Theo dõi Báo Thanh tra trên
TS. Bùi Mạnh Cường
Thứ hai, 23/11/2026 - 06:00
(Thanh tra) - Nghị quyết số 32 ngày 6/11/2026 của Bộ Chính trị về đổi mới công tác thanh tra đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới đặt ra yêu cầu đổi mới sâu sắc tư duy về quản lý nhà nước, kiểm soát quyền lực và quản trị quốc gia.
Ảnh: BTT
Trong kỷ nguyên phát triển mới của dân tộc, thanh tra không chỉ để phát hiện, xử lý sai phạm, giữ nghiêm kỷ luật, kỷ cương mà còn phải góp phần phòng ngừa vi phạm, hoàn thiện thể chế, khơi thông nguồn lực và kiến tạo phát triển.
Sự phát triển nhanh chóng của khoa học, công nghệ, AI, kinh tế số, kinh tế xanh đang làm thay đổi căn bản phương thức sản xuất, kinh doanh và quản lý xã hội. Nhiều mô hình kinh tế mới xuất hiện nhanh hơn khả năng điều chỉnh của hệ thống pháp luật. Những giao dịch kinh tế ngày càng phức tạp, vượt qua ranh giới địa lý, ngành nghề và quốc gia.
Trong bối cảnh ấy, nếu công tác thanh tra vẫn chủ yếu dựa vào phương thức truyền thống, thiên về kiểm tra hồ sơ, phát hiện và xử lý những sai phạm đã xảy ra, thì khó có thể đáp ứng đầy đủ yêu cầu quản lý và phát triển đất nước.
Từ thực tiễn công tác của ngành Thanh tra trong những năm qua có thể nhận thấy rằng, việc phát hiện một sai phạm, kiến nghị xử lý một tổ chức, cá nhân hay thu hồi một khoản tài sản bị thất thoát là rất cần thiết. Tuy nhiên, giá trị lớn hơn của công tác thanh tra là làm thế nào để những sai phạm ấy không xảy ra, hoặc không tiếp tục tái diễn.
Một dự án đầu tư công để xảy ra thất thoát hàng nghìn tỷ đồng, dù sau đó được thanh tra, phát hiện và xử lý nghiêm minh, vẫn có thể để lại những tổn thất về thời gian, cơ hội đầu tư, nguồn lực xã hội và niềm tin của Nhân dân mà không phải lúc nào cũng có thể khắc phục đầy đủ.
Một dự án bị đình trệ nhiều năm vì những bất cập về cơ chế, chính sách không chỉ gây thiệt hại cho nhà đầu tư mà còn làm mất đi cơ hội việc làm, nguồn thu ngân sách và động lực phát triển của cả một địa phương.
Bởi vậy, bên cạnh năng lực phát hiện và xử lý vi phạm, ngành Thanh tra cần đặc biệt coi trọng năng lực dự báo, cảnh báo sớm và phòng ngừa rủi ro.
Thanh tra không nên chỉ xuất hiện khi những sai phạm đã hình thành, những tổn thất đã hiện hữu, mà thông qua các công cụ giám sát, phân tích và đánh giá rủi ro phù hợp với pháp luật, cần góp phần nhận diện những nguy cơ ngay từ khi chúng mới manh nha. Đó chính là sự chuyển dịch từ tư duy xử lý hậu quả sang tư duy phòng ngừa; từ giải quyết từng vụ việc sang giải quyết những vấn đề mang tính hệ thống; từ thanh tra dàn trải sang thanh tra có trọng tâm, trọng điểm.
Một trong những vấn đề có ý nghĩa đặc biệt quan trọng mà Nghị quyết số 32 đặt ra là giải quyết hài hòa mối quan hệ giữa kiểm soát quyền lực và thúc đẩy phát triển.
Trong quản lý nhà nước, nếu thiếu kiểm soát, quyền lực có thể bị lạm dụng, nguồn lực quốc gia có thể bị thất thoát. Nhưng nếu kiểm soát thiếu khoa học, cứng nhắc, máy móc, không tính đến những yêu cầu khách quan của thực tiễn, thì cũng có thể làm suy giảm động lực sáng tạo và phát triển.
Thực tiễn cho thấy, bên cạnh những hành vi cố ý vi phạm pháp luật, vụ lợi cá nhân, còn có những sai sót xuất phát từ sự thiếu đồng bộ của hệ thống pháp luật, sự chồng chéo về thẩm quyền hoặc những tình huống mới phát sinh mà chính sách chưa kịp điều chỉnh.
Đặc biệt, trong những lĩnh vực mới như AI, công nghệ tài chính, kinh tế không gian tầm thấp, kinh tế không gian ngầm, công nghệ bán dẫn, kinh tế xanh hay các mô hình kinh doanh trên nền tảng số, không phải lúc nào hệ thống pháp luật cũng có thể dự liệu đầy đủ những vấn đề sẽ nảy sinh. Nếu mọi quyết định quản lý đều được thực hiện trong tâm thế sợ sai, sợ trách nhiệm, nếu cán bộ chỉ lựa chọn những giải pháp an toàn cho bản thân, thì rất khó tạo ra những đột phá trong phát triển.
Điều đó đòi hỏi người làm công tác thanh tra không chỉ am hiểu pháp luật, có bản lĩnh và sự liêm chính mà còn phải có kiến thức sâu rộng về kinh tế, khoa học, công nghệ và quản trị hiện đại; phải có khả năng đánh giá đầy đủ bối cảnh, động cơ, nguyên nhân, hậu quả và trách nhiệm trong từng vụ việc cụ thể.
Không thể đánh đồng hành vi cố ý làm trái vì lợi ích cá nhân với những rủi ro khách quan trong quá trình đổi mới sáng tạo vì lợi ích chung. Song cũng không thể nhân danh đổi mới sáng tạo để hợp thức hóa sai phạm hoặc né tránh trách nhiệm pháp lý. Thanh tra kiến tạo phát triển, vì vậy, không phải là sự nới lỏng kỷ luật, kỷ cương mà là thực thi kỷ luật, kỷ cương bằng tư duy khoa học, khách quan, công bằng và có trách nhiệm với sự phát triển của đất nước.

Thực tiễn thời gian qua cho thấy, hoạt động thanh tra không chỉ góp phần phát hiện, xử lý vi phạm mà còn thể hiện ngày càng rõ hơn vai trò trong nhận diện bất cập, điểm nghẽn và kiến nghị giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực. Ảnh: BTT
Lâu nay, khi tổng kết công tác thanh tra, chúng ta thường quan tâm đến số cuộc thanh tra đã tiến hành, số sai phạm được phát hiện, số tiền kiến nghị thu hồi, số tổ chức, cá nhân bị kiến nghị xử lý. Đó là những chỉ tiêu cần thiết nhưng chưa phản ánh đầy đủ giá trị mà công tác thanh tra mang lại cho xã hội.
Một địa phương có ít sai phạm được phát hiện chưa hẳn là công tác thanh tra kém hiệu quả. Đó cũng có thể là kết quả của việc quản lý tốt, phòng ngừa tốt và ý thức chấp hành pháp luật cao. Ngược lại, nếu năm nào cũng phát hiện nhiều sai phạm tương tự nhau, trong cùng một lĩnh vực, với những nguyên nhân đã từng được chỉ ra, thì cần xem xét lại hiệu quả phòng ngừa, chấn chỉnh quản lý và thực hiện kiến nghị sau thanh tra.
Cần từng bước xây dựng hệ thống đánh giá hiệu quả công tác thanh tra dựa trên những kết quả thực chất. Bao nhiêu tài sản đã được thu hồi? Bao nhiêu bất cập về thể chế đã được khắc phục? Bao nhiêu nguy cơ thất thoát đã được ngăn chặn? Mức độ tái diễn vi phạm đã giảm như thế nào? Quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp được bảo vệ ra sao? Một kết luận thanh tra có chất lượng không chỉ làm rõ những sai phạm, mà còn phải chỉ ra nguyên nhân sâu xa dẫn đến sai phạm, từ đó đề xuất những giải pháp đủ sức ngăn ngừa sự tái diễn.
Mọi cuộc đổi mới, dù có sự hỗ trợ của công nghệ hiện đại đến đâu, cuối cùng vẫn phụ thuộc vào yếu tố con người. Bên cạnh phẩm chất chính trị, đạo đức nghề nghiệp, sự liêm chính, bản lĩnh và kiến thức pháp luật, cán bộ thanh tra trong thời đại mới cần được trang bị kiến thức về quản trị, tài chính, đầu tư, công nghệ, phân tích dữ liệu và kinh tế số. Cần tăng cường liên kết giữa ngành Thanh tra với các trường đại học, viện nghiên cứu, tổ chức khoa học và công nghệ trong đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực, nghiên cứu phương pháp thanh tra hiện đại.
Cùng với kiểm soát quyền lực đối với các chủ thể quản lý nhà nước, phải đặc biệt coi trọng kiểm soát quyền lực trong chính hoạt động thanh tra. Người thực hiện nhiệm vụ kiểm soát quyền lực trước hết phải ý thức sâu sắc về trách nhiệm kiểm soát quyền lực của mình. Mỗi kết luận thanh tra có thể tác động đến tài sản của Nhà nước, sự tồn tại của một doanh nghiệp, danh dự và sinh mệnh chính trị của một con người. Bởi vậy, sự thận trọng, khách quan, công tâm và trách nhiệm phải trở thành những chuẩn mực không thể thiếu của người cán bộ thanh tra.
Nghị quyết số 32 của Bộ Chính trị được ban hành vào thời điểm ngành Thanh tra Việt Nam chuẩn bị kỷ niệm 81 năm Ngày truyền thống. Đây không chỉ là dịp nhìn lại chặng đường vẻ vang đã qua mà còn là thời điểm để suy ngẫm sâu sắc về sứ mệnh của ngành trong những thập kỷ tới. Đất nước càng phát triển, yêu cầu kiểm soát quyền lực càng cao. Nền kinh tế càng năng động, yêu cầu hoàn thiện thể chế càng cấp thiết. Khoa học, công nghệ càng tiến bộ, phương thức thanh tra càng phải đổi mới. Một nền thanh tra hiện đại phải đủ năng lực để phát hiện sai phạm, đủ bản lĩnh để bảo vệ lẽ phải, đủ trí tuệ để phòng ngừa rủi ro và đủ tầm nhìn để góp phần kiến tạo phát triển.
Chuyển từ tư duy chủ yếu phát hiện, xử lý sai phạm sang tư duy chủ động phòng ngừa, hoàn thiện thể chế và kiến tạo phát triển chính là góp phần đưa công tác thanh tra trở thành một động lực quan trọng trong tiến trình hiện đại hóa nền quản trị quốc gia. Để mỗi cuộc thanh tra không chỉ khép lại một vụ việc mà còn mở ra những cơ hội đổi mới. Để mỗi kết luận thanh tra không chỉ làm sáng tỏ những vấn đề của ngày hôm qua mà còn góp phần tạo dựng môi trường phát triển tốt đẹp hơn cho ngày mai. Và để ngành Thanh tra Việt Nam tiếp tục xứng đáng với niềm tin của Đảng, Nhà nước và Nhân dân trong kỷ nguyên phát triển mới của dân tộc.
Ý kiến bình luận:
Hiện chưa có bình luận nào, hãy trở thành người đầu tiên bình luận cho bài biết này!
(Thanh tra) - Nghị quyết số 32 ngày 6/11/2026 của Bộ Chính trị về đổi mới công tác thanh tra đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới đặt ra yêu cầu đổi mới sâu sắc tư duy về quản lý nhà nước, kiểm soát quyền lực và quản trị quốc gia.
TS. Bùi Mạnh Cường
(Thanh tra) - Đó là chỉ đạo của đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại cuộc làm việc với Ban Thường vụ Đảng ủy và lãnh đạo Thanh tra Chính phủ vào cuối tháng 7 vừa qua, đây cũng là mục tiêu phấn đấu của ngành Thanh tra trong kỷ nguyên mới.
Đại tá, nhà báo Đỗ Phú Thọ
Lê Hữu Chính
Hoài Phương
Nguyên Khôi
Đại tá, nhà báo Đỗ Phú Thọ
TS. Bùi Mạnh Cường
BTT
Phú Đức
Đăng Tân
Minh Tân
H.T
H.T
Thu Huyền
Đăng Tân
Thu Huyền