Hệ thống CTTL cần nhiều cơ chế, chính sách mới để quản lý, vận hành tốt hơn. Ảnh: Tràng An

Theo đánh giá của Bộ NN&PTNT, hệ thống CTTL là cơ sở quan trọng, phục vụ tưới tiêu cho diện tích cây trồng, góp phần quan trọng tăng năng suất sản lượng và chất lượng sản phẩm nông nghiệp, thủy sản. Đồng thời, góp phần chống giảm nhẹ thiên tai và thúc đẩy phát triển các ngành kinh tế khác.

Chính vì có tầm quan trọng trong nông nghiệp, nên công tác quản lý, khai thác CTTL đã được ngành, địa phương quan tâm. Qua đó đã đạt được nhiều mặt nổi bật như: Cơ bản hình thành hệ thống pháp lý cũng như tổ chức quản lý Nhà nước từ T.Ư đến địa phương; chính sách bảo đảm an toàn hồ chứa được chú trọng hơn. Đồng thời, việc quản lý khai thác tốt CTTL nhiều nơi đã đi vào nền nếp, góp phần phục vụ hiệu quả sản xuất nông nghiệp và an sinh xã hội.

Tuy nhiên, quản lý, khai thác CTTTL đang tồn tại không ít vấn đề như việc phát huy năng lực các CTTL chưa cao. Nhiều hệ thống công trình đã xuống cấp do không được sửa chữa, bảo dưỡng kịp thời như: Hồ chứa Từ Hiếu (Yên Bái), trạm bơm My Động (Hải Dương), hồ chứa Nước Xanh (Hà Tĩnh); hệ thống đóng mở các cống vùng triều tại Hải Phòng, Thái Bình, Nam Định... Chưa kể, nhiều công trình còn bị lấn chiếm, làm biến dạng, xói lở giảm khả năng phục vụ.

Đáng nói, các hành vi vi phạm xây dựng công trình, nhà ở thuộc phạm vi bảo vệ CTTL đang  diễn ra không ít; hiện tượng xả thải không qua xử lý đã ảnh hưởng đến dòng kênh, bờ kênh và chất lượng nước…

Trong khi đó, diện tích tưới tiêu chủ động bằng trọng thấp. Hệ số nước của các hệ thống tưới thấp, gây lãng phí nước, tiêu hao năng lượng lớn. Việc tưới lúa của tất cả các CTTL hiện đều áp dụng phương pháp tưới ngập, chưa áp dụng được kỹ thuật tưới tiết kiệm nước, hoặc theo quy trình tưới "Nông - Lộ - Phơi"

 Để đáp ứng tiêu chí xã nông thôn mới phải có hệ thống thủy lợi cơ bản đáp ứng được sản xuất, dân sinh và tỷ lệ kênh mương được kiên cố hóa đạt 50%. Bộ NN&PTNT đã xây dựng Tờ trình về việc ban hành một số chính sách nâng cao hiệu quả quản lý khai thác các hệ thống CTTL trình Chính phủ. Mục tiêu đến năm 2020, nâng hiệu suất sử dụng các CTTL đạt trên 80%, tăng 5% diện tích gieo trồng được tưới so với hiện nay, giảm 10% tiêu thụ năng lượng trên 1ha...

Theo nội dung Tờ trình, Bộ NN&PTNT đề xuất về chính sách tiết kiệm điện, nước, chi phí cần thiết phải hỗ trợ 5 triệu đồng/ha diện tích canh tác để thực hiện san ủi đồng ruộng, dồn điền đổi thửa, với quy mô từ 5ha trở lên. Hỗ trợ 3 triệu đồng/ha canh tác để kiên cố hệ thống kênh mương, hoàn thiện CTTL nội đồng, hỗ trợ 2 triệu đồng/ha diện tích canh tác để phục vụ việc lập, rà soát quy hoạch thủy lợi của địa phương bao gồm cả quy hoạch hệ thống trạm bơm điện nhỏ.

Cùng với đó, cần bổ sung các danh mục được sử dụng vốn tín dụng đầu tư phát triển của Nhà nước theo Quyết định 13/2009/QĐ-TTg, Quyết định 56/2009/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ sửa đổi, bổ sung một số điều của Quyết định 13/2009/QĐ-TTg về việc sử dụng vốn tín dụng đầu tư phát triển của Nhà nước để tiếp tục chương trình kiên cố hóa kênh mương, phát triển đường giao thông nông thôn, cơ sở hạ tầng nuôi trồng thủy sản và cơ sở hạ tầng làng nghề nông thôn giai đoạn 2009 - 2015…

Theo Thứ trưởng Bộ NN&PTNT Hoàng Văn Thắng, cần đổi mới mạnh mẽ cơ chế quản lý hệ thống CTTL theo hướng tăng cường hình thức đặt hàng, đấu thầu, giảm cấp ngân sách trực tiếp cho các CTTL. Đồng thời, tổ chức rà soát, tổ chức lại hoạt động của các tổ, HTX thủy nông, bảo đảm nguyên tắc xuất phát từ nguyện vọng và thu hút được sự tham gia của người nông dân.

Theo thống kê, cả nước hiện có 110 hệ thống thủy lợi lớn (có diện tích phục vụ lớn hơn 2.000ha), trên 6.000 hồ chứa các loại, trên 10.000 trạm bơm lớn với tổng công suất 250 Mw, phục vụ tiêu 300 Mw và 5.000 cống tưới, tiêu lớn các loại. Ngoài ra, có 126.000km kênh mương, trong đó có trên 1.000 kênh trục lớn, hàng vạn công trình kênh. Chưa kể,  hệ thống đê điều gồm 5.700km đê sông, 3.000km đê biển, 23.000km bờ bao ngăn lũ tại đồng bằng sông Cửu Long...

Tràng An