Ca khúc: Tự hào người làm báo Thanh tra

Theo dõi Báo Thanh tra trên

Nâng hiệu quả thanh tra đầu tư xây dựng từ nhận diện rủi ro, tập trung vào vấn đề trọng tâm

Thái Hải

Thứ bảy, 21/11/2026 - 10:45

(Thanh tra) - Trước yêu cầu đẩy nhanh đầu tư, triển khai nhiều công trình trọng điểm, thanh tra đầu tư xây dựng cần đổi mới theo hướng nhận diện rủi ro sớm, tập trung vào vấn đề trọng yếu, làm rõ trách nhiệm và nâng tính khả thi của kiến nghị.

Vụ trưởng Vụ Pháp chế Nguyễn Văn Lương chủ nhiệm nhiệm vụ “Nghiên cứu, tổng kết thực tiễn hoạt động thanh tra trong lĩnh vực đầu tư xây dựng của Thanh tra Chính phủ tại các tỉnh, thành phố”. Ảnh: TH

Ngày 21/11, Vụ trưởng Vụ Pháp chế Nguyễn Văn Lương chủ trì hội thảo “Giải pháp, kiến nghị nâng cao hiệu quả hoạt động thanh tra trong lĩnh vực đầu tư xây dựng của Thanh tra Chính phủ”, trong khuôn khổ nhiệm vụ nghiên cứu “Nghiên cứu, tổng kết thực tiễn hoạt động thanh tra trong lĩnh vực đầu tư xây dựng của Thanh tra Chính phủ tại các tỉnh, thành phố”.

Thay mặt chủ nhiệm nhiệm vụ, TS Phạm Thị Huệ cho biết, giai đoạn 2026 - 2030 đặt ra yêu cầu lớn về đầu tư, triển khai công trình trọng điểm và huy động nguồn lực. Nhiều dự án liên quan đồng thời đến đất đai, vốn, đấu thầu, hợp đồng, xây dựng, giải phóng mặt bằng, trong khi việc sắp xếp tổ chức bộ máy, vận hành chính quyền địa phương 2 cấp cũng làm thay đổi đầu mối quản lý và trách nhiệm thực hiện dự án.

Thực tiễn này đòi hỏi thanh tra không chỉ xem xét sai phạm ở từng khâu mà phải đánh giá toàn bộ quá trình quản lý dự án, từ chuẩn bị đầu tư, bố trí vốn, khảo sát, thiết kế, lựa chọn nhà thầu đến thi công, nghiệm thu, thanh toán và quyết toán.

Theo nghiên cứu, cần chủ động nhận diện rủi ro ngay từ giai đoạn đầu, kịp thời phát hiện bất cập về hồ sơ, trình tự, nguồn lực và dấu hiệu bất thường để có biện pháp chấn chỉnh, hạn chế hậu quả, thất thoát, lãng phí.

Thay mặt chủ nhiệm nhiệm vụ, TS Phạm Thị Huệ trình bày nội dung nghiên cứu. Ảnh: TH

Việc lựa chọn nội dung thanh tra cần dựa trên đánh giá rủi ro, thông tin quản lý và dữ liệu điện tử. Đối chiếu kế hoạch vốn, giải ngân, đấu thầu, hợp đồng, đất đai, tiến độ dự án sẽ giúp xác định dấu hiệu bất thường, nâng chất lượng chuẩn bị thanh tra, tránh thu thập hồ sơ dàn trải.

Tuy nhiên, dữ liệu và cảnh báo chỉ là căn cứ sàng lọc; kết luận thanh tra phải dựa trên chứng cứ hợp pháp, được kiểm chứng, làm rõ bản chất vi phạm, trách nhiệm và hậu quả.

Cùng với đó, cần phân định rõ phạm vi, thẩm quyền giữa Thanh tra Chính phủ và Thanh tra tỉnh theo tính chất, mức độ phức tạp, trách nhiệm quản lý, yếu tố liên ngành, liên địa phương và nhiệm vụ được giao. Tăng cường phối hợp, chia sẻ kế hoạch, kế thừa kết quả đã kiểm chứng giữa các cơ quan thanh tra, Kiểm toán nhà nước và cơ quan liên quan cũng là giải pháp hạn chế trùng lặp, sử dụng hiệu quả nguồn lực.

Nhiệm vụ nghiên cứu đề xuất rà soát, hoàn thiện các quy định liên quan đến đầu tư, xây dựng, đất đai, tài chính, đấu thầu, hợp đồng và quy định chuyển tiếp, bảo đảm kiến nghị sửa đổi xuất phát từ vướng mắc thực tiễn, đúng cấp độ văn bản cần điều chỉnh.

Toàn cảnh hội thảo. Ảnh: TH

Trong quyết định đầu tư, cần kiểm soát căn cứ xác định nhu cầu, quy mô, tổng mức đầu tư, nguồn vốn, khả năng vận hành và chi phí sau đầu tư; nâng chất lượng thẩm định, hạn chế tình trạng công trình hoàn thành nhưng chưa phát huy công năng hoặc phải điều chỉnh kéo dài.

Các nội dung về định mức, đơn giá, giá vật liệu, giá đất, điều chỉnh hợp đồng, nghiệm thu, thanh toán, quyết toán cần được hướng dẫn cụ thể. Quá trình thanh tra phải phân biệt việc áp dụng sai quy định với những bất cập của cơ chế, định mức hoặc điều kiện thực tế, tránh đánh giá chênh lệch khi chưa có đầy đủ căn cứ pháp lý, kỹ thuật.

Đáng chú ý, cần chuẩn hóa quy trình thanh tra từ khâu chuẩn bị, xác định trọng tâm, thu thập tài liệu, xác minh, đối chiếu pháp lý, kỹ thuật, tài chính đến xây dựng báo cáo và kết luận. Mỗi phát hiện phải làm rõ sự việc, căn cứ, mức độ, trách nhiệm và biện pháp xử lý; kiến nghị xác định cụ thể cơ quan, cá nhân thực hiện, công việc, thời hạn và tài liệu chứng minh hoàn thành.

Để đáp ứng yêu cầu chuyên môn, cần bố trí cán bộ có năng lực về pháp luật, xây dựng, tài chính, đất đai, đấu thầu, hợp đồng và phân tích dữ liệu; tăng cường đào tạo thực hành, huy động chuyên gia đối với nội dung phức tạp, đồng thời bảo đảm tính độc lập và kiểm soát xung đột lợi ích.

Ứng dụng công nghệ, khai thác dữ liệu điện tử, bảo toàn chứng cứ số và theo dõi việc thực hiện kiến nghị cần được chú trọng. Hiệu quả thanh tra không chỉ đo bằng số tiền kiến nghị thu hồi hay số sai phạm phát hiện, mà còn ở kết quả khắc phục, xử lý trách nhiệm, tháo gỡ tồn tại và hiệu quả thực tế của dự án.

Các đại biểu tham dự hội thảo. Ảnh: TH

Tại hội thảo, các đại biểu tập trung trao đổi về tính khả thi của giải pháp, nhất là yêu cầu lựa chọn nội dung thanh tra có trọng tâm, trọng điểm.

Với dự án có khối lượng hồ sơ lớn, thời gian kéo dài và nhiều chủ thể tham gia, xác định phạm vi quá rộng có thể dẫn đến dàn trải, kéo dài xác minh. Vì vậy, cần làm rõ ngay từ đầu vấn đề cần chứng minh, thời kỳ, đối tượng, khâu nghiệp vụ và nguồn lực; điều chỉnh phạm vi khi phát sinh nội dung mới trên cơ sở phù hợp thẩm quyền.

Đối với các vấn đề kỹ thuật như chất lượng công trình, khối lượng, giá trị xây dựng, định mức, đơn giá và thiệt hại, kết luận phải dựa trên phương pháp chuyên môn, số liệu kiểm chứng, giám định khi cần thiết, tránh nhận định chủ quan.

Các ý kiến cũng nhấn mạnh phối hợp thực chất giữa cơ quan thanh tra, cơ quan quản lý, kiểm toán và đơn vị chuyên môn; tăng trao đổi thông tin, kế thừa kết quả đã xác minh, hạn chế kiểm tra trùng lặp hoặc yêu cầu cung cấp lại tài liệu không cần thiết.

Kiến nghị sau thanh tra cần gắn với giải pháp cụ thể, đúng thẩm quyền, phân biệt xử lý sai phạm với tháo gỡ khó khăn, vướng mắc của dự án. Việc tháo gỡ không được hợp thức hóa sai phạm; xử lý trách nhiệm phải căn cứ hành vi, bối cảnh, quy định tại thời điểm thực hiện và chứng cứ.

Bên cạnh đó, xây dựng sổ tay, cẩm nang thanh tra đầu tư xây dựng, hệ thống hóa các dạng sai phạm, tình huống thực tiễn, phương pháp kiểm tra và cách xây dựng kiến nghị được xem là cần thiết để hỗ trợ cán bộ thanh tra, thống nhất cách tiếp cận nghiệp vụ.

Các giải pháp được trao đổi tại hội thảo góp phần hoàn thiện nhiệm vụ nghiên cứu theo hướng nâng cao hiệu quả thanh tra, bảo đảm khách quan, khả thi, qua đó tăng cường phòng ngừa rủi ro, nâng trách nhiệm quản lý và sử dụng hiệu quả nguồn lực đầu tư xây dựng.

Ý kiến bình luận:

Ý kiến của bạn sẽ được xét duyệt khi đăng. Xin vui lòng gõ tiếng Việt có dấu.

Hiện chưa có bình luận nào, hãy trở thành người đầu tiên bình luận cho bài biết này!

Tin cùng chuyên mục

Tin mới nhất

Xem thêm