Theo thống kê của Trung tâm Phát triển công nghệ kỹ thuật chống hàng giả, việc làm nhái, làm giả thường tập trung vào các mặt hàng tiêu dùng có sức tiêu thụ lớn, chủ yếu ở các nhóm hàng như: Quần áo, túi xách, hàng điện tử, đồng hồ, rượu, nước hoa... Đáng nói là, thuốc chữa bệnh cũng bị làm nhái, làm giả tràn lan, đang là vấn đề nhức nhối. Ngoài việc tự sản xuất, in bao bì, dán nhãn để làm nhái, làm giả sản phẩm, hiện nay còn xuất hiện thêm phương thức nhập khẩu hàng thật, sau đó làm nhái, làm giả thành sản phẩm hàng hiệu. Do vậy, dù biết sản phẩm đang bày bán trên thị trường bị làm nhái, làm giả nhưng cơ quan chức năng khó có thể truy ra được nguồn gốc thực sự.

Việc thực hiện dán tem chống hàng giả, hàng nhái lâu nay vẫn chưa phát huy được tác dụng do còn nhiều bất cập. Thí dụ, nhà phân phối nào được cấp nhãn chống hàng nhái, hàng giả, khi đưa sản phẩm ra thị trường thường tăng giá cao hơn giá thị trường đến 2 - 3 lần. Do đó, một số doanh nghiệp (DN) dựa vào tem chống hàng giả đã hưởng lợi rất lớn. Tại TP HCM, hiện có 30 DN được cấp phép in tem chống chống hàng nhái, hàng giả, thế nhưng trên thực tế có đến hàng trăm cơ sở đang in các loại tem này. Nguyên nhân là một số DN được cấp phép in tem nhưng lại thiếu cơ sở vật chất để in ấn, nên bỏ tiền ra thuê các đơn vị khác. Đây cũng là điều kiện cho nhiều đơn vị in bất hợp pháp tem chống hàng nhái, hàng giả, gây khó khăn cho công tác quản lý và gây ra những thiệt hại cao gấp nhiều lần so với thiệt hại do hàng nhái, hàng giả.

Dù luật pháp về bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ (SHTT) tại Việt Nam đã được triển khai, nhưng hiệu quả của cơ chế bảo hộ quyền SHTT còn thấp, vẫn còn nhiều vướng mắc trong việc phát hiện, xử lý. Hơn nữa, việc tổ chức bộ máy của hệ thống thực thi quyền SHTT không khoa học, chồng chéo. Khi phát hiện có sự xâm phạm quyền SHTT, các DN không biết tìm đến cơ quan nào có trách nhiệm xử lý. Bên cạnh đó, lực lượng chức năng lại quá mỏng; luật chưa nghiêm nên chưa đủ sức răn đe. Cụ thể như: Luật quy định giá trị hàng giả từ 30 triệu đồng trở lên mới bị xử phạt hình sự, nên nhiều đối tượng tìm cách đối phó bằng cách xé nhỏ hàng lậu để nhập vào thị trường nhằm tránh bị xử phạt. Đồng thời, những quy định về xử phạt còn lúng túng, chưa rõ ràng nên cơ quan điều tra tốn rất nhiều thời gian mới xử phạt xong. Trong khi đó, Hiệp hội Bảo vệ người người tiêu dùng (NTD) chưa phát huy hết tác dụng, còn yếu về công tác tuyên truyền chống hàng giả.

Điều đáng nói là, hàng giả, hàng nhái phát triển và tiêu thụ mạnh như hiện nay còn do NTD ham giá rẻ, chuộng ngoại, trình độ nhận thức còn hạn chế; thiếu ý thức đấu tranh chống hàng giả, hàng nhái. Bên cạnh đó, nhiều DN chưa nhận thức tầm quan trọng của SHTT đối với thương hiệu của mình nên không đăng ký xác lập quyền sở hữu hoặc các DN đã đăng ký bảo hộ chưa chủ động trong việc tự bảo vệ và đấu tranh chống nạn hàng giả, hàng nhái, đặc biệt là xem nhẹ việc tuyên truyền, hướng dẫn NTD phân biệt hàng giả với hàng chính hãng...

TS. Lê Quốc Chí, Giám đốc Trung tâm Phát triển công nghệ kỹ thuật chống hàng giả cho biết, hàng nhái, hàng giả là một vấn nạn đối với nền kinh tế toàn cầu chứ không chỉ ở Việt Nam. Hàng năm để chống nạn hàng nhái, hàng giả, toàn thế giới phải chi đến 7 tỷ USD. Các sản phẩm hàng nhái, hàng giả ngày càng được thiết kế tinh vi hơn và và thường xuyên thay đổi nhiều hình thức khác nhau, khiến cơ quan chức năng khó xử lý triệt để. Ở một số nước như Pháp, Hoa Kỳ... nếu phát hiện hành vi sản xuất, kinh doanh hàng nhái, hàng giả sẽ xử lý hình sự. DN tham gia sản xuất hàng nhái, hàng giả sẽ bị phạt đến 50 lần giá trị sản phẩm làm nhái, làm giả. Ở nước ta, theo quy định của pháp luật, các biện pháp xử lý hành vi sản xuất, kinh doanh hàng nhái, hàng giả chỉ là xử phạt hành chính, nên chưa đủ sức răn đe các đơn vị vi phạm.

Để ngăn chặn hiệu quả hành vi sản xuất, kinh doanh hàng nhái, hàng giả theo TS. Lê Quốc Chí, các cơ quan chức năng cần có biện pháp xử lý triệt để hơn, đưa hành vi in ấn bất hợp pháp tem chống hàng nhái, hàng giả vào khu tội phạm có tổ chức đặc biệt nguy hiểm để có những biện pháp trừng phạt đúng mức. Quy định pháp luật phải chặt chẽ và cập nhật xu hướng phát triển của hàng nhái, hàng giả để ngăn chặn và xử lý. Hiện nay, đội ngũ thanh tra, kiểm tra và giám sát chống hàng nhái, hàng giả còn ít, chuyên môn nghiệp vụ chưa cao, do vậy các cơ quan chức năng cần có sự quan tâm hơn để có thể tăng cường năng lực đấu tranh chống hàng giả, hàng nhái.

Đặc  biệt, trong công tác phòng, chống hàng giả, hàng nhái cần có sự hỗ trợ đắc lực của các phương tiện thông tin đại chúng để NTD hiểu biết về những vấn đề liên quan. Sản phẩm trước khi phân phối, tiêu thụ ra thị trường phải được DN thông tin đầy đủ cho NTD.

Minh Hà