(Thanh tra) - Tiêu chuẩn quốc gia về “Quy trình sản xuất, sơ chế rau bảo đảm an toàn thực phẩm” hiện đang được gấp rút xây dựng. Đây được coi là giải pháp hữu hiệu, phù hợp để nhiều cơ sở sản xuất rau an toàn có thể tham gia vào chuỗi cung ứng thực phẩm sạch.
Điểm chính của tiêu chuẩn mới rau an toàn là định hướng phát triển theo mô hình “ba giảm - ba tăng”. Ba giảm: Giảm chi phí, gánh nặng hồ sơ, giảm độ phức tạp trong quy trình sản xuất; Ba tăng: Tăng tính thực chất, khả năng áp dụng trên diện rộng và tăng tính công khai trong quản lý chất lượng sản phẩm.
Rau xanh là nhóm thực phẩm thiết yếu, tác động trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng. Vì vậy, an toàn thực phẩm, minh bạch thông tin và truy xuất nguồn gốc không chỉ là quyền lợi của người tiêu dùng mà còn quyết định uy tín của nông sản Việt Nam.
Ông Nguyễn Quý Dương, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật cho biết, phần lớn rau tiêu thụ hằng ngày vẫn được sản xuất bởi các hộ có diện tích từ vài sào đến vài nghìn mét vuông. Do đó, yêu cầu đặt ra là một bộ tiêu chuẩn vừa bảo đảm an toàn thực phẩm, vừa đơn giản, dễ hiểu và dễ áp dụng.
Nhằm tháo gỡ những rào cản trong việc áp dụng các quy trình sản xuất nông nghiệp tốt, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang khẩn trương xây dựng Tiêu chuẩn quốc gia mới về sản xuất và sơ chế rau bảo đảm an toàn thực phẩm, hướng tới xây dựng bộ tiêu chuẩn đơn giản hơn, giảm chi phí tuân thủ, dễ áp dụng và minh bạch hơn, từ đó nâng cao năng lực cạnh tranh cho ngành rau Việt Nam.
Mặc dù VietGAP (tiêu chuẩn các sản phẩm nông nghiệp an toàn, chất lượng cao) đã đóng vai trò quan trọng trong thúc đẩy sản xuất nông nghiệp an toàn và xây dựng hệ thống quản lý chất lượng, song tỷ lệ áp dụng vẫn còn thấp. Số liệu của Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật cho thấy, năm 2025, cả nước có khoảng 1,15 triệu ha trồng rau, nhưng diện tích được chứng nhận VietGAP chỉ có hơn 8.000ha, chiếm chưa đầy 0,6%.
Nguyên nhân chủ yếu là các yêu cầu kỹ thuật, chi phí chứng nhận, hệ thống hồ sơ và quy trình giám sát còn quá phức tạp đối với đa số nông hộ và hợp tác xã quy mô nhỏ, khiến nhiều mô hình khó triển khai rộng. Trong khi đó, thị trường ngày càng đòi hỏi cao hơn về an toàn thực phẩm, minh bạch thông tin, truy xuất nguồn gốc và phát triển bền vững.
Thực tiễn này đặt ra yêu cầu phải đổi mới cách tiếp cận tiêu chuẩn theo hướng đơn giản, dễ áp dụng nhưng vẫn bảo đảm kiểm soát chất lượng.
Trước yêu cầu đó, việc xây dựng tiêu chuẩn “Quy trình sản xuất, sơ chế đối với rau ăn lá, cây rau an quả, cây rau ăn củ/thân đảm bảo an toàn thực phẩm” được xác định là cần thiết, nhằm hình thành một bộ hướng dẫn kỹ thuật thống nhất, rõ ràng và phù hợp với điều kiện sản xuất tại Việt Nam.
Tiêu chuẩn mới được định hướng không thay thế các bộ tiêu chuẩn hiện hành như VietGAP, ASEAN GAP, GLOBALG.A.P hay ISO 22000:2018, mà kế thừa, cập nhật và điều chỉnh để phù hợp hơn với thực tiễn sản xuất trong nước.
Điểm nhấn của dự thảo là hướng tới mục tiêu "ba giảm - ba tăng". Theo Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, việc xây dựng một khung tiêu chuẩn chung cho toàn bộ các công đoạn sản xuất và sơ chế là giải pháp phù hợp, bởi các nhóm rau ăn lá, rau ăn quả hay rau ăn củ đều có sự tương đồng về yêu cầu đất trồng, nguồn nước tưới, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật cũng như công tác quản lý hồ sơ.
Để hỗ trợ tối ưu cho người dân, theo Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, đối với các nông hộ nhỏ lẻ và hợp tác xã quy mô nhỏ, sau khi tiêu chuẩn được ban hành, cục sẽ phối hợp với Viện Nghiên cứu Rau quả, các địa phương, doanh nghiệp và các đơn vị liên quan để triển khai công tác tuyên truyền, tập huấn và phổ biến rộng rãi.
Trọng tâm sẽ là các vùng sản xuất rau trên cả nước. Theo đó, các địa phương lồng ghép nội dung này vào các chương trình đào tạo, tập huấn nông dân và các chương trình hỗ trợ sản xuất hiện có. Mục tiêu là giúp người dân hiểu rõ và áp dụng đúng các yêu cầu của tiêu chuẩn.
Khi người sản xuất tuân thủ đầy đủ các quy trình theo tiêu chuẩn được ban hành, vấn đề an toàn thực phẩm trong sản xuất rau sẽ được kiểm soát tốt hơn, qua đó góp phần nâng cao chất lượng sản phẩm và bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng. Dự kiến, Tiêu chuẩn quốc gia về quy trình sản xuất, sơ chế rau an toàn sẽ chính thức được trình công bố trong năm 2026.
