Hệ thống xử lý nước thải mỏ tại Công ty Than Hòn Gai, do Công ty TNHH MTV Môi trường - TKV quản lý, vận hành. Ảnh: Hoàng Yến

Sự chuyển mình đồng bộ này không chỉ giải quyết bài toán ô nhiễm đặc thù của ngành khai khoáng mà còn khẳng định cam kết mạnh mẽ của Tập đoàn với định hướng tăng trưởng xanh và phát triển bền vững của Chính phủ.

Số hóa hệ thống vận hành và tối ưu công nghệ

Song hành cùng áp lực sản xuất là bài toán môi trường ngày càng khắt khe, đặc biệt trong bối cảnh Chính phủ và các địa phương đang kiên định với định hướng phát triển kinh tế xanh.

Nhận thức rõ điều này, TKV đã đầu tư bài bản cho hệ thống 50 trạm xử lý nước thải mỏ than, sở hữu tổng công suất thiết kế vượt mức 38.000 m³/giờ. Đây là một mạng lưới vận hành liên tục, đảm bảo 135 - 150 triệu m³ nước thải mỗi năm được tinh lọc, đạt quy chuẩn trước khi trả về tự nhiên.

Đối với Tập đoàn, hệ thống này không đơn thuần là rào chắn bảo vệ môi trường, mà đã trở thành một phần quan trọng trong quá trình tổ chức sản xuất.

Bước tiến đột phá nhất trong chu trình quản lý nước thải của TKV nằm ở việc số hóa hệ thống vận hành. Tại Trạm xử lý nước thải mỏ Núi Nhện (giai đoạn 2) do Công ty TNHH MTV Môi trường - TKV quản lý ở Cẩm Phả, dòng nước mang màu vàng nâu đặc trưng từ khai trường liên tục được đưa vào quy trình xử lý tuần hoàn.

Thông qua hệ thống điều khiển SCADA tại trung tâm, mọi thông số từ lưu lượng, độ pH, độ đục đến hàm lượng chất rắn lơ lửng đều được giám sát theo thời gian thực.

Thay vì vận hành dựa vào cảm quan và kinh nghiệm thủ công như trước đây, sự can thiệp của công nghệ số giúp tối ưu hóa lượng hóa chất tiêu thụ, giảm triệt để tiêu hao điện năng và đảm bảo chất lượng nước đầu ra luôn đạt quy chuẩn.

Đặc thù của nước thải mỏ là tính axit cao, hình thành do các hợp chất chứa lưu huỳnh phản ứng với oxy trong quá trình khai thác, kèm theo hàm lượng lớn chất rắn lơ lửng, sắt và mangan.

Để hóa giải những tạp chất này, TKV đã áp dụng quy trình xử lý đa công đoạn bao gồm trung hòa, keo tụ, lắng và khử mangan. Ở khâu trung hòa, vôi bột CaO, dung dịch Ca(OH)₂ hay xút NaOH được sử dụng linh hoạt nhằm điều chỉnh độ pH.

Ngay sau đó, quá trình keo tụ bằng hóa chất PAC kết hợp chất trợ lắng PAM đóng vai trò tạo bông cặn, gia tăng kích thước hạt để nâng cao hiệu quả lắng ngang tự nhiên hoặc lắng lamella. Cuối cùng, công đoạn khử mangan được thực hiện triệt để thông qua các thiết bị như bình lọc áp lực, thiết bị chứa cát mangan hoặc bể lọc bê tông cốt thép có chứa cát lọc mangan.

Khép kín chu trình xử lý, hướng tới phát triển bền vững

Sự vận hành trơn tru của hệ thống thiết bị quy mô lớn này đòi hỏi sự phối hợp nhịp nhàng giữa các đơn vị nội bộ. Đơn cử tại Công ty Than Hòn Gai, toàn bộ nước từ khai trường được thu gom qua mương dẫn, hồ điều hòa, sau đó chuyển giao cho Công ty TNHH MTV Môi trường - TKV quản lý, vận hành.

Theo lãnh đạo Công ty Than Hòn Gai, mô hình giao hệ thống xử lý nước thải cho một đơn vị chuyên trách đã giúp doanh nghiệp tập trung nguồn lực cho sản xuất, đồng thời đảm bảo các yêu cầu môi trường được giải quyết bài bản.

Sự phân vai này càng trở nên cấp thiết khi cường độ khai thác ngày càng xuống sâu, lưu lượng nước phát sinh lớn, đòi hỏi phối hợp chặt chẽ để vừa duy trì sản xuất ổn định, vừa tuân thủ quy định bảo vệ môi trường.

Bức tranh xử lý môi trường của TKV được hoàn thiện bằng công tác quản lý bùn thải. Rũ bỏ phương thức sử dụng bể lọc hay sân phơi bùn tốn diện tích và phụ thuộc vào thời tiết, nhiều trạm xử lý hiện nay đã được đầu tư hệ thống ép bùn công suất lớn sử dụng máy ly tâm, ép trục vít hoặc máy ép khung bản.

Bùn sau khi ép giảm đáng kể độ ẩm và thể tích, tạo thuận lợi cho khâu vận chuyển và đổ thải. Nhờ đó, các hồ chứa được giảm tải, hạn chế nguy cơ ô nhiễm phát tán thứ cấp và tiết kiệm chi phí quản lý lâu dài. Bước cải tiến này đã chính thức khép kín chu trình xử lý nước thải: từ thu gom, tinh lọc nguồn nước đến quản lý an toàn chất thải phát sinh sau xử lý.

Có thể khẳng định, sự đầu tư đồng bộ từ đổi mới công nghệ đến khép kín quy trình quản lý nước thải của TKV là minh chứng rõ nét cho tư duy chuyển đổi từ khai thác "nâu" sang tăng trưởng "xanh".

Không chỉ đơn thuần hóa giải áp lực môi trường đặc thù của ngành khai khoáng, những nỗ lực này còn xác lập vững chắc vị thế của một tập đoàn công nghiệp có trách nhiệm với cộng đồng. Qua đó, TKV đang biến thách thức thành động lực, đóng góp thiết thực vào mục tiêu kiến tạo nền kinh tế tuần hoàn, bền vững.