Theo dõi Báo Thanh tra trên
Hoài Phương
Chủ nhật, 22/11/2026 - 11:05
(Thanh tra) - Những cuộc thanh tra đầu tiên của Ban Thanh tra đặc biệt đã đặt nền móng cho việc xây dựng hệ thống tư tưởng, tổ chức và hoạt động thanh tra về sau. Tinh thần trọng dân, lắng nghe dân, tất cả vì dân; nghiêm trị bất cứ ai làm sai đường lối; đề cao kỷ cương, phép nước đã được thắp lửa trong giai đoạn hiện nay.
Lịch sử 81 năm xây dựng và phát triển của ngành Thanh tra Việt Nam đã khẳng định: Uy tín là nền tảng vững chắc của hoạt động thanh tra trong bất cứ bối cảnh nào. Uy tín được tạo dựng từ sự liêm chính, tính kỷ luật, kỷ cương, trách nhiệm của mỗi cán bộ thanh tra.

Ông Bùi Bằng Đoàn và ông Cù Huy Cận. Ảnh: Tư liệu
Ngày 23/11/1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ký Sắc lệnh số 64/SL thành lập Ban Thanh tra đặc biệt.
Ngày 31/12/1945, Người tiếp tục ký Sắc lệnh số 80/SL cử các ông Bùi Bằng Đoàn và Cù Huy Cận vào Ban Thanh tra đặc biệt.
Đến đây, Ban Thanh tra đặc biệt đã được hình thành về mặt tổ chức với những trọng trách to lớn. Bản sắc lệnh là cơ sở pháp lý cho hoạt động của Ban Thanh tra, đồng thời đặt viên gạch đầu tiên cho việc xây dựng hệ thống luật pháp về thanh tra.
Ngay sau khi được cử vào Ban Thanh tra đặc biệt, các ông Bùi Bằng Đoàn và Cù Huy Cận được Chủ tịch Hồ Chí Minh trực tiếp gặp gỡ và giao nhiệm vụ.
Đáng chú ý, để tạo thêm uy tín cho Ban, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã trực tiếp viết giấy giới thiệu cụ Bùi Bằng Đoàn và ông Cù Huy Cận với các địa phương.
Sự quan tâm của Chủ tịch Hồ Chí Minh cùng với uy tín của ông Bùi Bằng Đoàn (Trưởng Ban Thanh tra đặc biệt), ông Cù Huy Cận đã tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động của Ban.
Vừa mới được giao nhiệm vụ, Ban Thanh tra đặc biệt đã bắt tay ngay vào công tác thanh tra. Việc đầu tiên của Ban là nghiên cứu kỹ đơn, thư của các tầng lớp Nhân dân, nhân sỹ, trí thức từ khắp các nơi gửi về.

Giấy giới thiệu của Chủ tịch Hồ Chí Minh để tạo thêm uy tín cho Ban Thanh tra đặc biệt. Ảnh: Tư liệu
Đầu tháng 1/1946, sau khi nhận và nghiên cứu kỹ đơn, thư khiếu nại của nhiều người bị bắt và đang bị giam giữ ở tỉnh Hà Nam, Ban Thanh tra đã về thị xã Hà Nam, trực tiếp nghe những người bị bắt trình bày và đề đạt nguyện vọng.
Nhận thấy trong số những người bị bắt và giam giữ có nhiều người không có lý do thỏa đáng, Ban Thanh tra đã trao đổi ý kiến với Tỉnh ủy Hà Nam và quyết định trả lại tự do cho hơn một phần ba trong số hơn 60 người đang bị giam giữ.
Đây là cuộc thanh tra đầu tiên của Ban Thanh tra đặc biệt. Với cách giải quyết hợp lý, hợp tình của Ban, cuộc thanh tra đầu tiên ấy đã gây được cảm tình mạnh mẽ của quần chúng Nhân dân, làm cho Nhân dân hiểu rõ và tin tưởng hơn vào Chính phủ và Chủ tịch Hồ Chí Minh.
Đầu tháng 2/1946, Ban Thanh tra đặc biệt thanh tra vụ tham ô của Chủ tịch UBND tỉnh X (do yêu cầu bí mật nên tên địa phương không được nêu rõ).
Sau khi nghiên cứu kỹ đơn, thư phản ánh, tố giác của Nhân dân và một số nhân sỹ về hành vi tham ô công quỹ của Chủ tịch UBND tỉnh X, Ban Thanh tra đặc biệt đã trực tiếp đi điều tra vụ việc tại chỗ. Ban đã thu thập được những chứng cứ về hành vi tham ô của Chủ tịch tỉnh. Sau khi được chỉ ra những sai phạm, vị Chủ tịch tỉnh này đã nhận thức rõ và xin chịu tội.
Ban Thanh tra đặc biệt quyết định cách chức Chủ tịch tỉnh nhưng bằng hình thức đề nghị ông ta viết đơn xin từ chức.
Đây là vụ đầu tiên giải quyết vấn đề tham ô đưa ra ánh sáng và trừng trị một quan chức cao cấp trong bộ máy chính quyền. Điều đó làm cho kỷ cương, phép nước được đề cao, làm cho Nhân dân thấy rõ rằng: Chính phủ thực sự công bằng và dân chủ, sẵn sàng trừng phạt bất cứ ai lợi dụng quyền lực để mưu lợi riêng.
Những vụ việc đã giải quyết của Ban Thanh tra đặc biệt có tính chất điển hình, liên quan đến nhiều mặt trong đời sống xã hội. Qua các hoạt động thanh tra đầu tiên này, Nhân dân thấy rõ Chính phủ và Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn coi trọng tiếng nói, yêu cầu, nguyện vọng chính đáng của tất cả tầng lớp Nhân dân; nghiêm trị bất cứ ai làm sai đường lối của Chính phủ; đề cao kỷ cương, phép nước. Từ đó, thực sự gây được niềm tin của các tầng lớp Nhân dân.
Tinh thần từ những buổi ban đầu ấy đã được thắp lửa, tiếp tục là kim chỉ nam cho hoạt động thanh tra trong giai đoạn hiện nay.
Ngành Thanh tra hôm nay với mô hình tổ chức mới đã và đang đổi mới phương thức hoạt động theo phương châm tinh, gọn, mạnh, hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả.

Tổng Thanh tra Chính phủ Nguyễn Quốc Đoàn thăm hỏi công dân tham dự buổi tiếp công dân định kỳ tháng 6/2026. Ảnh: Dương Nguyễn
Nguyên tắc phân công “6 rõ” (rõ việc, rõ người, rõ trách nhiệm, rõ thẩm quyền, rõ thời hạn, rõ kết quả); cùng phương châm “làm hết việc, chứ không hết giờ” đã được ngành Thanh tra thực hiện nghiêm túc để giải quyết những nhiệm vụ mới, khó, thậm chí chưa có tiền lệ.
Bài học từ cuộc thanh tra đầu tiên: Bắt đầu từ khiếu nại của Nhân dân, đích đến là niềm tin của Nhân dân được vận dụng rõ nét trong quá trình thực hiện một trong những nhiệm vụ trọng tâm của ngành Thanh tra thời gian qua, đó là giải quyết triệt để những khiếu nại, tố cáo của người dân, đặc biệt là các vụ việc đông người, phức tạp, kéo dài.
Bên cạnh tích cực làm việc với các địa phương, tổ chức đối thoại với công dân, để đảm bảo 100% các vụ việc phải được tiếp, có biên bản làm việc ghi rõ nội dung người dân chưa đồng thuận và tham mưu thực hiện theo đúng quy định, Thanh tra Chính phủ xây dựng kế hoạch thanh tra chuyên đề về giải quyết, xử lý các vụ việc khiếu nại, tố cáo phức tạp, kéo dài, vượt cấp.
Trong bối cảnh 9 tháng đầu năm 2026, rà soát nhóm 226 vụ việc khiếu nại, tố cáo kéo dài, vượt cấp trên địa bàn Hà Nội và nhóm 210 vụ việc phức tạp về an ninh, trật tự theo báo cáo của Bộ Công an, kết quả vẫn còn 54 vụ việc chưa giải quyết xong và 78 vụ việc tiếp khiếu, Ban Thường vụ Đảng ủy Thanh tra Chính phủ đã tiếp tục chỉ đạo quyết liệt để giải quyết triệt để bằng việc thành lập 13 đoàn thanh tra ở 33 tỉnh, thành phố.
Quán triệt tinh thần từ cuộc thanh tra đầu tiên giải quyết vấn đề tham ô: Không có vùng cấm, không có ngoại lệ, đề cao kỷ cương, phép nước, thời gian qua, Thanh tra chính phủ và ngành Thanh tra đã thực hiện thanh tra các chuyên đề trên phạm vi cả nước, tập trung vào các lĩnh vực nổi cộm, dư luận xã hội quan tâm, dễ phát sinh tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.
Có thể kể đến trong đó là các cuộc thanh tra chuyên đề phòng, chống lãng phí trong quản lý, sử dụng các cơ sở nhà, đất do các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp Nhà nước quản lý; thanh tra các dự án khó khăn, vướng mắc, tồn đọng, kéo dài; thanh tra các cơ sở nhà, đất dôi dư sau sắp xếp; thanh tra hoạt động xuất nhập khẩu, kinh doanh xăng dầu; thanh tra chuyên đề về dược phẩm, thiết bị y tế; môi trường; quản lý, khai thác, chế biến, kinh doanh đất hiếm...

Trong 2 ngày 11-12/5/2026, Thanh tra Chính phủ đồng loạt công bố quyết định thanh tra cơ sở nhà, đất dôi dư sau sắp xếp. Ảnh: BTT
Một vài con số đáng chú ý có thể nhắc tới, đó là chỉ trong 36 ngày, Thanh tra Chính phủ đã hoàn thành thanh tra 2 dự án Bệnh viện Việt Đức và Bệnh viện Bạch Mai cơ sở 2, phát hiện sai phạm và lãng phí lên tới 1.200 tỷ đồng; chỉ trong 55 ngày, đã hoàn thành thanh tra chuyên đề các dự án có khó khăn, vướng mắc, chậm tiến độ, tồn đọng, kéo dài, hiệu quả thấp, nguy cơ gây thất thoát, lãng phí…
Số cuộc thanh tra mà Thanh tra Chính phủ đã thực hiện trong 9 tháng đầu năm 2026 là 73 cuộc thanh tra (trong đó có 60 cuộc đột xuất), bằng 130,4% số cuộc của cả năm 2025, trong đó 82,2% do Ban Chỉ đạo Trung ương và Thủ tướng Chính phủ giao. Đặc biệt, thời gian trung bình ban hành kết luận thanh tra đã giảm đáng kể, từ 492 ngày xuống dưới 100 ngày. Qua thanh tra, Thanh tra Chính phủ phát hiện sai phạm về kinh tế trên 20,8 nghìn tỷ đồng và 5,01 nghìn ha đất, kiến nghị thu hồi về ngân sách Nhà nước 559 tỷ đồng, 169ha đất; chuyển cơ quan điều tra 24 vụ, 37 đối tượng; kiến nghị sửa đổi, bổ sung, bãi bỏ 32 văn bản; nhận diện trên 3,8 nghìn cơ sở nhà, đất sử dụng lãng phí…
Kết quả được ghi nhận không chỉ là khối lượng công việc lớn được hoàn thành. Trong buổi làm việc với Ban Thường vụ Đảng ủy và lãnh đạo Thanh tra Chính phủ ngày 27/7/2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm biểu dương Đảng ủy, lãnh đạo Thanh tra Chính phủ và toàn ngành Thanh tra đã nỗ lực khắc phục khó khăn, chủ động triển khai mô hình tổ chức mới, hoàn thành khối lượng công việc rất lớn và đạt nhiều kết quả tích cực.

Tại buổi làm việc ngày 27/7/2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm ghi nhận ngành Thanh tra đã chuyển từ tư duy thanh tra chỉ để phát hiện sai phạm sang tham gia hoàn thiện thể chế và nâng cao chất lượng quản trị quốc gia. Ảnh: TTXVN
Đặc biệt, theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, hoạt động thanh tra đã phát hiện nhiều bất cập trong cơ chế, chính sách, quản lý và tổ chức thực hiện; kiến nghị sửa đổi, bổ sung nhiều quy định của Đảng, chính sách, pháp luật, góp phần hoàn thiện thể chế, nâng cao hiệu lực lãnh đạo, quản lý Nhà nước và khơi thông nguồn lực phát triển. Đây là kết quả có ý nghĩa lâu dài, thể hiện bước chuyển từ tư duy thanh tra chỉ để phát hiện sai phạm sang tham gia hoàn thiện thể chế và nâng cao chất lượng quản trị quốc gia.
Từ những cuộc thanh tra đầu tiên đến các cuộc thanh tra hiện nay, có thể thấy, việc kết hợp chặt chẽ giữa công tác thanh tra với công tác tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo và công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực là một trong những nhân tố quan trọng góp phần làm nên sự lớn mạnh, trưởng thành của ngành Thanh tra trong suốt 81 năm qua. Ngành Thanh tra hôm nay đã vận dụng sáng tạo những bài học được đúc kết vào bối cảnh tình hình mới, hoàn thành tốt mọi yêu cầu, nhiệm vụ được giao phó.
Định hướng phát triển ngành Thanh tra thời gian tới, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nhấn mạnh yêu cầu đổi mới công tác thanh tra phải đặt trong tổng thể đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng; hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa; sắp xếp bộ máy, vận hành chính quyền địa phương 2 cấp; phân cấp, phân quyền và nâng cao quản trị quốc gia.
Tổ chức hoạt động của ngành phải tập trung, thống nhất, thông suốt, bám sát cơ sở; kiểm soát quyền lực, giữ nghiêm kỷ cương, bảo vệ Nhân dân, phục vụ phát triển.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cũng nhấn mạnh, ngành Thanh tra phải là hình mẫu về kỷ luật, liêm chính, trách nhiệm công vụ.
Ngọn lửa từ những cuộc thanh tra đầu tiên trong buổi đầu thành lập ngành, cho tới định hướng phát triển của ngành Thanh tra hôm nay đã kẻ chỉ đỏ cho con đường mà mỗi cán bộ ngành Thanh tra bước đi, để thanh tra thực sự “là tai mắt của trên, là người bạn của dưới” như lời Chủ tịch Hồ Chí Minh từng căn dặn.
Tại hội nghị Ban Chấp hành Đảng bộ Thanh tra Chính phủ mở rộng ngày 30/10 vừa qua, Bí thư Đảng ủy, Tổng Thanh tra Chính phủ Nguyễn Quốc Đoàn cũng đã nhắc lại lời dặn ấy và lưu ý, muốn làm tai mắt cho tốt thì phải có quy trình chặt chẽ, dữ liệu chính xác và cán bộ liêm chính. Uy tín của Thanh tra Chính phủ và của ngành phụ thuộc trực tiếp vào sự liêm chính, kỷ cương và chất lượng thực thi công vụ của mỗi cán bộ, đảng viên.
Ý kiến bình luận:
Hiện chưa có bình luận nào, hãy trở thành người đầu tiên bình luận cho bài biết này!
(Thanh tra) - Những cuộc thanh tra đầu tiên của Ban Thanh tra đặc biệt đã đặt nền móng cho việc xây dựng hệ thống tư tưởng, tổ chức và hoạt động thanh tra về sau. Tinh thần trọng dân, lắng nghe dân, tất cả vì dân; nghiêm trị bất cứ ai làm sai đường lối; đề cao kỷ cương, phép nước đã được thắp lửa trong giai đoạn hiện nay.
Hoài Phương
(Thanh tra) - Từ đầu năm 2026 đến nay, Đảng ủy Thanh tra Chính phủ tập trung đổi mới phương thức lãnh đạo, chỉ đạo theo hướng quyết liệt, sát thực tiễn, đề cao trách nhiệm người đứng đầu và hiệu quả thực hiện nhiệm vụ. Cùng với đó, công tác xây dựng Đảng được triển khai đồng bộ, gắn với siết chặt kỷ luật, kỷ cương và đẩy mạnh chuyển đổi số, góp phần nâng cao năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu của tổ chức Đảng.
Nguyên Khôi
Trần Kiên
Thái Hải
Thái Hải
Trần Kiên
Hoài Phương
BSR
Thanh Lương
Minh Nghĩa
Hòa Bình
Đông Hà
Thanh Lương - Thanh Hoa
Thái Hải
Nguyên Khôi
Phú Đức
Minh Nghĩa