(Thanh tra) - Theo TS Nguyễn Tuấn Khanh, Phó Hiệu trưởng Trường Cán bộ Thanh tra, trong bối cảnh bộ máy thanh tra được sắp xếp theo hướng tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả, việc nghiên cứu mối quan hệ giữa Thanh tra Chính phủ và các bộ trong hoạt động thanh tra, kiểm tra là hết sức cần thiết. Đồng thời, quá trình điều chỉnh tổ chức các bộ và hệ thống thanh tra cũng đặt ra nhiều vấn đề mới cần làm rõ về lý luận và thực tiễn.
Ngày 30/3, đề tài khoa học “Mối quan hệ giữa Thanh tra Chính phủ và các bộ trong tiến hành hoạt động thanh tra, kiểm tra các nội dung thuộc phạm vi quản lý Nhà nước của bộ”, do TS Nguyễn Tuấn Khanh, Phó Hiệu trưởng Trường Cán bộ Thanh tra làm chủ nhiệm, đã tổ chức hội thảo hoàn thiện đề cương nghiên cứu.
TS Nguyễn Tuấn Khanh nhấn mạnh, thanh tra và kiểm tra có vai trò đặc biệt quan trọng trong quản lý Nhà nước. Đây là những công cụ thiết yếu nhằm bảo đảm pháp luật được thực thi nghiêm minh, phòng ngừa và phát hiện vi phạm, đồng thời góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý của các cơ quan Nhà nước.
Trong bối cảnh hiện nay, khi hệ thống tổ chức bộ máy Nhà nước đang được sắp xếp lại theo hướng tinh gọn, hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả, việc nghiên cứu mối quan hệ giữa Thanh tra Chính phủ và các bộ trở nên cần thiết hơn bao giờ hết.
Đặc biệt, quá trình điều chỉnh tổ chức các bộ, cơ quan ngang bộ và hệ thống cơ quan thanh tra đã đặt ra nhiều vấn đề mới cần được làm rõ cả về lý luận và thực tiễn.
Một trong những yêu cầu quan trọng được đặt ra là phải xác định rõ phạm vi, thẩm quyền, trách nhiệm giữa Thanh tra Chính phủ và các bộ trong hoạt động thanh tra, kiểm tra.
“Đây không chỉ là yêu cầu về mặt tổ chức mà còn là điều kiện tiên quyết để tránh chồng chéo, trùng lặp hoặc bỏ sót trong quản lý Nhà nước”, TS Nguyễn Tuấn Khanh nhấn mạnh.
TS Nguyễn Tuấn Khanh chia sẻ, các chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước thời gian qua đã tạo nền tảng chính trị và pháp lý quan trọng cho việc đổi mới hoạt động này. Đáng chú ý như Kết luận số 50 của Bộ Chính trị, Nghị quyết số 27, Luật Tổ chức Chính phủ năm 2025, Nghị định số 303.
“Những quy định này đặt ra yêu cầu phải tổ chức hoạt động thanh tra và kiểm tra một cách khoa học, hiệu quả, phục vụ trực tiếp cho công tác quản lý Nhà nước của các bộ. Trong đó, việc tăng cường phối hợp giữa Thanh tra Chính phủ và các bộ là yếu tố then chốt”- TS Nguyễn Tuấn Khanh nói.
TS Nguyễn Tuấn Khanh cho biết, Luật Thanh tra năm 2025 đã phân định rõ ràng giữa hoạt động thanh tra và kiểm tra chuyên ngành, từ chủ thể, phạm vi đến quy trình, thủ tục. Sự phân định này giúp làm rõ chức năng, nhiệm vụ của từng cơ quan, nhưng đồng thời cũng đặt ra yêu cầu phải có cơ chế phối hợp chặt chẽ để bảo đảm hiệu quả chung.
Cũng theo quy định mới, chỉ còn 3 bộ duy trì cơ quan thanh tra, trong khi nhiều bộ khác chuyển chức năng thanh tra về Thanh tra Chính phủ và chủ yếu thực hiện hoạt động kiểm tra.
Điều này dẫn đến sự thay đổi đáng kể trong tổ chức và hoạt động của hệ thống thanh tra, đồng thời làm nổi bật vai trò trung tâm của Thanh tra Chính phủ.
Cùng với đó, đội ngũ công chức thanh tra từ các bộ cũng được điều chuyển về Thanh tra Chính phủ, hình thành hệ thống các cục quản lý theo địa bàn và theo lĩnh vực.
Theo TS Nguyễn Tuấn Khanh, mô hình này giúp tăng cường tính chuyên nghiệp và tập trung, nhưng cũng đòi hỏi phải xác định rõ cơ chế phối hợp với các bộ trong việc nắm bắt thông tin, tổ chức kiểm tra và triển khai thanh tra khi cần thiết.
Luật Thanh tra năm 2025 cũng quy định rõ trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan quản lý Nhà nước, bao gồm bộ trưởng và thủ trưởng cơ quan ngang bộ, trong việc tổ chức kiểm tra việc chấp hành pháp luật của các cơ quan, tổ chức, cá nhân thuộc phạm vi quản lý. Khi phát hiện vi phạm, các cơ quan này có trách nhiệm xử lý hoặc kiến nghị xử lý, thậm chí đề nghị cơ quan có thẩm quyền tiến hành thanh tra nếu cần thiết.
Quy định này tạo ra mối liên kết trực tiếp giữa hoạt động kiểm tra của các bộ và hoạt động thanh tra của Thanh tra Chính phủ, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ, kịp thời và hiệu quả. Nếu không có cơ chế phối hợp rõ ràng, nguy cơ chồng chéo hoặc bỏ sót vi phạm là hoàn toàn có thể xảy ra.
Để cụ thể hóa Luật Thanh tra năm 2025, Chính phủ đã ban hành các nghị định hướng dẫn, trong đó có Nghị định số 216 và Nghị định số 217 về hoạt động kiểm tra chuyên ngành.
Đặc biệt, Nghị định số 303 cũng quy định việc thành lập tổ chức thanh tra trong cơ cấu của các cục thuộc bộ, nếu cần thiết.
Tuy nhiên, chính sự thay đổi về tổ chức và chức năng này lại càng làm nổi bật nhu cầu nghiên cứu và hoàn thiện mối quan hệ giữa Thanh tra Chính phủ và các bộ.
Theo TS Nguyễn Tuấn Khanh, đề tài là làm rõ cơ sở lý luận, pháp lý và đánh giá đúng thực trạng mối quan hệ giữa Thanh tra Chính phủ và các bộ trong hoạt động thanh tra, kiểm tra. Trên cơ sở đó, đề tài sẽ đề xuất các giải pháp nhằm tăng cường sự phối hợp, nâng cao hiệu quả hoạt động, đáp ứng yêu cầu của giai đoạn phát triển mới.
Tại hội thảo, các đại biểu đã đánh giá cao tính cấp thiết của đề tài, đồng thời cho rằng đây là một hướng nghiên cứu có ý nghĩa cả về lý luận và thực tiễn.
Tại hội thảo, các đại biểu đánh giá cao tính cấp thiết của đề tài, khẳng định đây là hướng nghiên cứu có ý nghĩa cả về lý luận và thực tiễn trong bối cảnh đổi mới tổ chức bộ máy.
Nhiều ý kiến cho rằng cần làm rõ hơn mối quan hệ giữa Thanh tra Chính phủ và các bộ trong hoạt động thanh tra, kiểm tra, đặc biệt về đối tượng, phạm vi và sự phối hợp trong triển khai nhiệm vụ.
Đối với chương 2, các đại biểu đề nghị phân tích sâu thực trạng pháp luật điều chỉnh mối quan hệ này, bao gồm công tác tổng hợp báo cáo, thi đua khen thưởng, quản lý cán bộ… làm cơ sở kiến nghị hoàn thiện.
Bên cạnh đó, nhiều góp ý tập trung hoàn thiện bố cục đề cương, xác định rõ phạm vi nghiên cứu, đồng thời bổ sung nội dung về cơ chế phối hợp, chia sẻ thông tin và trách nhiệm giải trình giữa các cơ quan liên quan.
Các cũng đại biểu đồng tình, trong bối cảnh cải cách mạnh mẽ bộ máy Nhà nước hiện nay, việc xác lập một mối quan hệ rõ ràng, hiệu quả giữa Thanh tra Chính phủ và các bộ là yêu cầu tất yếu. Đây không chỉ là điều kiện để nâng cao chất lượng hoạt động thanh tra, kiểm tra mà còn là yếu tố quan trọng góp phần xây dựng nền hành chính chuyên nghiệp, minh bạch và phục vụ người dân, doanh nghiệp.
