Thầy cúng thực hiện nghi thức cúng lúa mới tại nhà cộng đồng buôn Hring. Ảnh: NM

Nghi lễ tạ ơn đất trời, gắn kết cộng đồng

Những ngày đầu năm mới, khi mùa màng đã khép lại, trời đất giao hòa, không khí buôn Hring như rộn ràng hơn bởi lễ cúng mừng lúa mới – nghi lễ quan trọng bậc nhất trong đời sống tinh thần của đồng bào Xê Đăng. Từ sáng sớm, nhà cộng đồng của buôn đã rộn ràng tiếng nói cười, người dân tất bật chuẩn bị lễ vật, trang phục, nhạc cụ cho ngày hội lớn.

Lễ cúng được tổ chức trang trọng tại nhà cộng đồng buôn Hring. Lễ vật dâng cúng tuy giản dị nhưng thấm đẫm ý nghĩa, gồm cơm lam, thịt heo, thịt chuột đồng, rượu cần… Đây đều là những sản vật gần gũi, gắn bó với đời sống lao động của người Xê Đăng, thể hiện sự tri ân sâu sắc đối với đất trời, núi rừng đã che chở, nuôi sống buôn làng suốt một năm qua.

Đồng bào Xê Đăng thành kính dâng lễ vật tạ ơn đất trời, cầu mong mùa màng bội thu, buôn làng bình yên. Ảnh: NM

Trong không gian thiêng liêng, thầy cúng chậm rãi thực hiện các nghi thức truyền thống. Mỗi lời khấn gửi đến Yàng là lời tạ ơn tổ tiên, thần linh đã ban cho mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu; đồng thời cầu mong một năm mới bình an, buôn làng đoàn kết, con cháu khỏe mạnh, làm ăn thuận lợi. Người dân đứng vòng quanh, lặng lẽ cúi đầu, thể hiện sự thành kính và niềm tin sâu sắc vào thế giới tâm linh.

Theo già làng A Mun, người Xê Đăng ở buôn Hring có nguồn gốc từ tỉnh Kon Tum (cũ). Năm 1972, do chiến tranh và cuộc sống khó khăn, bà con phải rời quê hương tìm vùng đất mới sinh sống. Sau nhiều lần di chuyển, đến năm 1988, cộng đồng người Xê Đăng mới định cư lâu dài tại buôn Hring. Những năm đầu gian khó khiến nhiều nghi lễ truyền thống bị gián đoạn. Mãi đến năm 1994, khi cuộc sống dần ổn định, lễ cúng mừng lúa mới được khôi phục và duy trì cho đến hôm nay.

“Nếu trước đây lễ cúng chỉ diễn ra trong phạm vi gia đình, thì nay đã trở thành ngày hội chung của cả buôn. Còn giữ được lễ cúng là còn buôn làng. Lúa nuôi con người, còn lễ hội nuôi cái hồn”, già A Mun bộc bạch.

Giữ hồn dân tộc giữa nhịp sống hiện đại

Sau phần lễ trang nghiêm là phần hội rộn ràng, đậm chất Tây Nguyên. Tiếng cồng chiêng vang lên trầm hùng, hòa quyện cùng điệu xoang uyển chuyển của những người phụ nữ Xê Đăng trong trang phục truyền thống. Những vòng người nối dài quanh sân nhà cộng đồng, người già, người trẻ nắm tay nhau trong niềm hân hoan, tạo nên bức tranh sinh động, ấm áp tình làng nghĩa xóm.

Bà con Xê Đăng thực hiện nghi thức đón khách đến chung vui lễ mừng lúa mới. Ảnh: NM

Lễ mừng lúa mới không chỉ là dịp để cộng đồng sum họp, mà còn là không gian để các giá trị văn hóa truyền thống được tái hiện và truyền dạy. Đàn ông trổ tài dựng cây nêu, đánh chiêng; phụ nữ khéo léo bên bếp lửa với những ống cơm lam thơm nồng, cùng các điệu múa xoang mềm mại. Những trò chơi dân gian, những câu chuyện kể về nguồn cội, tổ tiên được nhắc lại, giúp thế hệ trẻ thêm hiểu và tự hào về bản sắc dân tộc mình.

Không chỉ người dân trong buôn, lễ cúng mừng lúa mới còn thu hút con cháu Xê Đăng làm ăn xa quê trở về chung vui. Dù đang làm việc tại tỉnh Đồng Nai, anh A Choa vẫn thu xếp công việc để kịp trở về buôn Hring đúng ngày lễ. Với anh, lễ mừng lúa mới không đơn thuần là một nghi lễ, mà là nơi neo giữ ký ức, nhắc nhở về cội nguồn và bản sắc dân tộc.

“Đi xa mới thấm nỗi nhớ buôn làng, nhớ tiếng chiêng vang vọng, nhớ không khí lễ hội. Lễ cúng mừng lúa mới chính là hồn cốt của người Xê Đăng, là sợi dây kết nối những người con xa quê với buôn làng”, anh A Choa chia sẻ.

Phụ nữ Xê Đăng trong trang phục truyền thống rực rỡ say sưa trong điệu múa xoang. Ảnh: NM

Gần 40 năm sinh sống trên quê hương thứ hai, giữa những tác động mạnh mẽ của đời sống hiện đại, đồng bào Xê Đăng ở buôn Hring vẫn bền bỉ gìn giữ lễ mừng lúa mới như một phần không thể thiếu trong đời sống tinh thần. Nghi lễ này không chỉ góp phần củng cố khối đoàn kết cộng đồng, mà còn làm giàu thêm bức tranh văn hóa đa sắc của các dân tộc anh em trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk.

Giữa dòng chảy hội nhập, lễ mừng lúa mới của người Xê Đăng vẫn âm thầm chảy như một mạch nguồn bền bỉ, nuôi dưỡng tâm hồn cộng đồng, khẳng định giá trị văn hóa truyền thống và sức sống mãnh liệt của bản sắc dân tộc nơi đại ngàn Tây Nguyên.