Một tòa nhà trên đường Nguyễn Văn Huyên kéo dài (quận Cầu Giấy, TP Hà Nội) xây vượt tầng so với giấy phép quy định đang chờ xử lí. Ảnh: Thế Lữ

Điểm mới trong Dự thảo so với Nghị định 23 là mức xử phạt cho hành vi xây dựng sai phép, không phép được đưa ra với mức cao gấp 2 - 3 lần so với trước đây. Theo quy định mới trong Dự thảo, xây dựng công trình trên đất chưa có phép bị phạt từ 50 - 60 triệu đồng; nếu chủ đầu tư thi công sai thiết kế sẽ bị phạt 40 - 50 triệu đồng. Hành vi tự cơi nới, chiếm dụng diện tích, cải tạo, tháo dỡ phần kết cấu chung, phần sở hữu riêng, thay đổi kết cấu chịu lực, hệ thống hạ tầng kỹ thuật, kiến trúc bên ngoài chung cư… sẽ bị phạt từ 50 - 60 triệu đồng.

Một số cán bộ thanh tra xây dựng thuộc quận Hai Bà Trưng, Hà Nội, nhận xét: Mức xử phạt này cũng đã mạnh tay, nhưng chưa đủ sức răn đe. Một số quy định chúng tôi không đồng tình được thể hiện trong Dự thảo tại khoản 10, Điều 14 là những công trình sai phạm khi sửa chữa, cải tạo, những công trình thi công sai giấy phép hoặc không có giấy phép… sẽ được cơ quan có thẩm quyền điều chỉnh giấy phép xây dựng hoặc cấp giấy phép xây dựng nếu đáp ứng đủ điều kiện “không vi phạm chỉ giới xây dựng, không gây ảnh hưởng tới các công trình lân cận, không có tranh chấp, xây dựng trên đất thuộc thẩm quyền sử dụng hợp pháp”.

Với những công trình thuộc nhóm đặc thù sai phạm như trên, ngoài việc bị xử phạt vi phạm hành chính, chủ đầu tư còn bị buộc nộp số tiền tương đương 40% giá trị phần công trình xây dựng sai phép hoặc không phép đối với nhà ở hoặc tương đương 50% giá trị phần công trình xây dựng sai phép, không phép đối với dự án xây dựng.

Theo ông Nguyễn Quốc Hùng, cán bộ Sở Xây dựng Hà Nội, mức xử phạt trong Dự thảo Nghị định thay thế có tăng lên, nhưng đã tạo ra kẽ hở lớn hơn cho chủ đầu tư thực hiện công trình trái phép, không phép một cách hoàn hảo bằng cách chịu nộp phạt.

Một số cán bộ thanh tra xây dựng thuộc quận Hoàn Kiếm, Hà Nội, cũng tỏ ra lo ngại vì cách xử phạt như thế này chẳng khác nào hợp thức hóa các công trình sai phép, không phép bằng việc chịu nộp tiền phạt cao. Không thể phủ nhận đây sẽ là tiền lệ xấu. Ở quận Hoàn Kiếm, nhiều vị trí mặt phố giá trị mỗi m² đất tới 500 - 600 triệu đồng. Xây dựng công trình trên những vị trí đắc địa như thế, họ sẵn sàng cơi nới và chịu phạt không chỉ ở mức 40 - 50% giá trị phần sai phép, thậm chí tăng từ 2 - 5 lần mức quy định họ cũng sẵn sàng nộp, đó cũng là điều dễ hiểu.

Hiện các mức xử phạt các công trình sai phép, không phép vẫn đang được thực hiện theo Nghị định 23. Theo đánh giá của Phòng Thanh tra, Sở Xây dựng Hà Nội, các công trình sai phép, không phép đang có chiều hướng gia tăng với mức độ vi phạm ngày càng nghiêm trọng.

Theo báo cáo của Sở Xây dựng Hà Nội: Quý I/2013, kết quả kiểm tra 1.671 công trình trên các quận, huyện và thị xã đã có tới 471 công trình vi phạm bị lập biên bản và xử lí. Trong số đó, có tới 335 công trình xây dựng không phép, 50 công trình xây dựng sai phép và 86 công trình vi phạm ở mức thấp hơn. Mặc dù số lượng công trình vi phạm rất lớn, song chỉ mới thực hiện cưỡng chế tháo dỡ 186 công trình. Số lượng công trình vi phạm còn lại chủ đầu tư xin tự nguyện tháo dỡ.

Thực tế trên cho thấy, vấn đề cơ bản nhất để hạn chế sai phạm trong hoạt động xây dựng là tăng cường giám sát, giám sát thường xuyên để kịp thời phát hiện, ngăn chặn các sai phạm sắp diễn ra. Còn khi công trình đã thi công xong thì việc cắt bỏ, xử lí phần sai phép, trái phép vừa lãng phí tiền bạc của nhân dân vừa tốn sức lực, thời gian của các cơ quan công quyền. Xử phạt chỉ là biện pháp cuối cùng. Song mức xử phạt cũng phải đủ mạnh giống như một liều thuốc kháng sinh đặc trị. Đây là ý kiến của không ít cán bộ thanh tra ở Hà Nội chuyển tải tới Ban Soạn thảo Dự thảo Nghị định thay thế Nghị định 23 với mong muốn: Không để công trình sai phép được tồn tại nhờ… nộp phạt.

                   Thế Lữ