Năm 1993, do ảnh hưởng tình hình an ninh trật tự tại nước láng giềng Campuchia (nhân tổng tuyển cử), liên tục có nhiều nhóm người gốc Việt đang sinh sống tại Campuchia kéo sang Việt Nam cư trú tạm.

Tại địa bàn tỉnh An Giang, khi các hộ kéo về, Tỉnh ủy và UBND tỉnh đã xây dựng kế hoạch giao cho một số địa phương bố trí nơi cư trú tạm với mong muốn khi tình hình ổn định sẽ vận động các hộ trở lại Campuchia tiếp tục sinh sống.

Khi tình hình đã ổn định, có một số hộ quay trở lại Campuchia. Số hộ còn lại mặc dù đã được vận động nhưng vẫn ở lại Việt Nam.

Trong số các trường hợp ở lại tại ấp Ninh Phước, xã Lương An Trà, huyện Tri Tôn được bố trí ở tạm trên phần đất nằm dọc bờ kinh thuộc phạm vi giữa kinh Tám Ngàn và tuyến lộ Tri Tôn - Vàm Rầy; kể cả trường hợp không phải là Việt kiều cũng tham gia vào để Nhà nước bố trí tạm cư (tiêu biểu đó là: Hộ ông Võ Văn Tình hộ khẩu thường trú tại ấp Vĩnh Khánh, xã Vĩnh Hòa, huyện Tân Châu, tỉnh An Giang và bà Lê Thị Thúy Hằng, hộ khẩu thường trú tại ấp Lô 2, xã Hưng Yên, huyện An Biên, tỉnh Kiên Giang đến năm 1993 nghe thông tin tại kinh Tám Ngàn có xét cấp đất cho dân nghèo nên đã về cư ngụ tại ấp Ninh Phước, xã Lương An Trà, huyện Tri Tôn từ đó làm cho chính quyền địa phương nhầm lẫn là Việt kiều).

Năm 1998, xét nhu cầu các hộ cần nơi cư ngụ ổn định, địa phương đã bố trí lên tuyến dân cư đối diện với nơi bố trí tạm (nằm cặp bên trái lộ theo hướng Tri Tôn - Vàm Rầy, được thực hiện theo Quyết định số 99/TTg ngày 9/2/1996 của Thủ tướng Chính phủ về định hướng dài hạn và kế hoạch 5 năm 1996 - 2000 đối với việc phát triển thủy lợi, giao thông và xây dựng nông thôn vùng đồng bằng sông Cửu Long). Tổng số có 190 hộ được bố trí nền nhà diện tích 10m x 17m tại tuyến dân cư không thu tiền sử dụng đất.

Sau khi di dời lên tuyến dân cư, phần diện tích đất bố trí tạm trước đây được UBND xã Lương An Trà giải quyết cho các hộ tạm mượn để trồng cây (theo danh sách do Ban Nhân dân ấp Ninh Phước lập vào ngày 3/7/2003, có 71 hộ dân mượn đất trồng cây).

Năm 2002, số hộ từ Campuchia về sinh sống tại khu vực tiếp tục gia tăng. Phát sinh thêm 87 hộ chưa được bố trí định cư do không còn nền nhà trống.

Mặc dù đã về Việt Nam sinh sống ổn định, nhưng do trước đây không được công nhận quốc tịch Campuchia cũng như không có giấy tờ chứng minh nguồn gốc từng ở Việt Nam, nên trong thời gian dài các hộ không được nhập hộ khẩu tại nơi cư ngụ, vì vậy không được thực hiện quyền công dân như quy định. Tuy nhiên, các hộ cũng vẫn được chính quyền địa phương chăm lo nhiều mặt, trong đó có việc kiến nghị Nhà nước công nhận quốc tịch.

Năm 2005, sau nhiều lần tỉnh đề nghị, Bộ Tư pháp đã trình Chủ tịch Nước công nhận quốc tịch Việt Nam cho 277 hộ.

Ngày 29/7/2006, UBND xã Lương An Trà tổ chức họp dân, công bố chủ trương xây dựng tuyến dân cư để bố trí cho các hộ chưa có chỗ ở và dành một phần đất ngang 130m để xây dựng Trường Tiểu học A Lương An Trà tại vị trí đất đã cho tạm mượn trồng cây và yêu cầu các hộ tự chặt đốn cây (không bồi thường) để giao trả mặt bằng lại cho Nhà nước. Kết quả có 69 hộ chấp hành còn 2 hộ (Nguyễn Thanh Hồng và Nguyễn Thị Huệ) không đồng ý mà còn vận động các hộ KN cho đến nay, với các yêu cầu: Được nhận lại 300m2 đất mà trước đây Nhà nước đã bố trí cho sử dụng tạm trước khi di dời về ở chính thức trên tuyến dân cư; được cấp đất sản xuất như các hộ dân vùng kinh tế mới; được hỗ trợ chính sách như hộ di dân vùng kinh tế mới; được nhận khoản trợ cấp mà Tổ chức PAM đã tài trợ vào năm 1994.

Vào tháng 11, tháng 12/2008 và tháng 2/2009, UBND huyện Tri Tôn đã ký 87 văn bản trả lời đơn cho các hộ.

Việc KN luôn được tỉnh quan tâm chỉ đạo cho Thanh tra tỉnh tích cực hỗ trợ UBND huyện Tri Tôn và UBND xã Lương An Trà, thường xuyên tiếp xúc, giải quyết kịp thời nhưng các hộ vẫn tiếp tục kéo đi KN với thái độ ngày càng gay gắt.

Xét tính chất và mức độ phức tạp của vụ việc, UBND tỉnh chủ động có những chuyến công tác xuống tận địa bàn xã Lương An Trà để gặp gỡ, động viên, giải thích và đối thoại với các hộ, cụ thể:

Ngày 16/4/2009 tại UBND xã Lương An Trà, Đoàn Công tác của tỉnh (gồm có: Thường trực HĐND tỉnh, Chánh án TAND tỉnh, Chánh Thanh tra tỉnh, Công an tỉnh, Chủ tịch Hội Luật gia tỉnh, Báo An Giang, Đài Phát thanh Truyền hình An Giang và Phó Chủ tịch UBND huyện Tri Tôn) do Phó Chủ tịch UBND tỉnh Huỳnh Thế Năng chủ trì, có buổi đối thoại, giải quyết đối với 64 hộ dân KN.

(Còn nữa)

Bảo Minh - Vy Anh