Một phần Cầu Nhe còn sót lại sau trận oanh tạc của không quân Mỹ. Ảnh: Trần Quốc

Buổi chiều kinh hoàng

Mặc dù chiến tranh đã lùi xa, nhưng sự kiện giặc Mỹ tập kích Cầu Nhe cách đây 45 năm về trước thì ông Nguyễn Huy Cội, nguyên Xã đội Trưởng xã Vĩnh Lộc, vẫn còn nhớ như in. “Vào khoảng 12 giờ 30 phút ngày 15/4/1968, khi ấy gia đình tôi đang ăn cơm để ra đồng gặt lúa, ăn chưa xong thì nghe thấy những tiếng nổ chát chúa ở đầu làng. Không hiểu có chuyện gì xảy ra, tôi thả bát cơm chạy ra sân xem thì mới biết quân ta bị không quân Mỹ tập kích” - ông Cội nhớ lại.

Sau khi biết đoàn quân qua địa phận xã mình bị giặc Mỹ ném bom, với tư cách là Xã đội Trưởng, ông Cội đã đánh kẻng huy động toàn bộ lực lượng dân quân xã, hội phụ nữ, học sinh... ra để ứng cứu cho các chiến sĩ. Nhưng, không lực của địch lúc ấy quá mạnh khiến cho việc tiếp cận đoàn quân rất khó khăn.

Ông Nguyễn Huy Cội hồi tưởng lại buổi chiều kinh hoàng cách đây 45 năm. Ảnh: Trần Quốc

Khi đoàn quân chưa kịp ổn định lại đội hình, dân quân xã mới bắt đầu vào được trận địa Cầu Nhe thì không quân Mỹ tiếp tục tăng cường lực lượng thả bom. Đứng trước tình thế đó, ông Cội đã chỉ huy toàn bộ đội quân ứng cứu lùi ra, còn ông tiếp tục xâm nhập vào để đưa các chiến sỹ bị thương đi cấp cứu.

Trận tập kích này của giặc Mỹ diễn ra đến 17 giờ cùng ngày. Mỹ đã huy động 9 chiếc máy bay thay lượt nhau dội mưa bom xuống cầu Nhe. “Chưa khi nào Vĩnh Lộc lại bị không quân Mỹ oanh tạc ghê như vậy. Ước tính, trong ngày hôm ấy, giặc Mỹ đã trút xuống Cầu Nhe hàng trăm quả bom...” - ông Cội nói.

Do bị tập kích quá bất ngờ, những chiến sĩ đang còn trên cầu không thể tìm được chỗ ẩn nấp, chỉ trong lần oanh tạc đầu tiên đã có hàng chục chiến sĩ bị bom vùi lấp. Hơn 4 tiếng đồng hồ quần thảo, toàn bộ đội hình Đoàn quân 1019 bị chia ra từng tốp và nằm trong tầm khống chế của không quân Mỹ.

Bao giờ là chứng tích lịch sử?

Ngay sau khi máy bay địch ngừng ném bom, người dân trong xã Vĩnh Lộc đã cùng với lực lượng dân quân xã tiếp cận Cầu Nhe để đưa những người bị thương đi cấp cứu, tìm kiếm các chiến sĩ xấu số bị bom vùi lấp và đỡ một số thi thể từ trên ngọn cây xuống...

Nhà bia Tưởng niệm các anh hùng liệt sĩ hy sinh tại Cầu Nhe. Ảnh: Trần Quốc

Công việc tìm kiếm, tập kết thi hài được người dân xã Vĩnh Lộc tiến hành hơn 1 tháng trời. “Ngày nào tôi cũng có mặt tại hiện trường để chỉ huy anh em tìm kiếm thi thể. Người được chúng tôi đưa lên cuối cùng vào thời điểm ấy là đồng chí Huỳnh Văn Kháng quê ở Hải Phòng, sau 1 tháng đào xới tìm kiếm”, ông Cội cho biết thêm.

Trận địa Cầu Nhe đã trở thành mộ chôn tập thể của 70 chiến sĩ, nhưng cho đến nay mới chỉ tìm được 53 phần hài cốt, an táng tại Nghĩa trang Liệt sĩ huyện Can Lộc. Trong số này, chỉ có 37 liệt sĩ được khắc tên tại bia đá đặt ở Nhà bia Tưởng niệm Cầu Nhe, số còn lại hiện chưa biết rõ họ tên, quê quán nên chính quyền địa phương đang tiến hành liên lạc, làm việc với các đơn vị có quân thuộc Đoàn 1019.
   
Với ý nghĩa lịch sử quan trọng như vậy, thế nhưng đến nay, Cầu Nhe vẫn chưa được công nhận là chứng tích lịch sử. Nơi đây mới chỉ có một nhà bia tưởng niệm do chính quyền địa phương và các đơn vị thuộc Đoàn 1019 xây dựng lên để tưởng nhớ các anh hùng liệt sĩ.

Hơn lúc nào hết, người dân xã Vĩnh Lộc và thân nhân các anh hùng liệt sĩ mong muốn Cầu Nhe sẽ sớm được công nhận là chứng tích lịch sử. Đồng thời, họ hy vọng chính quyền địa phương quy tập các phần hài cốt liệt sĩ đã hi sinh tại Cầu Nhe về Đài Tưởng niệm - nơi một phần xương máu của các anh đang còn bị vùi lấp đâu đó dưới chân cầu.

Trao đổi với phóng viên Báo Thanh tra, ông Nguyễn Văn Hùng, Phó Chủ tịch UBND xã Vĩnh Lộc cho biết: “Chúng tôi đã nhiều lần làm tờ trình gửi lên Phòng Văn hóa Thông tin huyện cũng như Sở Văn hóa - Thể thao & Du lịch để công nhận Cầu Nhe là chứng tích lịch sử, nhưng đến nay vẫn chưa có kết quả. Chính quyền địa phương cũng đang tích cực phối hợp với các đơn vị trong Đoàn 1019 quy tập hài cốt liệt sĩ về khuôn viên nhà bia tưởng niệm”.

   
Trần Quốc