Ảnh minh họa: Minh Nguyệt

Luật Tiết kiệm, chống lãng phí đã cụ thể hóa các văn bản quan trọng của Bộ Chính trị và Ban Bí thư, như: Kết luận số 12-KL/TW về tiếp tục tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác phòng, chống tham nhũng, tiêu cực; Chỉ thị số 27-CT/TW về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác thực hành tiết kiệm, chống lãng phí; hay Quy định số 231-QĐ/TW về bảo vệ người đấu tranh chống lãng phí.

Mục tiêu của luật là tạo ra một khung khổ pháp lý đồng bộ, thống nhất và minh bạch. Từ đó góp phần phòng ngừa, ngăn chặn, xử lý các hành vi gây lãng phí, nâng cao ý thức trách nhiệm và hình thành nét đẹp văn hóa tiết kiệm trong toàn xã hội.

Xác định rõ trách nhiệm người đứng đầu và bảo vệ người tố giác

Một trong những điểm mới mang tính đột phá của luật chính là việc xác định đầy đủ, cụ thể quyền hạn và trách nhiệm của từng cơ quan, tổ chức, cá nhân, đặc biệt là vai trò của người đứng đầu. Theo đó, người đứng đầu không chỉ có trách nhiệm quản lý, sử dụng nguồn lực hiệu quả mà còn phải đi đầu trong việc xây dựng và lan tỏa văn hóa tiết kiệm tại đơn vị mình.

Để công tác giám sát đạt hiệu quả cao nhất, luật đã mở rộng cơ chế cho phép mọi cá nhân, tổ chức đều có quyền cung cấp thông tin phát hiện lãng phí. Đồng thời, luật đã thể chế hóa quy định về việc bảo vệ người đấu tranh chống lãng phí, nhằm khuyến khích mọi cá nhân, tổ chức tích cực tham gia vào công tác tiết kiệm, chống lãng phí.

Người đứng đầu khi cơ quan, tổ chức nhận được thông tin về lãng phí có trách nhiệm tiếp cận, xử lý, giải quyết thông tin phát hiện lãng phí theo quy định và công khai kết quả xử lý. Cùng với đó, ngăn chặn, khắc phục kịp thời trường hợp có lãng phí xảy ra; giải trình trước cơ quan chức năng về việc để xảy ra lãng phí.

Tạo cơ sở pháp lý đầy đủ, đồng bộ cho giám sát, kiểm tra, thanh tra

Để tránh tình trạng quy định chung chung, luật đã cụ thể hóa 7 nhóm hành vi gây lãng phí và 10 nhóm hành vi vi phạm trong tổ chức thực hiện. Việc định danh rõ ràng các hành vi này giúp các cơ quan chức năng có căn cứ pháp lý vững chắc để thanh tra, kiểm tra và xử lý các sai phạm.

Bên cạnh đó, luật giao Chính phủ quy định các chế tài xử lý kỷ luật tương ứng đối với người đứng đầu và các cá nhân liên quan, đảm bảo tính răn đe cao và phù hợp với mức độ vi phạm.

Đáng chú ý, luật đã bổ sung các quy định tạo cơ sở pháp lý đầy đủ, đồng bộ cho giám sát, kiểm tra, thanh tra, phát hiện, xử lý nghiêm, có tính răn đe cao đối với các hành vi lãng phí. Cụ thể, phải công khai bắt buộc đối với một số loại tài liệu, thông tin liên quan đến tiết kiệm, chống lãng phí như chương trình, kế hoạch và báo cáo kết quả công tác tiết kiệm, chống lãng phí.

Đặc biệt, việc xây dựng Cơ sở dữ liệu quốc gia về tiết kiệm, chống lãng phí sẽ là công cụ hiện đại giúp theo dõi và cập nhật tình hình thực hiện trên phạm vi toàn quốc một cách xuyên suốt.

Đồ họa: Minh Nguyệt

Xây dựng văn hóa tiết kiệm: Từ nhận thức đến hành động toàn dân

Không chỉ dừng lại ở các biện pháp hành chính, Luật Tiết kiệm, chống lãng phí 2025 còn chú trọng đến việc giáo dục và xây dựng lối sống. Điểm nhấn là việc quy định ngày 31/5 hàng năm là “Ngày toàn dân tiết kiệm, chống lãng phí”. Ngày này được lấy theo dấu mốc bài viết “Thế nào là Kiệm” của Chủ tịch Hồ Chí Minh trên báo Cứu quốc, nhằm tạo sức lan tỏa rộng khắp, hướng đến xây dựng văn hóa tiết kiệm, chống lãng phí trong toàn xã hội.

Mặt khác, luật còn bổ sung quy định về trách nhiệm xây dựng, lan tỏa văn hóa tiết kiệm, chống lãng phí phù hợp với từng đối tượng, chủ thể có liên quan.

Để luật sớm đi vào cuộc sống, luật quy định Thủ tướng Chính phủ sẽ ban hành Chiến lược quốc gia về phòng, chống lãng phí để xác định rõ vai trò, tầm quan trọng của công tác phòng, chống lãng phí các nguồn lực của nền kinh tế.

Dựa trên chiến lược này, các bộ, ngành, địa phương, cơ quan, tổ chức chủ động đối chiếu, xây dựng chương trình tiết kiệm hàng năm với các chỉ tiêu cụ thể, cam kết rõ ràng và triển khai một cách triệt để. Bộ Tài chính được giao là cơ quan chủ trì, phối hợp với các bên liên quan để xây dựng văn bản hướng dẫn và tổ chức tuyên truyền, phổ biến luật sâu rộng trên cả nước.