Đồ họa: Dương Anh

Việc sửa đổi, bổ sung các nghị định quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành Luật Tiếp công dân, Luật Khiếu nại, Luật Tố cáo và Luật Phòng, chống tham nhũng là bước đi quan trọng nhằm bảo đảm các quy định mới được triển khai đồng bộ, thống nhất, khả thi trong thực tiễn, đồng thời đáp ứng yêu cầu đổi mới quản lý Nhà nước, tăng cường minh bạch, trách nhiệm giải trình và đẩy mạnh chuyển đổi số.

Để giúp bạn đọc hiểu rõ hơn về ý nghĩa, định hướng và những nội dung trọng tâm trong quá trình xây dựng các dự thảo nghị định này, phóng viên Báo Thanh tra đã có cuộc trao đổi với ông Trần Đăng Vinh, Vụ trưởng Vụ Pháp chế, Thanh tra Chính phủ.

PV: Thưa ông, việc xây dựng đồng thời 5 dự thảo Nghị định hướng dẫn thi hành các luật mới có ý nghĩa như thế nào trong bối cảnh hiện nay?

TS Trần Đăng Vinh: Vụ Pháp chế, Thanh tra Chính phủ được Tổng Thanh tra Chính phủ giao chủ trì xây dựng 5 dự thảo Nghị định của Chính phủ quy định chi tiết một số điều và hướng dẫn thi hành Luật Tiếp công dân, Luật Khiếu nại, Luật Tố cáo, Luật Phòng, chống tham nhũng sau khi được Quốc hội sửa đổi, bổ sung.

Đây là một nhiệm vụ hết sức quan trọng nhằm quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành 02 luật mới được Quốc hội khóa XIV thông qua kỳ họp thứ 10, có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01/7/2026, đó là Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Tiếp công dân, Luật Khiếu nại, Luật Tố cáo và Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tham nhũng.

Các quy định mới trong các Luật này đòi hỏi phải được cụ thể hóa đầy đủ, kịp thời, đồng bộ và khả thi trong thực tiễn nhằm nâng cao hiệu quả công tác tiếp công dân, khiếu nại, tố cáo và phòng, chống tham nhũng.

Trong bối cảnh yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền, kiểm soát quyền lực, phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực ngày càng cao, cùng với quá trình sắp xếp tổ chức bộ máy và đẩy mạnh chuyển đổi số, các nghị định này chính là công cụ pháp lý quan trọng để đưa các quy định của luật vào cuộc sống một cách đồng bộ, hiệu quả.

Đồ họa: Dương Anh

PV: Định hướng xuyên suốt trong quá trình xây dựng các dự thảo Nghị định là gì, thưa ông?

TS Trần Đăng Vinh: Vụ Pháp chế đã nghiên cứu và xác định rõ, 5 dự thảo Nghị định được xây dựng lần này không chỉ nhằm hướng dẫn thi hành luật theo nghĩa đơn thuần, mà còn hướng tới đổi mới phương thức quản lý. Định hướng xuyên suốt là bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất của hệ thống pháp luật về tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo, phòng, chống tham nhũng. Đồng thời, nâng cao trách nhiệm giải trình, tính minh bạch và hiệu quả thực thi của các cơ quan Nhà nước.

Một điểm rất quan trọng là các quy định phải gắn với đổi mới phương thức quản lý theo hướng hiện đại, ứng dụng mạnh mẽ công nghệ số, xây dựng và khai thác hiệu quả các cơ sở dữ liệu, kết nối, chia sẻ thông tin, qua đó nâng cao hiệu quả quản lý và phục vụ người dân, doanh nghiệp tốt hơn.

Tuy nhiên, chúng tôi cũng xác định đây là những lĩnh vực phức tạp, nhạy cảm, có phạm vi tác động rộng, liên quan trực tiếp đến quyền con người, quyền công dân, đến hoạt động của bộ máy nhà nước và niềm tin của xã hội. Do đó, việc xây dựng các nghị định không chỉ đòi hỏi đúng về mặt pháp lý, mà còn phải phù hợp với thực tiễn, có tính dự báo, dễ thực hiện và hạn chế tối đa các vướng mắc, chồng chéo khi triển khai.

PV: Ông có thể chia sẻ những nội dung trọng tâm, cốt lõi của các dự thảo Nghị định lần này?

TS Trần Đăng Vinh: Các dự thảo Nghị định đều tập trung xử lý những vấn đề quan trọng của luật và yêu cầu thực tiễn đặt ra. Ví dụ, trong lĩnh vực tiếp công dân là việc lần đầu tiên thiết lập khung pháp lý cho tiếp công dân trực tuyến và chuẩn hóa quy trình tiếp nhận, phân loại, xử lý đơn trong bối cảnh chuyển đổi số quốc gia.

Trong lĩnh vực khiếu nại là bổ sung cơ chế tạm đình chỉ, đình chỉ giải quyết khiếu nại để xử lý các tình huống phát sinh; hoàn thiện các quy định về đối thoại, uỷ quyền khiếu nại hay bổ sung, hoàn thiện quy định về xem xét lại việc giải quyết khiếu nại có vi phạm pháp luật và xử lý kỷ luật đối với các chủ thể có hành vi vi phạm trong giải quyết khiếu nại.

Còn trong lĩnh vực tố cáo hướng đến các quy định nhằm siết chặt trách nhiệm theo dõi, đôn đốc việc thực hiện kết luận nội dung tố cáo; các quy định về rút tố cáo, về trưng cầu giám định trong quá trình giải quyết tố cáo, xử lý vi phạm pháp luật về tố cáo.

Đặc biệt, dự thảo Nghị định về Cơ sở dữ liệu quốc gia là một bước tiến lớn, hướng tới xây dựng nền tảng số quản lý thống nhất trên toàn quốc, cho phép theo dõi toàn bộ quá trình xử lý vụ việc.

Còn trong lĩnh vực phòng, chống tham nhũng, trọng tâm là hoàn thiện quy định về trách nhiệm giải trình, xây dựng bộ chỉ số đánh giá phòng, chống tham nhũng và làm rõ thẩm quyền thanh tra đối với vụ việc có dấu hiệu tham nhũng, bảo đảm không chồng chéo, trùng lặp.

PV: Trong quá trình soạn thảo, đâu là những khó khăn, thách thức lớn nhất đặt ra với Tổ soạn thảo, thưa ông?

TS Trần Đăng Vinh: Thách thức lớn nhất là phải xử lý đồng thời nhiều yêu cầu: Vừa bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp, thống nhất với hệ thống pháp luật; vừa phù hợp với thực tiễn rất đa dạng ở các bộ, ngành, địa phương; lại vừa có tính dự báo trong bối cảnh tổ chức bộ máy đang được sắp xếp, đổi mới.

Bên cạnh đó, việc đưa các yếu tố chuyển đổi số vào quy định pháp luật cũng đặt ra nhiều vấn đề mới, như giá trị pháp lý của dữ liệu điện tử, yêu cầu về hạ tầng kỹ thuật, bảo mật thông tin… Cùng với đó là các giải pháp bảo đảm an toàn thông tin, bảo vệ dữ liệu cá nhân, bảo vệ bí mật nhà nước, làm sao để vừa đáp ứng yêu cầu công khai, minh bạch, vừa khai thác hiệu quả dữ liệu phục vụ quản lý. Do đó, nêu không thiết kế khoa học và nghiên cứu kỹ sẽ rất khó triển khai trên thực tế.

PV: Quá trình xây dựng các dự thảo lần này có điểm gì nổi bật, thưa ông?

TS Trần Đăng Vinh: Điểm nổi bật là chúng tôi đặc biệt chú trọng việc lấy ý kiến rộng rãi, đa chiều và thực chất. Với vai trò là cơ quan tham mưu của Thanh tra Chính phủ, Vụ Pháp chế đã tham mưu thành lập Tổ soạn thảo các Nghị định với sự tham gia của nhiều chuyên gia đến từ các bộ, ban, ngành Trung ương; đồng thời tổ chức nhiều cuộc hội thảo để trao đổi, tiếp thu ý kiến.

Các dự thảo được đưa ra xin ý kiến qua nhiều vòng, trước hết là trong nội bộ Tổ soạn thảo, sau đó mở rộng lấy ý kiến các cơ quan nhà nước có liên quan ở Trung ương và địa phương, các chuyên gia và các nhà khoa học. Cách làm này giúp phát hiện sớm những bất cập, mâu thuẫn, chồng chéo và kịp thời điều chỉnh. Đồng thời, chúng tôi tiếp cận theo hướng “lấy thực tiễn làm thước đo”, nghĩa là mỗi quy định đưa ra đều phải trả lời được câu hỏi: Có thực hiện được không, có phát sinh vướng mắc gì không, qua đó bảo đảm tính khả thi cao nhất khi ban hành.

PV: Ông kỳ vọng gì sau khi các nghị định này được ban hành?

TS Trần Đăng Vinh: Việc xây dựng và hoàn thiện 5 dự thảo Nghị định lần này có ý nghĩa rất quan trọng, không chỉ để cụ thể hóa kịp thời các quy định mới của luật, mà còn nhằm tháo gỡ những vướng mắc trong thực tiễn công tác tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo, phòng, chống tham nhũng; góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả, tăng cường kỷ luật, kỷ cương hành chính; bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, cơ quan, tổ chức; đồng thời, đẩy mạnh chuyển đổi số và hiện đại hóa nền hành chính nhà nước trong lĩnh vực này.

Chúng tôi kỳ vọng các nghị định sau khi ban hành sẽ thực sự đi vào cuộc sống, tạo chuyển biến rõ nét trong các lĩnh vực này. Quan trọng hơn, các quy định mới sẽ góp phần nâng cao tính minh bạch, trách nhiệm giải trình, củng cố kỷ luật, kỷ cương hành chính và tăng cường niềm tin của người dân đối với cơ quan nhà nước. Đây cũng chính là mục tiêu xuyên suốt của quá trình xây dựng và hoàn thiện thể chế lần này.

PV: Xin trân trọng cảm ơn ông!