Toàn cảnh hội thảo. Ảnh: Thảo Nguyên

Ngày 3 - 4/12, Trung tâm Nghiên cứu và Ứng dụng khoa học về Giới - Gia đình - Phụ nữ và Vị thành niên (CSAGA) tổ chức hội thảo “Tiếp cận công lý cho người bị bạo lực giới: Khoảng trống trong chính sách và thực thi”.

Theo các chuyên gia, chính sách, pháp luật trong lĩnh vực phòng, chống bạo lực giới nói chung, bạo lực gia đình nói riêng khá đầy đủ. Nhưng vẫn còn các quy định chưa rõ ràng, thiếu những định nghĩa cơ bản dẫn đến thiếu cơ chế phòng ngừa, chế tài xử lý đối với hành vi bạo lực giới gây ra cho một số đối tượng đặc biệt như người hành nghề mại dâm, người đồng tính, song tính…  

Trong khi đó, cán bộ trợ giúp pháp lý chưa đủ chuyên sâu và việc giải quyết vấn đề bạo lực giới cũng chỉ được xếp hàng ở vị trí khiêm tốn trong công việc hàng ngày. Sự phối hợp của các cơ quan, đơn vị trong trợ giúp pháp lý cho nạn nhân bạo lực giới nhất là giữa các tổ chức thực hiện trợ giúp pháp lý với các cơ sở hỗ trợ; trợ giúp, bảo vệ nạn nhân chưa hiệu quả…

“Không phải tất cả nạn nhân bạo lực giới đều được trợ giúp pháp lý”, ông Trần Nguyên Tú, Cục Trợ giúp pháp lý, Bộ Tư pháp nói và cho biết, nạn nhân bị bạo lực giới thường lúng túng khi cơ quan có thẩm quyền yêu cầu chứng minh thương tật trên 11% khi thực hiện quyền yêu cầu khởi tố vụ án, trong khi cơ quan tiến hành tố tụng chỉ trưng cầu giám định sau khi khởi tố. Hơn nữa, chưa có văn bản hướng dẫn trình tự, thủ tục riêng đối với phụ nữ là nạn nhân bạo lực giới, đặc biệt là cung cấp giầy tờ chứng minh.

Vì thế, có đến 58% phụ nữ cho biết đã từng chịu ít nhất một trong ba hình thức bạo lực thể chất, tinh thần và tình dục trong đời; trung bình mỗi năm xảy ra 1.000 vụ xâm hại tình dục trẻ em, 8.000 vụ ly hôn và 27% phụ nữ bị ngược đãi nhập viện, hơn 10% điều trị y khoa nghiêm trọng mà nguyên nhân là do bạo lực gia đình. Thậm chí, cứ 2 - 3 ngày lại có người bị giết có liên quan đến bạo lực gia đình.

Hơn nữa, có đến 87% nạn nhân bạo lực giới không tìm kiếm sự giúp đỡ từ các dịch vụ công cộng một phần vì thiếu hiểu biết về dịch vụ công và cũng do không tin tưởng vào chất lượng dịch vụ vì thái độ và cách xử lý của các cơ quan chức năng.

Kết quả công bố tại hội thảo cho thấy, có đến 54% người bị bạo lực gia đình nghĩ rằng các biện pháp xử lý của công an chưa nghiêm, chỉ có 8% người bị bạo lực gia đình đã được cán bộ tư pháp/trợ giúp pháp lý trợ giúp, 66% người bị bạo lực gia đình không hài lòng với việc hòa giải tại cộng đồng. Điều đáng lo ngại là rất ít nạn nhân được chăm sóc y tế và có rất ít nạn nhân chia sẻ với cán bộ nhân viên y tế về vấn đề của họ.

“Nếu còn tồn tại những rào cản này thì người bị bạo lực giới và vấn đề bạo lực giới sẽ là một thách thức, một vấn đề cản trở Việt Nam đạt được những chỉ số về quyền con người”, luật sư Nguyễn Hưng Quang, Giám đốc Văn phòng Luật sư NHQuang và Cộng sự cảnh báo. 

Do đó, để lấp các khoảng trống pháp lý đang cản đường tiếp cận công lý của người bị bạo lực giới, các chuyên gia trong và ngoài nước khuyến nghị, cần hoàn thiện chính sách, pháp luật đối với nạn nhân bạo lực giới nói chung và pháp luật hình sự, tố tụng hình sự nói riêng để bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của nạn nhân bạo lực giới. Trong đó, cần quy định rõ khái niệm pháp lý về bạo lực trên cơ sở giới, có biện pháp thúc đẩy và mở rộng phạm vi trợ giúp pháp lý để các nạn nhân của bạo lực giới có thể tiếp cận.

Quan trọng là cần có sự phối hợp đồng bộ giữa các ngành, các cấp trong việc kịp thời giải quyết các vụ việc bạo lực giới, không để kéo dài; nâng cao năng lực, kỹ năng trợ giúp pháp lý cho người thực hiện trợ giúp pháp lý trong các vụ liên quan đến bạo lực giới…

Thảo Nguyên