Phong vị Tết hoàng cung xưa được tái hiện trong không gian cố đô Huế. Nguồn: Huế Xưa

Phong vị hoàng cung, tinh hoa ẩm thực và nghi lễ cung đình

Những ngày giáp Tết, trên các con phố Trường An, Nguyễn Huệ hay Bến Nghé, Huế ngập tràn sắc màu và mùi hương của lễ hội. Người dân tất bật sắm sửa, từ những bó hoa mai vàng rực, hoa đào phơn phớt hồng, đến những khay bánh chưng xanh mướt, bánh tét tím ngát.

Chúng tôi tìm đến tiệm bánh chưng thương hiệu Mệ Tóc Bạc, tại 117 Nhật Lệ, thành phố Huế, bà Liên, con gái của chủ tiệm bánh chưng thương hiệu Mệ Tóc Bạc được biết đến là một thợ làm bánh lâu năm, đang khéo léo gói từng chiếc bánh tét. Đôi tay bà thoăn thoắt, dứt khoát nhưng đầy nâng niu, như đã quen với công việc này từ thuở nào.

Bà Liên chia sẻ: “Tôi theo mẹ học nghề làm bánh từ khi còn nhỏ. Bánh của tiệm chúng tôi phải giữ đúng hương vị truyền thống, từ gạo nếp chọn kỹ, đậu xanh đãi sạch đến thịt ba chỉ vừa nạc vừa mỡ. Mỗi năm Tết đến, tiệm chúng tôi gói rất nhiều bánh để phục vụ khách hàng, bánh vừa để cúng tổ tiên, vừa bầy mâm Tết, vừa làm quà biếu khách gần xa”.

Bà Liên, con gái của chủ tiệm bánh chưng Mệ Tóc Bạc, 117 Nhật Lệ, thành phố Huế. Ảnh: H.L

Không chỉ bánh trái, các nếp sống và phong tục truyền thống cũng được bà Liên cùng các thế hệ trong đại gia đình gìn giữ cẩn trọng. Trẻ con trong nhà được bà hướng dẫn từng công đoạn gói bánh, buộc lạt và luộc bánh sao cho bánh rền ngon nhất. Trong ánh mắt hiền hậu của bà Liên, Tết không chỉ là dịp sum họp, mà còn là lúc truyền lại nghề và nếp nhà, điều đã làm nên tên tuổi bánh chưng Mệ Tóc Bạc suốt nhiều năm qua.

Không chỉ bánh trái, các nếp sống dân gian cũng được giữ gìn, trẻ con được người lớn dạy cách gói bánh, bày mâm cỗ cúng, trò chuyện trong không khí rộn rã. Với bà Liên, Tết không chỉ là dịp để sum họp, mà còn là giao thời giữa các thế hệ nhằm truyền lại văn hóa giúp lớp sau hiểu giá trị truyền thống Huế.

Không ai nhắc đến Tết Huế mà không nghĩ đến hương vị Tết hoàng cung, những món ăn tinh tế từng được dâng lên vua chúa. Ở Huế, Tết là dịp để phục dựng các món bánh, mứt, chè, nộm… theo công thức cổ truyền, vừa để thưởng thức, vừa để gìn giữ di sản.

Ông Trần Đạo Quang Vũ, Phó Chủ tịch UBND phường Hương An, thành phố Huế chia sẻ: “Các món ăn ngày Tết ở Huế không chỉ ngon miệng mà còn mang tính đặc trưng. Chẳng hạn, bánh tét lá cẩm tượng trưng cho sự may mắn, chè Huế thường được nấu nhiều màu để cầu mong an khang, thịnh vượng”.

Ông Trần Đạo Quang Vũ, Phó Chủ tịch UBND phường Hương An, thành phố Huế. Ảnh: H.L

Ông cho rằng, phong vị hoàng cung không chỉ nằm ở món ăn, mà còn ở nghi lễ và cách bày trí. Từ mâm cúng tổ tiên, hoa quả đến cách dọn bàn ghế, mọi thứ đều được thực hiện cẩn trọng, tôn trọng truyền thống đậm nét cung đình.

“Người Huế tin rằng, chính sự chuẩn bị chu đáo, tỉ mỉ ấy sẽ mang lại may mắn và hạnh phúc cho gia đình trong năm mới”, ông nói.

Bức tranh Tết Huế đa sắc

Tết Huế không chỉ là ẩm thực mà còn là lễ hội, trò chơi dân gian và nghi lễ tâm linh. Trong không gian chùa, đình, các lễ hội đầu Xuân vẫn diễn ra như xưa: Hát bội, múa lân, trình diễn dân ca cùng những trò chơi dân gian như kéo co, chọi gà, bịt mắt đánh trống.

Cô Minh Tâm, hướng dẫn viên du lịch quốc tế tại Huế chia sẻ với chúng tôi, “khách đến Huế dịp Tết thường ấn tượng bởi sự dung hòa giữa phong cách hoàng cung và đời sống dân gian; khách du lịch vừa có thể tham dự nghi lễ trang nghiêm tại điện Long An, vừa hòa mình vào phố phường, nghe trình diễn ca Huế và thưởng thức các món ăn dân dã”.

Người Huế quan niệm, Tết là thời điểm để cả cung đình và dân gian cùng tôn vinh giá trị văn hóa. Từ mâm cỗ hoàng gia, nơi gia đình có thể phục dựng những trò chơi dân gian đến trải nghiệm đầy đủ, hòa quyện giữa tinh tế và mộc mạc, cô Minh Tâm chia sẻ thêm.

Đường phố Huế ngày Tết nổi bật với sắc hoa của đào, mai, quất. Mai vàng nở rộ trên khắp các vỉa hè và trong sân các gia đình. Đào phai nhẹ nhàng tô điểm cho những gian nhà cổ. Những chậu quất, giỏ hoa đồng tiền cũng được bày bán khắp nơi.

Cô Minh Tâm cho biết, du khách đến Huế dịp Tết thường có hành trình tham quan Đại Nội Huế, kinh thành của triều Nguyễn bên dòng sông Hương thơ mộng. Điều đó sẽ giúp du khách cảm nhận rõ nét không gian chính trị, văn hóa và lịch sử của triều đại phong kiến cuối cùng của Việt Nam qua những công trình tráng lệ và câu chuyện lịch sử được gìn giữ qua nhiều thế kỷ.

Cô Minh Tâm, hướng dẫn viên du lịch quốc tế tại Huế. Ảnh: H.L

Sau khi tham quan Đại Nội, khách du lịch thường ghé chợ Đông Ba để mua sắm mứt Tết, hạt dưa, bánh in, bánh nếp và các loại chè nhiều màu sắc. Với những vị khách tới Huế dịp này, mỗi món ăn không chỉ là sản vật ngày Tết mà còn là một câu chuyện văn hóa, giúp du khách hiểu sâu hơn về hương sắc Tết cố đô Huế.

Cũng tại tiệm bánh chưng thương hiệu Mệ Tóc Bạc, bà Liên trực tiếp trình diễn cách gói bánh tét, kiên nhẫn giải thích cho du khách về lá dong, gạo nếp, đậu xanh và thịt lợn. Du khách nước ngoài, trẻ em từ Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh đều chăm chú theo dõi.

Bà Liên mỉm cười hiền hậu: “Thấy mọi người yêu quý bánh Huế, tôi thấy ấm lòng. Nghề của mẹ, của gia đình tôi như đang được tiếp nối và trân trọng”.

Ngoài ẩm thực và lễ hội, Tết Huế còn là thời điểm người người hướng về tổ tiên, cầu mong năm mới an lành. Nhiều gia đình vẫn giữ tục thắp hương, đi lễ chùa và xin chữ đầu năm. Không khí tôn nghiêm nhưng không nặng nề mà hòa quyện cùng niềm vui, sự háo hức và hy vọng vào năm mới.

Theo ông Vũ, ngày Tết, mỗi hành động đều mang ý nghĩa. Thắp hương là kết nối với tổ tiên, cúng bánh trái là gửi lời chúc an lành cho con cháu. Người Huế luôn biết cách giữ gìn sự trang nghiêm mà vẫn gần gũi, tạo nên nét thanh lịch rất riêng.

Giữ gìn Tết Huế trong nhịp sống hiện đại

Tết Huế đang đứng trước những thách thức của đời sống hiện đại, giới trẻ thì quá bận rộn, phong tục truyền thống ngày càng bị mai một và du lịch phát triển quá nhanh. Nhưng chính sự kết hợp giữa hoàng cung và dân gian giúp Tết Huế vẫn giữ sức sống.

Cô Tâm chia sẻ: “Chúng tôi cố gắng giới thiệu Tết Huế không chỉ là ẩm thực hay lễ hội mà là trải nghiệm văn hóa tổng thể. Từ việc tham gia gói bánh, thử mặc áo dài cung đình, đến đi chùa, nghe hát bội, mọi thứ đều kết hợp hài hòa để du khách hiểu trọn vẹn hương sắc Tết”.

Những lớp học làm bánh tét, lớp dạy hát ca Huế cho trẻ em, tour du lịch trải nghiệm Tết và sự sáng tạo của các nhà hàng, khách sạn trong trang trí Tết cung đình… đều là minh chứng cho nỗ lực duy trì, lan tỏa giá trị văn hóa, cô Tâm chia sẻ thêm.

Đường phố Huế ngày Tết nổi bật với sắc hoa của đào, mai, quất. Ảnh: H.L

Tết ở cố đô Huế là sự giao hòa tuyệt vời giữa phong vị hoàng cung và nếp sống dân gian. Nó không chỉ đẹp trong mắt khách phương xa, mà còn chạm đến ký ức và tâm hồn người dân địa phương.

Những ngày cuối năm, khi mai vàng rực rỡ, đào thắm nở, khi tiếng trống hội làng vang lên, khi mùi bánh tét thơm lừng, Huế trở thành nơi giữ gìn một phần hồn Việt.

Nhìn những nét mặt rạng rỡ của du khách bốn phương, nghe những chia sẻ của ông Vũ về ngày Tết ở Huế và nụ cười hiền của bà Liên, chợt nhận ra Tết Huế không chỉ là một lễ hội, mà là hành trình trải nghiệm văn hóa, nơi những con người bình dị đang âm thầm giữ gìn di sản sống để giá trị ấy tiếp tục chảy mãi giữa nhịp sống hiện đại của cố đô.

Trong sắc Xuân 2026, Huế vẫn giữ được hồn cốt của mình vừa thanh lịch, vừa mộc mạc, vừa cổ kính lại vừa sống động. Và khi những ánh đèn lồng đỏ thắp sáng trên phố cổ, khi mùi hương trầm quyện trong gió đầu Xuân, chúng tôi biết rằng giữ gìn Tết Huế chính là giữ gìn một phần hồn Việt tinh tế, nhân hậu và bền bỉ.