(Thanh tra) - Trao đổi với phóng viên Báo Thanh tra, Cục Thuế khẳng định chiến dịch làm sạch mã số thuế là để ngăn chặn tình trạng doanh nghiệp "ma", chặn trục lợi hóa đơn, đồng thời gỡ vướng cho các doanh nghiệp chân chính, tháo gỡ nguồn lực để khuyến khích việc tái gia nhập thị trường kinh doanh.
Lý giải về quyết định mở chiến dịch cao điểm “Làm sạch mã số thuế - Tháo gỡ điểm nghẽn kinh doanh”, Cục Thuế cho biết việc này được thực hiện theo tinh thần chỉ đạo tại Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia; đồng thời, bám sát chỉ đạo của đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Phiên họp chuyên đề về công tác chuyển đổi số trong hệ thống chính trị (ngày 25/6/2026), trong đó nhấn mạnh: “Đẩy mạnh phát triển dữ liệu và các nền tảng dùng chung; xác định dữ liệu là nền tảng quan trọng, là tài nguyên chiến lược của quốc gia, phải được tạo lập, quản lý, kết nối, chia sẻ và khai thác hiệu quả theo nguyên tắc đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất dùng chung, phải tạo ra giá trị cho cơ quan, tổ chức, người dân, doanh nghiệp; hình thành thị trường dữ liệu, góp phần thúc đẩy kinh tế số và tăng trưởng kinh tế. Mỗi cơ quan, địa phương phải coi việc xây dựng và làm sạch dữ liệu là trách nhiệm chính trị”.
Trong những năm qua, số lượng lũy kế doanh nghiệp, tổ chức, hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh ngừng hoạt động nhưng chưa hoàn thành thủ tục chấm dứt hiệu lực mã số thuế tiếp tục gia tăng; đồng thời, tình trạng người nộp thuế không hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký với cơ quan thuế (bỏ địa chỉ kinh doanh), trốn tránh nghĩa vụ thuế vẫn diễn ra ở nhiều địa bàn, ngành nghề kinh doanh. Theo thống kê, tại thời điểm tháng 6/2026, số lượng doanh nghiệp ở 2 tình trạng nêu trên là gần 600.000 doanh nghiệp.
Cục Thuế nhấn mạnh, đây là một trong những điểm nghẽn lớn trong công tác quản lý thuế, làm gia tăng hồ sơ tồn đọng, kéo dài thời gian xử lý thủ tục hành chính, gây lãng phí nguồn lực xã hội, ảnh hưởng đến tính minh bạch của môi trường kinh doanh. Tình trạng này tác động trực tiếp đến người nộp thuế chấp hành tốt pháp luật và tiềm ẩn rủi ro thất thu ngân sách nhà nước; đồng thời làm phát sinh nhiều rủi ro pháp lý đối với chủ doanh nghiệp, người đại diện theo pháp luật khi không thực hiện hoặc chưa hoàn thành nghĩa vụ thuế theo quy định.
Bên cạnh đó, thực tiễn quản lý cho thấy một bộ phận đối tượng đã lợi dụng sự thông thoáng của thủ tục thành lập doanh nghiệp, đăng ký kinh doanh để lập pháp nhân không phục vụ sản xuất, kinh doanh thực chất; lợi dụng sử dụng hóa đơn không hợp pháp để hợp thức hóa chi phí, trốn thuế, chiếm đoạt tiền thuế, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến kỷ cương quản lý nhà nước.
Trong bối cảnh đó, việc ban hành và triển khai thống nhất “Chiến dịch làm sạch mã số thuế - Tháo gỡ điểm nghẽn trong kinh doanh” với thông điệp chính là: cơ quan thuế đẩy mạnh công tác tuyên truyền để người nộp thuế chủ động hoàn thiện các nghĩa vụ pháp lý; vừa tập trung tháo gỡ nhanh các hồ sơ đủ điều kiện, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp tuân thủ; vừa tăng cường sàng lọc rủi ro, ngăn chặn việc lợi dụng doanh nghiệp “ảo”, doanh nghiệp “ma” để thực hiện hành vi vi phạm pháp luật.
Qua đây, số liệu doanh nghiệp được làm sạch, phản ánh thực chất sức khỏe của nền kinh tế, tháo gỡ nguồn lực để khuyến khích việc tái gia nhập thị trường kinh doanh, tái tạo nguồn thu bền vững cho ngân sách nhà nước.
Trước lo ngại của nhiều doanh nghiệp về việc rà soát quy mô lớn có thể gây xáo trộn hoặc kéo dài thời gian làm thủ tục, Cục Thuế khẳng định quá trình "làm sạch" chính là cơ hội "gỡ vướng". Đến nay, Cục Thuế đã triển khai đồng bộ nhiều nhóm giải pháp và tăng cường phối hợp liên ngành. Bộ Tài chính đã có văn bản đề nghị UBND các tỉnh, thành phố chỉ đạo sở, ngành, chính quyền địa phương và công an cơ sở phối hợp với cơ quan thuế.
Cụ thể, đối với Bộ Công an, Cục Thuế đang phối hợp với Cục C06 rà soát, chuẩn hóa thông tin định danh của người đại diện pháp luật đối với doanh nghiệp trạng thái 03, 06, phục vụ công tác liên hệ, hướng dẫn người nộp thuế và xác minh thông tin.
Đối với cơ quan đăng ký kinh doanh, Cục Thuế đề nghị tăng cường phối hợp xử lý doanh nghiệp không hoạt động tại địa chỉ đăng ký, thu hồi giấy chứng nhận và hoàn tất thủ tục giải thể với các doanh nghiệp đã hoàn thành nghĩa vụ thuế.
Đối với cơ quan Hải quan, Cục Thuế phối hợp xác nhận nghĩa vụ thuế để rút ngắn thời gian giải quyết hồ sơ giải thể. Ngoài ra, Cục Thuế cũng làm rõ trách nhiệm xử lý các trường hợp cá nhân bị giả mạo, sử dụng trái phép thông tin để thành lập doanh nghiệp, theo hướng bảo vệ quyền lợi cá nhân bị hại.
Đề cập đến biện pháp xử lý đối với các đối tượng cố tình "bỏ trốn", lợi dụng mã số thuế để mua bán hóa đơn bất hợp pháp, cơ quan Thuế xác định đây là nhóm rủi ro cao cần tập trung kiểm soát và xử lý kịp thời. Dựa trên dữ liệu và ứng dụng công nghệ thông tin, cơ quan Thuế tiến hành khai thác, phân tích, đối chiếu dữ liệu để nhận diện sớm dấu hiệu bất thường, áp dụng các biện pháp quản lý, kiểm soát việc sử dụng hóa đơn theo quy định.
Trong quá trình kiểm tra, nếu xác định người nộp thuế không hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký hoặc vi phạm về hóa đơn, cơ quan Thuế sẽ áp dụng các biện pháp ngăn chặn; đồng thời xử lý vi phạm, truy thu số thuế phải nộp.
Đối với các vụ việc có dấu hiệu tổ chức, có tính chất phức tạp, ngành Thuế không chỉ xử lý riêng lẻ từng mã số thuế, mà sẽ phân tích theo chuỗi dữ liệu (gồm doanh nghiệp phát hành hóa đơn, doanh nghiệp sử dụng hóa đơn, người đại diện, các tổ chức, cá nhân liên quan, chuỗi hóa đơn, dòng tiền) để nhận diện các mắt xích.
Trường hợp qua xác minh có dấu hiệu tội phạm, cơ quan Thuế sẽ chuyển hồ sơ hoặc phối hợp với cơ quan điều tra để xử lý theo pháp luật hình sự, kiên quyết xử lý hành vi gian lận, trục lợi nhưng bảo đảm không gây cản trở đối với các doanh nghiệp hoạt động thực chất.
Chia sẻ về những kết quả đạt được khi chiến dịch bước vào cao điểm giai đoạn 2, Cục Thuế thông tin, 8 tháng đầu năm 2026, ngành Thuế đã hoàn tất chấm dứt hiệu lực mã số thuế cho 94.991 doanh nghiệp/tổ chức, bằng 209% cùng kỳ năm 2025. Trong đó bao gồm 23.017 doanh nghiệp đề nghị chấm dứt do không còn nhu cầu hoạt động và 71.974 doanh nghiệp có hồ sơ tồn đọng từ năm 2025 về trước được xử lý trong Chiến dịch. Đồng thời, cơ quan thuế cũng đã hỗ trợ rà soát và khôi phục mã số thuế để 3.554 doanh nghiệp quay trở lại hoạt động.
So sánh tương quan, số lượng doanh nghiệp/chi nhánh được cấp mã số thuế khi thành lập trong 8 tháng đầu năm 2026 gấp 6,8 lần số đã hoàn tất thủ tục chấm dứt hiệu lực mã số thuế, cao hơn tỷ lệ của năm 2024 (6,0 lần) và năm 2025 (4,5 lần). Kết quả này cho thấy số doanh nghiệp gia nhập thị trường vẫn duy trì ở mức cao so với số doanh nghiệp chấm dứt hoạt động.
Bên cạnh việc xử lý các hồ sơ tồn đọng, ngành Thuế luôn đồng hành cùng doanh nghiệp vượt qua khó khăn. Năm 2024, tổng số tiền thuế, tiền thuê đất được miễn, giảm, gia hạn khoảng 178,2 nghìn tỷ đồng. Năm 2025, quy mô các chính sách hỗ trợ tiếp tục tăng lên khoảng 229 nghìn tỷ đồng, gồm khoảng 122 nghìn tỷ đồng được gia hạn và khoảng 107 nghìn tỷ đồng được miễn, giảm.
Cùng với sự hỗ trợ này, thu ngân sách nhà nước do cơ quan thuế quản lý tiếp tục duy trì mức tăng trưởng khá. Thu ngân sách nhà nước 8 tháng đầu năm 2026 ước đạt 1.793.056 tỷ đồng, bằng 79,9% dự toán và tăng 16,7% so với cùng kỳ; năm 2025 đạt 130,1% dự toán và tăng 27,6% so với năm 2024.
Có thể nói, chiến dịch làm sạch mã số thuế không chỉ xử lý dứt điểm các hồ sơ tồn đọng mà còn hướng tới mục tiêu kép: tạo thuận lợi cho các doanh nghiệp có nhu cầu tuân thủ, khôi phục hoạt động; đồng thời ngăn chặn việc lợi dụng doanh nghiệp “ma” để vi phạm pháp luật.
Dữ liệu doanh nghiệp sau khi rà soát, chuẩn hóa sẽ phản ánh sát thực chất sức khỏe nền kinh tế, giải phóng nguồn lực tồn đọng và tạo nguồn thu bền vững cho ngân sách. Trong thời gian tới, Cục Thuế cam kết tiếp tục nghiên cứu, báo cáo cấp có thẩm quyền các giải pháp phù hợp nhằm tháo gỡ điểm nghẽn, tạo điều kiện để doanh nghiệp hoàn thành nghĩa vụ với ngân sách nhà nước.
