Sáng 17/6, trong khuôn khổ Đại hội đại biểu Phụ nữ toàn quốc lần thứ XIV, nhiệm kỳ 2026 - 2031, các đại biểu tham dự Trung tâm thảo luận số 2 tập trung trao đổi về chuyên đề “Xây dựng người phụ nữ Việt Nam thời đại mới, góp phần phát triển văn hóa và con người Việt Nam”.

Kiến nghị đưa bình đẳng giới vào trọng tâm chiến lược giáo dục quốc gia

Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Nguyễn Thị Quyên Thanh khẳng định, nguồn nhân lực chất lượng cao là một trong những đột phá chiến lược, có vai trò quyết định năng lực cạnh tranh quốc gia và sự phát triển nhanh, bền vững của đất nước.

Theo Thứ trưởng, các văn kiện Đại hội XIV của Đảng, Nghị quyết số 29 về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, Nghị quyết số 57 về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia đều khẳng định đầu tư cho con người, cho giáo dục và phát triển nguồn nhân lực chính là đầu tư cho tương lai của dân tộc.

Bà cho rằng, phụ nữ không chỉ là lực lượng lao động quan trọng mà còn là nguồn lực phát triển đặc biệt của quốc gia.

Vì vậy, phát triển nguồn nhân lực nữ chất lượng cao không còn đơn thuần là yêu cầu của công tác phụ nữ hay mục tiêu bình đẳng giới, mà đã trở thành yêu cầu trực tiếp của chiến lược phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

Tuy nhiên, theo Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo, bên cạnh những kết quả tích cực đạt được trong công tác bình đẳng giới và phát triển phụ nữ thời gian qua, vẫn còn nhiều thách thức cần được nhận diện và giải quyết để phát huy hiệu quả nguồn nhân lực nữ chất lượng cao.

Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Nguyễn Thị Quyên Thanh. Ảnh: TK

Một trong những vấn đề nổi bật là phụ nữ chưa tham gia tương xứng với tiềm năng trong các lĩnh vực được xem là động lực tăng trưởng của tương lai như khoa học, công nghệ, kỹ thuật, toán học (STEM), trí tuệ nhân tạo, công nghệ bán dẫn và đổi mới sáng tạo.

Đây đều là những lĩnh vực giữ vai trò then chốt, quyết định năng lực cạnh tranh và vị thế của quốc gia trong bối cảnh chuyển đổi số, phát triển kinh tế tri thức và hội nhập quốc tế sâu rộng.

Bên cạnh đó, nguồn nhân lực nữ trình độ cao chưa được phát huy đầy đủ; tỷ lệ nữ tham gia nghiên cứu khoa học, chủ trì các đề tài, lãnh đạo nhóm nghiên cứu hoặc đảm nhiệm các vị trí quản lý cấp cao còn khiêm tốn.

Khoảng cách cơ hội giữa các vùng miền cũng là thách thức lớn khi nhiều trẻ em gái ở vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số còn gặp khó khăn trong tiếp cận giáo dục chất lượng, ngoại ngữ, kỹ năng số và định hướng nghề nghiệp.

Theo Thứ trưởng, mục tiêu hiện nay không chỉ dừng lại ở việc bảo đảm quyền học tập của phụ nữ mà cần tạo điều kiện để phụ nữ phát huy tối đa năng lực, tham gia bình đẳng vào các lĩnh vực tạo ra giá trị gia tăng cao của nền kinh tế.

Để hiện thực hóa mục tiêu đó, bà đề xuất đưa bình đẳng giới trở thành nội dung xuyên suốt trong chiến lược phát triển giáo dục và nguồn nhân lực quốc gia; đồng thời tạo đột phá trong phát triển nữ sinh, nữ trí thức ở các lĩnh vực STEM thông qua các chương trình học bổng, hỗ trợ, cố vấn nghề nghiệp và khuyến khích phụ nữ tham gia các ngành công nghệ cao, trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo.

Tạo cơ chế phát hiện, bồi dưỡng và trọng dụng tài năng nữ STEM

Đồng tình với quan điểm cần phát huy mạnh mẽ hơn nguồn nhân lực nữ chất lượng cao, GS.TS Lê Thị Thanh Nhàn, Nghiên cứu viên cao cấp Viện Toán học, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam đã đưa ra nhiều phân tích về thực trạng nguồn nhân lực nữ trong lĩnh vực STEM.

Theo bà, hiện nay phụ nữ chỉ chiếm khoảng 37% lực lượng lao động STEM. Mặc dù đây là tỷ lệ không thấp so với nhiều quốc gia, song khoảng cách giới vẫn thể hiện rõ khi đi sâu vào các bậc học cao hơn, các vị trí lãnh đạo, quản lý khoa học công nghệ hoặc các vị trí hoạch định chính sách chiến lược.

Thực tế tại các cơ sở giáo dục đại học và cao đẳng cho thấy tỷ lệ người học lựa chọn các ngành STEM nhìn chung còn thấp, đặc biệt là nguồn tuyển nữ sinh ở các ngành công nghệ lõi và kỹ thuật chuyên sâu như trí tuệ nhân tạo, tự động hóa và công nghệ bán dẫn.

GS.TS Lê Thị Thanh Nhàn. Ảnh: TK

Để khắc phục tình trạng này, GS.TS Lê Thị Thanh Nhàn đề xuất tăng cường giáo dục STEM cho trẻ em gái ngay từ bậc phổ thông; đồng thời chú trọng đầu tư nguồn lực và thiết bị công nghệ cho vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số nhằm thu hẹp khoảng cách tiếp cận giáo dục.

Một giải pháp khác được bà nhấn mạnh là xây dựng mạng lưới cố vấn nữ STEM trên phạm vi toàn quốc, kết nối các nhà khoa học, chuyên gia và doanh nhân nữ với học sinh, sinh viên và các nhà nghiên cứu trẻ.

Đại diện thế hệ nữ thanh niên, chị Nguyễn Ny Hương, Bí thư Tỉnh đoàn Hà Tĩnh cho rằng, để xây dựng thế hệ nữ thanh niên phát triển toàn diện trong thời đại mới, cần tiếp tục đổi mới mạnh mẽ tư duy và phương thức giáo dục.

Theo chị Hương, cần chú trọng xây dựng hình mẫu người phụ nữ Việt Nam thời đại mới có tri thức, bản lĩnh, tự tin, sáng tạo và trách nhiệm với bản thân, gia đình, xã hội; đồng thời kịp thời phát hiện, bồi dưỡng nguồn nhân lực nữ có tiềm năng phát triển.

Bên cạnh việc hỗ trợ học tập, lập thân, lập nghiệp, nâng cao năng lực thích ứng trong bối cảnh chuyển đổi số và phát triển kinh tế tri thức, cần quan tâm nhiều hơn đến đời sống tinh thần và sức khỏe tâm lý của nữ thanh niên.