cáo chúng tôi, chỉ nên đứng ngoài và tuyệt đối không đụng vào tường các ngôi nhà, vì chúng có thể sụp đổ bất cứ lúc nào.

Cơ quan chức năng bất lực?

Đến bờ ruộng người ta cũng xây hàng rào để chờ được đền bù.

Theo thống kê của UBND huyện Quảng Trạch, số nhà xây dựng trái phép ở xã Quảng Đông tập trung ở 3 thôn Vinh Sơn, Thọ Sơn và 19-5, với 76 hộ. Ngoài ra, có một số doanh nghiệp mua đất hoặc hùn vốn với dân địa phương để xây dựng các công trình trên đất nằm trong diện giải tỏa. Công trình vi phạm, mỗi đơn nguyên có diện tích từ 300 - 1.200m2; không ít hộ đã xây dựng cả chục đơn nguyên như thế trên phần đất chuẩn bị giải tỏa của mình.
     
Ông Đậu Minh Ngọc, Chủ tịch UBND huyện Quảng Trạch cho biết: "Xã Quảng Đông đã có báo cáo tình hình gửi huyện và đang rốt ráo xử lí, ngăn chặn việc xây nhà trái phép. Huyện đã chỉ đạo xã Quảng Đông lập biên bản, xử phạt hành chính những hộ vi phạm và yêu cầu các hộ dân đình chỉ ngay việc xây dựng trái phép. Chúng tôi cương quyết không đền bù đối với những hộ vi phạm”.
     
Còn ông Võ Viết Vầy, Bí thư Đảng ủy xã Quảng Đông cho hay, mặc dù huyện đã chỉ đạo phải giám sát thường xuyên và kiên quyết xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm, nhưng chính quyền địa phương không thể kiểm soát được tình hình. Lập biên bản có, giải thích vận động có, nhưng dân vẫn ồ ạt xây dựng. “Chúng tôi đến lập biên bản, yêu cầu đình chỉ vi phạm thì dân nói, Nhà nước chưa đền bù, chưa di dời họ đi thì họ vẫn đầu tư xây dựng để làm ăn, làm nhà cho con cái họ ở”, ông Vầy nói.

Người dân trồng cây  để chờ đền bù.     

Trao đổi với chúng tôi, ông Phan Ngọc Duy, Phó Chủ tịch UBND huyện Quảng Trạch khẳng định: "Chúng tôi đang tổ chức đoàn về làm việc với xã để giải quyết sự việc này. Mặc dù trước đó huyện cũng đã có nhiều văn bản chỉ đạo, phối hợp các tổ chức đoàn thể xuống từng hộ giải thích, vận động người dân không nên làm như thế; thậm chí đã áp dụng các biện pháp mạnh, song người dân vẫn bất chấp tiếp tục xây dựng nhà trái phép".
 
Để xảy ra tình trạng trên, theo ông Đậu Minh Ngọc, do công tác đền bù GPMB không đồng bộ. Tập đoàn Dầu khí Việt Nam đã thỏa thuận cho tỉnh ứng tiền để đền bù GPMB. Tuy nhiên, việc rót tiền nhỏ giọt của Tập đoàn khiến công tác đền bù GPMB gặp khó khăn. “Không đủ tiền, chúng tôi buộc phải di dời dân thành nhiều đợt mà không thể làm đồng loạt, khiến tình hình càng thêm phức tạp. Hộ đi trước thắc mắc hộ đi sau được lợi hơn về giá đền bù cũng như diện tích đất cấp tại khu tái định cư (TĐC). Người chưa đi thì lợi dụng chưa có quyết định thu hồi đất để làm liều”, ông Ngọc nói.     

Người dân đang tiếp tục đào móng để xây nhà.

Ông Võ Viết Vầy nói thêm: "Nếu như trước đây các hộ dân di dời đến nơi ở mới chỉ được cấp 250m2 đất ở thì nay những hộ di dời sau lại được cấp 500m2 đất ở; rồi giá đền bù đất, các tài sản trên đất cũng cao hơn nhiều so với trước khiến các hộ dân di dời trước đó không đồng tình, dẫn đến khiếu kiện. Ví dụ như ở thôn Thọ Sơn đã có 28 hộ nhận tiền đền bù, nhưng không có khu TĐC nên dân vẫn ở nguyên chỗ cũ. Nay giá đền bù lên, họ yêu cầu phải được đền bù thêm tiền mới chịu đi. Rồi như các hộ đã di dời nhưng chuồng trại vẫn còn ở chỗ cũ, nay cũng đòi phải đền bù thêm mới di dời".
      
Một bất cập nữa mà theo ông Vầy, đã ảnh hưởng rất lớn đến tiến độ GPMB là, tại khu TĐC đầu tiên do tỉnh xây dựng, chỉ sau mấy năm cơ sở hạ tầng đã xuống cấp nghiêm trọng, khiến các hộ dân đi sau không tin nơi ở mới tốt hơn nơi ở cũ. Trong lúc đó, chỉ còn vài tháng tháng nữa là khởi công nhà máy nhiệt điện, nhưng việc xây dựng khu TĐC mới để tiếp tục di dân thì vẫn chưa được khởi động.
   
Và như vậy, người dân ở xã Quảng Đông, nhất là ở thôn Vĩnh Sơn vẫn ồ ạt xây dựng các công trình trái phép trước sự "bất lực" của chính quyền địa phương.

  PV Bắc Trung bộ