Mấy năm trước thì “a la xô” vào thủy điện, thủy lợi, giao thông, dầu khí, xây dựng thì có các dự án (D.A) nhà siêu cao tầng, D.A đại học, y tế, nông nghiệp… Nào là cá basa, tôm hùm, mía đường xuất khẩu, học hành thì được cả giải tương đương với Nô-ben (dù không học đại học trong nước ngày nào).

Vậy là sung sướng lắm rồi, đất nước đang lên, kinh tế đang phát triển, dân đang làm giàu…

Đùng cái thanh tra ra, các ngành mũi nhọn về tài chính còn lắm chuyện… Xấu nhiều hơn tốt. Đầu tiên là các phiên chất vấn. Họ tìm đâu ra lắm “sự kiện tì vết” thế không biết? Sự kiện nào cũng nóng như than trong lò. Họ lôi cả các việc thanh tra ngành Xây dựng, ngành Nông nghiệp đã có thanh tra toàn diện, nói rất rõ về người dân cơ cực ra sao khi các D.A mang danh Nhà nước được triển khai? Báo chí cũng đưa rất kỹ… Nào là khu tái định cư không thể ở được, không có đất trồng cấy, chăn nuôi, thiếu nước, thiếu điện,  không có đường vào…

 Miền núi thì chỗ nào mà chẳng thế, trừ các nơi họ đã ở hàng trăm năm nay, đường sá, nước nôi, phương tiện đi lại, vườn, ao, chuồng, nhà nào chả có, đời sống tự túc no đủ, có cần gì Nhà nước? Có bản làng ở ven suối từ thuở hồng hoang, các khu nghỉ dưỡng đời mới cũng còn phải mơ ước…

Còn nơi tái định cư mới? Tiền Nhà nước có hạn, lấy đâu bù đắp các công trình, hoặc những nơi  sức dân tích lũy nhiều đời? Rồi cầu cống, đường sá, đâu chỉ vài năm là xong, là tiện lợi… Họ kêu là phải. Nhưng, hàng trăm D.A thủy điện làm một lúc, phát sinh hàng vạn khó khăn. Không rò rỉ nước, sụp vỡ công trình, thân đập không ai phát hiện có đất đá thay cho bê tông cốt thép đã là may… Chỉ riêng việc D.A này chưa đổ móng đã phải chạy san ủi khu tái định cư D.A khác chuẩn bị cho công trình khác, “gối vụ làm ăn” cũng đã mệt mỏi lắm rồi.

Thứ thì chạy lãnh đạo trên cao, thứ thì chạy lãnh đạo địa phương, thứ thì lo công ăn việc làm cho cả ngàn người, vài năm sau. Rồi ê kíp làm ăn với lãnh đạo nữa. Chưa kể, việc dân kéo cả đoàn đến bộ, đến tỉnh không chịu di dời, đòi tái định cư tại chỗ, đòi tăng mức phí, họ muốn sắp xếp, điều chỉnh cả giá đền bù... Đòi cấp ruộng, cấp ao, cấp xe chở vật tư, vật liệu… Mà nhiều nơi lãnh đạo địa phương cũng tệ: Giao thông mở đường, mở tuyến có nơi 10 năm nay, chưa đền bù cho dân. Địa phương giàu thì OK, địa phương nghèo khó thì đã xà xẻo cho D.A khác hết rồi. Lấy đâu tiền mà trả nợ, tiền đâu mà trả dôi dư, có lợi cho dân? Còn việc ruộng đồng? Nơi nào mà không có việc đất lúa 2 vụ bị thu hồi? Dân kêu nhưng Chính phủ kiên quyết, cấp tốc giải toả, cấp tốc xây dựng theo kế hoạch... Nay bỏ hoang. D.A khu công nghiệp chỏng chơ, khu sân gôn bát ngát cỏ dại, khu tái định cư chưa có đường, chưa có điện…

Dân khiếu kiện nhiều nơi. Thanh tra và nơi tiếp dân cứ chỉ về địa phương. Địa phương chỉ lên Chính phủ. Dân lại đến cửa thanh tra. Cổng lớn khi nào cũng đông đặc người khiếu kiện. Thật buồn cho kiểu làm ăn thiếu bài bản, thiếu kiểm tra nghiêm minh, xử lý triệt để… Khen lấy được. Còn chê? Chỉ tại mấy ông đi trước làm đại khái!

Hoàng Trí