Biển báo trước cửa rừng nhưng gỗ vẫn chất đầy đường. Ảnh: Hồng Bài

Đây là những con số đáng báo động liên quan đến vụ phá rừng tại Khu Bảo tồn thiên nhiên (KBTTN) Pu Canh, huyện Đà Bắc, với số người tham gia và khối lượng gỗ bị tàn phá lớn nhất trên địa bàn tỉnh Hòa Bình, xảy ra từ tháng 5 - 7/2011.

Theo số liệu do Công an xã Đoàn Kết cung cấp, vụ phá rừng này có 84 đối tượng trực tiếp tham gia. Chỉ trong 3 tháng, số "lâm tặc" bản Thằm Luông này đã đốn hạ, “xẻ thịt” 18 cây có đường vanh từ 2m trở lên. Tổng khối lượng gỗ mà lực lượng kiểm lâm kiểm đếm được tại hiện trường là 174m³ và hàng nghìn cây gỗ khác trong vùng bị cây đổ tàn phá.

Sau một thời gian điều tra, Cơ quan Cảnh sát Điều tra Công an huyện Đà Bắc đã chuyển Viện Kiểm sát ra quyết định khởi tố 84 đối tượng can tội “Vi phạm các quy định về khai thác và bảo vệ rừng”. TAND huyện Đà Bắc đã mở 9 phiên tòa xét xử, tuyên phạt 45 đối tượng. Mức án thấp nhất là 9 tháng tù cho hưởng án treo. Mức án cao nhất 30 tháng tù treo. Số đối tượng còn lại bị xử lý hành chính. Ông Sa Văn Thả, Bí thư Đảng ủy xã Đoàn Kết nói: “Nếu phải tù “ngồi” thì bản Thằm Luông gần như vắng bóng đàn ông”.

1 trong số 18 cây phay đã bị "xẻ thịt". Ảnh: Hồng Bài

Theo ông Bùi Văn Lợi, Trưởng Ban Quản lý (BQL) KBTTN Pu Canh: Khu Bảo tồn có diện tích 5.647ha và 3.212ha vùng đệm, là khu thượng nguồn của hàng trăm con suối lớn nhỏ chảy vào sông Đà. Những năm trước, tình trạng phá rừng vẫn diễn ra, nhưng ở mức độ nhỏ lẻ.

Cuối tháng 7/2011, qua nguồn tin của quần chúng và công tác tuần tra, nắm tình hình ở địa bàn, BQL đã quyết định tổ chức một đợt truy quét trên các khu rừng già, có nhiều loại gỗ quý như phay, sến, táu… Qua truy quét đã phát hiện, bắt quả tang một số đối tượng là người dân bản Thằm Luông đang cưa xẻ, cắt khúc những cây phay lớn. Kiểm tra cả khu rừng phay, có 18 cây bị chặt hạ. 1 cây phay đổ đè gẫy nát hàng chục cây nhỏ hơn xung quanh, trên diện tích 300 - 400m². Đây là thiệt hại mà hàng chục năm sau cũng khó phục hồi.

Điển hình trong đợt truy quét là vụ nhóm do Lý Văn Xuân cầm đầu và 8 đối tượng gồm: Lý Văn Mai, Lý Văn Hùng, Lý Văn Thủy, Lý Văn Tân, Lý Văn Luyến, Lý Văn Tuất, Lý Văn Hạnh và Đặng Văn Thủy. Nhóm Xuân chặt hạ 1 cây phay có đường vanh trên 2m, khối lượng đo được 13,54m³ gỗ, gây thiệt hại trên 42 triệu đồng. Lý Văn Xuân và 8 đối tượng trong nhóm bị tòa án tuyên phạt từ 9 - 18 tháng tù, cho hưởng án treo.

Nhóm Lý Văn Sự (SN 1967) có 9 người đều ở bản Thằm Luông chặt đổ 1 cây phay khối lượng 21,78m³ gỗ, mức thiệt hại trên 65,8 triệu đồng. Ngày 31/8/2011, Lý Văn Sự bị Công an huyện Đà Bắc bắt tạm giam. TAND Đà Bắc tuyên phạt Sự 30 tháng tù cho hưởng án treo. Các đối tượng trong nhóm bị lĩnh án phạt 26 tháng tù treo.

Các nhóm như Triệu Văn Tân, 4 đối tượng; Bàn Văn Bình, 6 đối tượng… khi bị bắt đều khai, do thấy nhiều người trong bản đi lên núi Pu Canh chặt cây nên cũng gọi nhau lập nhóm, mua cưa đi làm theo. Có một số đối tượng tham gia 2 nhóm.   
                            
Vì sao người dân bản Thằm Luông lại đi phá rừng KBTTN Pu Canh ồ ạt như vậy? Trả lời câu hỏi trên, bà Hà Thị Hằng, Phó Chủ tịch UBND xã Đoàn Kết, nói: Vì đói, nghèo.

Đối tượng phá rừng bị bắt tại hiện trường. Ảnh: Hồng Bài

Bà Hà cho biết: Bản Thằm Luông có 105 hộ, trên 400 khẩu, đều là đồng bào Dao, trong đó trên 60% là hộ nghèo. Thu nhập bình quân chỉ đạt 7,5 triệu đồng/người/năm (thực tế nhiều hộ chỉ thu nhập từ 4 - 5 triệu đồng/năm).

Bà Lý Thị Xuân, Bí thư Chi bộ bản Thằm Luông bày tỏ: Đồng bào Dao bản Thằm Luông ít đất canh tác lắm. Dân sống trong vùng đệm của khu bảo tồn nên không có đất làm nương. Năm 2011, cả bản mất mùa, không hộ nào có thóc ăn. Đói kém nên bà con làm liều thôi. Họ đi làm kín lắm, cán bộ bản không biết.

Bản Thằm Luông nghèo thật. Nhà ở như dán vào vách núi. Phần nhiều nhà lợp lá cọ, thấp tè. Trong nhà không có đồ vật, tài sản gì đáng giá ngoài chiếc xe máy “Tàu” cũ rích và chiếc ti vi “cổ lỗ sĩ”. Ít hộ có chuồng trại chăn nuôi. Lợn thả rông khắp bản.

Đến gia đình ông Đặng Văn Sơn, chúng tôi phải cúi người mới vào được nhà. Ông Sơn ngồi bên bếp lửa giữa nhà, mặt buồn thiu. Gia đình ông Sơn có 2 con trai là Đặng Văn Thanh và Đặng Văn Bình, tham gia trong vụ phá rừng Pu Canh. Cả 2 đều bị lĩnh án tù treo và bị phạt gần 20 triệu đồng. Trong nhà trống trơn, ngoài sân không trâu bò, lợn gà. Bán gì ra tiền triệu để nộp phạt. Ông Sơn than thở: “Sau phiên toà, mừng là 2 con được hưởng án treo. Mấy hôm nay, cả 2 anh em lên núi lấy dây na rừng về bán tại bản được 3.500 đồng/cân. Mỗi ngày giỏi lắm một người chỉ lấy được 20 - 30 kg, đủ tiền đong gạo ăn trong ngày”.

Nhà ông Đặng Văn Bình, con trai là Đặng Văn Tiến, phải bán xe máy, bán nhà gỗ mới làm lấy tiền nộp phạt. "Thấy người ta gọi nhau đi làm (phá rừng - PV), 2 bố con cũng mua cưa đi làm theo. Tiền đâu không thấy, nhưng mất xe máy, mất nhà rồi", ông Bình nói.

Nhiều đối tượng trong nhà chỉ có 1 con trâu là tài sản đáng giá nhất, nay phải bán đi để có tiền nộp phạt. Bà Hằng cho biết: Cả bản chỉ có 8 gia đình đảng viên và mấy hộ không có đàn ông là không tham gia vụ phá rừng Pu Canh. Bà con đều biết phá rừng là vi phạm pháp luật, nhưng vì hoàn cảnh đói nghèo nên… "đầu gối" phải bò.

Vụ án phá rừng Khu BTTN Pu Canh đã khép lại. Nhưng, khi nào đời sống của người dân bản Thằm Luông ổn định, khấm khá thì "máu" rừng Pu Canh mới ngừng chảy.

   Hồng Bài