Theo tờ trình của Bộ Nội vụ, dự thảo đưa ra 2 phương án sửa đổi về độ tuổi hưởng trợ cấp hưu trí xã hội quy định tại khoản 3 Điều 21 của Luật Bảo hiểm xã hội. Điểm khác biệt nằm ở thẩm quyền quyết định giảm tuổi hưởng trợ cấp và mức độ chủ động trong điều hành chính sách.

Đề xuất hạ dần độ tuổi hưởng trợ cấp hưu trí xã hội xuống 70 tuổi. Ảnh: BHXH Việt Nam

Phương án thứ nhất giữ nguyên quy định hiện hành, theo đó việc điều chỉnh giảm độ tuổi hưởng trợ cấp hưu trí xã hội thuộc thẩm quyền của Ủy ban Thường vụ Quốc hội trên cơ sở đề nghị của Chính phủ.

Phương án thứ hai đề xuất giao Chính phủ quyết định điều chỉnh giảm dần độ tuổi hưởng trợ cấp hưu trí xã hội xuống đủ 70 tuổi, phù hợp với điều kiện phát triển kinh tế - xã hội và khả năng cân đối ngân sách từng thời kỳ. Trường hợp tiếp tục giảm xuống dưới 70 tuổi, Chính phủ sẽ trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét, quyết định.

Theo Bộ Nội vụ, phương án này giúp cơ quan điều hành phản ứng nhanh hơn trước yêu cầu mở rộng an sinh, đồng thời vẫn duy trì sự giám sát của Ủy ban Thường vụ Quốc hội đối với những điều chỉnh có phạm vi và tác động ngân sách lớn hơn.

Báo cáo thuyết minh của dự thảo cho biết, nếu giảm độ tuổi hưởng trợ cấp hưu trí xã hội từ 75 xuống 70 tuổi, số người thuộc diện hưởng trợ cấp hưu trí xã hội dự kiến tăng thêm khoảng 1,8 triệu người. Kinh phí thực hiện chính sách này được ước tính khoảng 11,7 nghìn tỉ đồng mỗi năm.

Theo Bộ Nội vụ, việc mở rộng đối tượng thụ hưởng sẽ góp phần thực hiện mục tiêu nâng tỉ lệ người cao tuổi có nguồn thu nhập bảo đảm sau tuổi nghỉ hưu theo định hướng của Trung ương.

Đề xuất hỗ trợ tiền đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc đối với nhóm tự đóng toàn bộ

Một nội dung quan trọng khác của dự thảo là bổ sung chính sách hỗ trợ tiền đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc đối với một số nhóm người lao động hiện phải tự đóng toàn bộ mức đóng vào quỹ hưu trí và tử tuất.

Theo quy định hiện hành, một số đối tượng thuộc diện tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc nhưng không có người sử dụng lao động cùng đóng, nên phải tự chi trả toàn bộ mức đóng 22%. Về bản chất, nghĩa vụ tài chính của nhóm này tương tự người tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện, tuy nhiên họ lại không được hưởng chính sách hỗ trợ từ ngân sách nhà nước.

Điều này tạo ra sự so sánh giữa hai nhóm đối tượng, đặc biệt đối với các chủ hộ kinh doanh. Trước đây, khi tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện, họ được Nhà nước hỗ trợ một phần tiền đóng. Tuy nhiên, sau khi chuyển sang diện tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc theo quy định mới, chính sách hỗ trợ không còn được áp dụng.

Để khắc phục bất cập trên, dự thảo đề xuất sửa đổi khoản 5 và khoản 6 Điều 6 Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024 theo hướng Nhà nước sẽ có chính sách hỗ trợ tiền đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc đối với các đối tượng phải tự đóng toàn bộ mức đóng.

Đồng thời, dự thảo cũng khuyến khích các địa phương căn cứ điều kiện phát triển kinh tế - xã hội và khả năng cân đối ngân sách để hỗ trợ thêm cho nhóm đối tượng này thông qua nguồn ngân sách địa phương hoặc huy động các nguồn lực xã hội.

Bên cạnh đó, dự thảo giao Chính phủ quy định cụ thể về mức hỗ trợ, đối tượng được hỗ trợ cũng như thời gian thực hiện chính sách trên cơ sở điều kiện phát triển kinh tế - xã hội và khả năng ngân sách từng giai đoạn.