(Thanh tra) - Đặt mục tiêu tăng năng suất lao động tối thiểu 6,5%/năm đến năm 2030, Khánh Hòa đang đứng trước một bài toán lớn: Làm sao chuyển dịch từ lao động giản đơn sang lao động kỹ năng cao, trong bối cảnh thị trường lao động còn phân mảnh và thiếu liên kết.
Căn cứ vào chương trình hành động của Tỉnh uỷ về thực hiện Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ I, nhiệm kỳ 2025- 2030; UBND tỉnh Khánh Hoà vừa ban hành chương trình hỗ trợ phát triển thị trường lao động đến năm 2030.
Từ “dư thừa lao động” đến “thiếu lao động có kỹ năng”
Một nghịch lý đang hiện hữu trong cấu trúc lao động của Khánh Hòa: Không thiếu lao động, nhưng lại thiếu lao động đáp ứng yêu cầu phát triển mới.
Chương trình phát triển thị trường lao động đến năm 2030 của tỉnh đã chỉ ra mục tiêu rõ ràng: Nâng tỷ lệ lao động qua đào tạo lên 90%, trong đó có bằng, chứng chỉ đạt 40%. Đồng thời, tỷ lệ lao động có kỹ năng công nghệ thông tin cũng phải đạt 90% vào năm 2030.
Những con số này không chỉ là mục tiêu kỹ thuật, mà phản ánh một chuyển dịch lớn: Từ nền kinh tế dựa nhiều vào lao động phổ thông sang nền kinh tế dựa vào kỹ năng và tri thức.
Bởi thực tế, các ngành động lực của Khánh Hòa như du lịch – dịch vụ, kinh tế biển, logistics, công nghiệp – năng lượng đều không còn “chấp nhận” lao động giản đơn như trước. Nhu cầu đã chuyển sang nhân lực có kỹ năng, có khả năng thích ứng và vận hành trong môi trường số.
Mục tiêu tăng năng suất lao động tối thiểu 6,5%/năm đặt ra một câu hỏi lớn: Năng suất thấp do đâu?
Nếu chỉ nhìn ở góc độ cá nhân người lao động, câu trả lời sẽ dễ rơi vào “thiếu kỹ năng”. Nhưng khi bóc tách sâu hơn, vấn đề nằm ở cấu trúc thị trường lao động.
Thứ nhất, tỷ trọng lao động nông nghiệp vẫn cần giảm xuống dưới 20%, trong khi lao động phi nông nghiệp đô thị phải đạt tối thiểu 90%. Điều này cho thấy bài toán không chỉ là đào tạo, mà là dịch chuyển lao động quy mô lớn.
Tiếp theo, thị trường lao động hiện vẫn thiếu hệ thống kết nối cung – cầu hiệu quả. Chương trình của tỉnh nhấn mạnh việc xây dựng hệ thống thông tin thị trường lao động hiện đại, liên thông dữ liệu và phát hành bản tin thị trường lao động định kỳ . Đây là một “điểm yếu” lâu nay: người lao động không biết việc ở đâu, doanh nghiệp không biết tìm người ở đâu.
Còn về năng suất lao động không chỉ phụ thuộc vào kỹ năng cá nhân, mà còn phụ thuộc vào môi trường làm việc, công nghệ và cách tổ chức sản xuất. Khi doanh nghiệp chưa tham gia sâu vào quá trình đào tạo, thì đào tạo vẫn “lệch pha” so với nhu cầu thực tế.
Chìa khóa đào tạo lại, số hóa và kéo doanh nghiệp vào cuộc
Chương trình của Khánh Hòa không dừng ở việc “nâng cao kỹ năng”, mà đặt ra một loạt giải pháp mang tính cấu trúc.
Trước hết là đào tạo lại và đào tạo linh hoạt. Không chỉ học sinh, sinh viên, mà cả lao động đang làm việc cũng phải được đào tạo nâng cao kỹ năng, đặc biệt là kỹ năng số, kỹ năng công nghệ, kỹ năng thích ứng với chuyển đổi số và kinh tế xanh .
Tiếp theo là kéo doanh nghiệp tham gia vào quá trình đào tạo. Một điểm đáng chú ý là chương trình khuyến khích doanh nghiệp tham gia xây dựng chương trình đào tạo, giám sát quá trình đào tạo và đào tạo theo vị trí việc làm thực tế. Điều này nếu làm được, sẽ giải quyết căn bệnh “đào tạo xong không dùng được”.
Kế đến là số hóa thị trường lao động. Việc xây dựng hệ thống dữ liệu lao động, kết nối với cơ sở dữ liệu quốc gia, vận hành sàn giao dịch việc làm trực tuyến và phát hành bản tin thị trường lao động định kỳ không chỉ giúp minh bạch thông tin, mà còn tạo ra một “hạ tầng mềm” cho thị trường lao động vận hành hiệu quả hơn.
Cuối cùng là chính sách thu hút nhân lực chất lượng cao. Không chỉ là lương, mà còn là nhà ở, điều kiện làm việc, môi trường sống – những yếu tố quyết định khả năng giữ chân chuyên gia, nhà khoa học và lao động trình độ cao.
Từ mục tiêu đến thực tế thách thức không nhỏ
Dù định hướng đã rõ, nhưng khoảng cách từ mục tiêu đến thực tế vẫn là một thách thức lớn.
Việc nâng tỷ lệ lao động qua đào tạo lên 90% không chỉ là câu chuyện của ngành Giáo dục, mà đòi hỏi sự tham gia đồng bộ của doanh nghiệp, chính quyền và toàn xã hội. Tương tự, việc giảm tỷ lệ thanh niên không có việc làm, không đi học hoặc không được đào tạo xuống dưới 8% cũng không thể đạt được nếu thiếu những chính sách can thiệp mạnh mẽ và thực chất.
Đặc biệt, trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra nhanh, nếu đào tạo không theo kịp, nguy cơ “tụt hậu kỹ năng” sẽ khiến một bộ phận lao động bị loại khỏi thị trường.
Nhìn tổng thể, chương trình phát triển thị trường lao động của Khánh Hòa đến năm 2030 không chỉ là một kế hoạch việc làm, mà là một bước chuyển mang tính nền tảng trong tư duy phát triển.
Từ chỗ coi lao động là nguồn lực dồi dào, tỉnh đang chuyển sang coi lao động là yếu tố quyết định chất lượng tăng trưởng.
Và trong bài toán đó, năng suất lao động không còn là hệ quả tự nhiên, mà là kết quả của một quá trình tái cấu trúc toàn diện: Từ đào tạo, kết nối thị trường, đến tổ chức sản xuất và môi trường làm việc.
Câu hỏi còn lại không phải là “có làm hay không”, mà là làm nhanh đến đâu, làm thật đến đâu để biến mục tiêu trên giấy thành năng suất thực trong nền kinh tế.
