Tham gia sửa đổi Luật PCTN lần này, ông Nguyễn Tuấn Anh, Phó Vụ trưởng Vụ Pháp chế, Thanh tra Chính phủ cho biết, Luật PCTN (sửa đổi) sẽ có những điều chỉnh để lấp “khoảng trống” xử lý quan tham.

+ Theo nhận định của các chuyên gia, Luật PCTN đang bộc lộ những bất cập, có những “khoảng trống” dẫn đến để lọt quan tham, tài sản tham nhũng bị tẩu tán, trong khi biện pháp “phòng” thì hình thức. Quan điểm của ông về vấn đề này như thế nào?

- Thời gian qua công tác PCTN đã đạt được những kết quả nhất định. Nhiều vụ tham nhũng, nhất là những vụ đặc biệt nghiêm trọng tập trung chủ yếu ở các doanh nghiệp lớn của Nhà nước và một số lĩnh vực như tài chính, ngân hàng, đầu tư công, khoáng sản… đã được phát hiện, đưa ra xét xử công khai, nhận được xự đồng tình của nhân dân.

Tuy nhiên, tôi cũng thấy rằng, tình hình tham nhũng vẫn diễn biến phức tạp, số vụ việc, vụ án tham nhũng được phát hiện còn ít, một số vụ việc xử lý còn kéo dài, chưa nghiêm, thu hồi tài sản tham nhũng đạt kết quả thấp, gây tâm lý bức xúc và hoài nghi trong xã hội. Những bất cập trong các quy định của Luật PCTN là một trong những nguyên nhân dẫn đến tình trạng này.

+ Xin ông nói cụ thể hơn những bất cập trong Luật PCTN là gì?

- Các quy định về công khai, minh bạch còn chưa mang tính bao quát và thiếu các biện pháp bảo đảm thực hiện, nhất là chưa làm rõ về nguyên tắc, hình thức, nội dung, thời gian, trách nhiệm thực hiện công khai, minh bạch. Trong khi đó, quy định về trách nhiệm giải trình chưa phù hợp, còn hẹp (chỉ thực hiện đối với quyết định, hành vi có ảnh hưởng trực tiếp đến quyền, lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức), chưa toàn diện.

Các biện pháp phòng ngừa nhằm kiểm soát xung đột lợi ích cũng thiếu các biện pháp cụ thể. Các quy định về minh bạch tài sản, thu nhập chưa giúp kiểm soát biến động về thu nhập. Xử lý trách nhiệm của người đứng đầu khi để xảy ra hành vi tham nhũng còn chưa cụ thể, chưa rõ ràng và không khuyến khích được tính chủ động của người đứng đầu.

Các quy định về cơ chế phát hiện tham nhũng thông qua hoạt động của các cơ quan, tổ chức có thẩm quyền, bao gồm kiểm tra, kiểm toán, thanh tra, giám sát chưa phát huy được hiệu quả phối hợp đồng bộ; chưa quy định rõ về các hành vi vi phạm Luật PCTN.

Còn một bất cập nữa là quy định về tố cáo và giải quyết tố cáo hành vi tham nhũng còn thiếu các biện pháp bảo đảm thực hiện, đặc biệt là các biện pháp bảo vệ người tố cáo, khen thưởng người có thành tích trong tố cáo tham nhũng.

Cuối cùng, Bộ luật Hình sự năm 2015 vừa được Quốc hội thông qua có những quy định mới về tội phạm tham nhũng và các tội phạm về chức vụ, đặt ra cần phải sửa đổi Luật PCTN để bảo đảm tính đồng bộ.

+ Tham nhũng bị phát hiện nhưng mức độ xử lý chưa đáp ứng được yêu cầu, thậm chí “thông tin về tham nhũng thì bằng con voi, xử lý chỉ còn bằng con kiến”. Dự thảo Luật PCTN (sửa đổi) đưa ra những chế tài nào để quan tham không còn “đất sống”, thưa ông?

- Dự thảo lần này sẽ quy định rõ về nguyên tắc xử lý các hành vi tham nhũng và các hành vi vi phạm Luật PCTN nhưng chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự. Quy định về trách nhiệm bồi thường thiệt hại khi gây thiệt hại và các hậu quả pháp lý khác có liên quan đến hành vi tham nhũng và các hành vi vi phạm Luật PCTN.

Đặc biệt, trong xử lý tài sản tham nhũng, Dự thảo quy định bổ sung phương án xử lý kết quả xác minh khi có kết luận người có nghĩa vụ kê khai đã kê khai không trung thực, không giải trình được một cách hợp lý. Khi bị phát hiện, cơ quan tiến hành xác minh có quyền chuyển vụ việc yêu cầu cơ quan quản lý thuế xem xét truy thu thuế nếu có dấu hiệu trốn thuế hoặc yêu cầu tòa án cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định về tính hợp pháp của quyền sở hữu đối với phần tài sản, thu nhập không rõ nguồn gốc để có cơ sở xử lý.

Có một thực tế là hiện nay người dân có tâm lý e ngaị tố cáo tham nhũng vì lo sợ bị trù dập, bị trả thù. Để người dân dám đứng ra tố cáo, dự thảo Luật PCTN sửa đổi có những quy định bảo vệ người tố cáo, người cung cấp thông tin, cũng như người thân thích của họ; đồng thời có khen thưởng người có thành tích trong tố cáo, cung cấp thông tin về hành vi có dấu hiệu tham nhũng.

+ Có ý kiến cho rằng, việc sửa luật lần này cần chú trọng đến các biện pháp phòng ngừa để phát hiện tham nhũng toàn diện và sâu rộng, mang tính phòng ngừa sớm trong xã hội?

- Dự thảo Luật PCTN (sửa đổi) có các quy định về công khai, minh bạch trong hoạt động của cơ quan, tổ chức, đơn vị theo hướng làm rõ loại thông tin công bố, công khai; loại thông tin cung cấp theo yêu cầu trong ngành, lĩnh vực; phương thức, phạm vi, thời gian công bố, công khai; mở rộng nội dung thông tin cung cấp theo yêu cầu, trình tự, thủ tục yêu cầu cung cấp thông tin và trách nhiệm cung cấp thông tin.

Dự thảo cũng quy định mới về kiểm soát xung đột lợi ích của người có chức vụ, quyền hạn; trách nhiệm của người đứng đầu theo hướng không quy định về xử lý trách nhiệm của người đứng đầu khi để xảy ra tham nhũng mà quy định về xử lý vi phạm pháp luật khi không thực hiện trách nhiệm do pháp luật quy định khi để xảy ra tham nhũng.

Quy định mới về minh bạch tài sản, thu nhập nhằm kiểm soát biến động tài sản, thu nhập theo hướng cân nhắc điều chỉnh về hình thức kê khai tài sản, thu nhập (kê khai khi bắt đầu vào công chức hoặc bổ nhiệm giữ chức vụ và khi có tài sản, thu nhập mới phát sinh); mở rộng diện tài sản, thu nhập phải kê khai; công khai bản kê khai...

+ Xin trân trọng cảm ơn ông!

Hải Trần (Thực hiện)