Theo dõi Báo Thanh tra trên
Thái Hải
Thứ bảy, 21/11/2026 - 13:00
(Thanh tra) - Từ chuẩn bị, tiến hành đến theo dõi sau thanh tra, dự thảo Sổ tay nghiệp vụ thanh tra dự án đầu tư xây dựng hướng tới cụ thể hóa từng công đoạn, cung cấp công cụ thực hành, giúp cán bộ thanh tra thuận tiện tra cứu, kiểm soát chất lượng và xử lý tình huống phát sinh.
Toàn cảnh tọa đàm. Ảnh: TH
Ngày 21/11, chủ nhiệm nhiệm vụ “Nghiên cứu, tổng kết thực tiễn hoạt động thanh tra trong lĩnh vực đầu tư xây dựng của Thanh tra Chính phủ tại các tỉnh, thành phố”, Vụ trưởng Vụ Pháp chế Nguyễn Văn Lương chủ trì tọa đàm hoàn thiện nội dung dự thảo “Sổ tay nghiệp vụ thanh tra dự án đầu tư xây dựng”. Tọa đàm tập trung rà soát cấu trúc, cách hướng dẫn và khả năng vận dụng các quy trình, công cụ nghiệp vụ vào thực tiễn thanh tra.
Điểm đáng chú ý của dự thảo Sổ tay là hướng dẫn cụ thể cách tổ chức thực hiện từng công việc, với cấu trúc gồm người thực hiện, đầu vào, thao tác, sản phẩm, tiêu chí kiểm tra và tình huống vận dụng. Cách tiếp cận này giúp cán bộ thanh tra có cơ sở triển khai, kiểm soát và bàn giao công việc.
Sổ tay chia thành 3 giai đoạn: Chuẩn bị, tiến hành và sau thanh tra, với 35 bước nghiệp vụ, mã hóa từ B01 đến B35, thuận tiện tra cứu, liên kết công việc và xác định trách nhiệm.
Ở giai đoạn chuẩn bị, 7 bước từ B01 đến B07 tập trung vào thu thập thông tin, nắm tình hình dự án; rà soát chồng chéo và kết quả có thể kế thừa; xác định trọng tâm, thời kỳ, mẫu kiểm tra; lập đề cương, danh mục hồ sơ; chuẩn bị quyết định, cơ cấu đoàn; xây dựng kế hoạch, dự toán nguồn lực và thống nhất phương pháp.
Thay vì thu thập hồ sơ dàn trải, Sổ tay hướng dẫn lập danh mục dự án, dòng thời gian sự kiện, đối chiếu số liệu cùng bản chất, phân biệt thông tin đã xác nhận với giả thiết cần kiểm chứng. Những dấu hiệu như giải ngân cao nhưng khối lượng thực hiện thấp, nhiều lần điều chỉnh hợp đồng hay chậm tiến độ được chuyển thành câu hỏi thanh tra, gắn với tài liệu cần thu thập và cách xác minh.
Việc lựa chọn dự án, gói thầu, hạng mục kiểm tra dựa trên tiêu chí tác động, mức độ bất thường, khoảng trống kiểm soát và tính cấp thiết. Sổ tay lưu ý không mặc nhiên chọn dự án có vốn lớn, không coi thiếu dữ liệu là bằng chứng vi phạm, không sử dụng mẫu có chủ đích để suy rộng tỷ lệ sai phạm cho toàn bộ dự án.
Các phiếu nhận dạng dự án, bảng rủi ro, bảng rà soát giao thoa, danh mục hồ sơ, bảng chọn mẫu và nhu cầu chuyên môn là công cụ hỗ trợ chuyển thông tin ban đầu thành phạm vi thanh tra có căn cứ. Việc rà soát kết quả thanh tra, kiểm toán trước đó phải làm rõ nội dung, thời kỳ, đối tượng đã kiểm tra và phần còn cần xác minh, tránh bỏ sót hoặc trùng lặp.
Giai đoạn tiến hành thanh tra từ B08 đến B31 được tổ chức theo trình tự từ công bố quyết định, thiết lập quan hệ làm việc, tiếp nhận và bảo toàn hồ sơ, xử lý tài liệu thiếu hoặc mâu thuẫn, dựng lại diễn biến dự án, xác lập căn cứ pháp lý theo từng thời điểm đến xây dựng chuỗi chứng minh cho từng vấn đề.
Các nội dung kiểm tra bao quát chủ trương, quy hoạch, đất đai; lập, thẩm định, phê duyệt, điều chỉnh dự án; khảo sát, thiết kế, dự toán, chi phí; lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư; hợp đồng; thi công, chất lượng, kiểm tra hiện trường, giám định; nghiệm thu, thanh toán, quyết toán và bàn giao.
Với từng nội dung, Sổ tay hướng dẫn xác định tài liệu đầu vào, đối chiếu quy định theo thời điểm, kiểm tra số liệu, xác minh tại cơ quan hoặc bên thứ ba và xử lý tình huống phát sinh. Qua đó, việc thanh tra không chỉ dừng ở kiểm tra danh mục hồ sơ mà tập trung làm rõ vấn đề, diễn biến thực tế và trách nhiệm các chủ thể.

Các đại biểu tham dự tọa đàm. Ảnh: TH
Dự thảo dành nội dung hướng dẫn chuẩn hóa hồ sơ phát hiện, phân loại trạng thái từng vấn đề, lượng hóa giá trị và hậu quả, phân tích nguyên nhân, cá thể hóa trách nhiệm, đối chiếu phát hiện với kiến nghị. Các bước này giúp phân biệt dấu hiệu đang xác minh với nội dung đã đủ căn cứ; tách số liệu dự toán, hợp đồng, nghiệm thu, tạm ứng, thanh toán, quyết toán và khoản đủ căn cứ xử lý, tránh cộng trùng hoặc nhầm bản chất.
Kiến nghị được xây dựng theo từng cấu phần, gồm xử lý sai phạm, khắc phục hậu quả, tháo gỡ khó khăn và hoàn thiện cơ chế, chính sách. Mỗi kiến nghị cần xác định đúng cơ quan, thẩm quyền, công việc, điều kiện thực hiện, thời hạn và sản phẩm xác nhận. Với dự án còn vướng mắc, việc tháo gỡ phải có lộ trình, đầu mối, điều kiện tiên quyết, không thay thế các thủ tục pháp lý, nghiệm thu hoặc xác nhận chuyên ngành.
Sổ tay còn hướng dẫn tiếp nhận, xử lý giải trình; thẩm định dự thảo; kiểm soát tiến độ hoàn thiện kết luận; ban hành, công khai và bàn giao hồ sơ. Những ý kiến khác nhau, nội dung chưa đủ chứng cứ, số liệu cần cập nhật hoặc vấn đề chưa giải quyết phải được lưu rõ, không chỉ chỉnh sửa câu chữ để tạo sự thống nhất hình thức.
Tại tọa đàm, các ý kiến tập trung vào yêu cầu để Sổ tay thực sự trở thành tài liệu hỗ trợ nghiệp vụ, có thể sử dụng trong quá trình chuẩn bị, tiến hành và kết thúc thanh tra, thay vì chỉ hệ thống hóa quy định hoặc liệt kê nội dung kiểm tra.
Các đại biểu cho rằng cấu trúc hướng dẫn cần rõ ràng, thuận tiện tra cứu. Việc mã hóa từng bước, gắn với biểu mẫu, bảng kiểm và sản phẩm đầu ra giúp cán bộ xác định công việc, hồ sơ, trách nhiệm và những điểm cần kiểm tra trước khi chuyển sang bước tiếp theo. Tuy nhiên, công cụ phải linh hoạt, tránh tạo thêm thủ tục hoặc khiến các bước nghiệp vụ đề xuất bị hiểu là quy trình pháp lý bắt buộc trong mọi cuộc thanh tra.
Tính sát thực tế của tình huống minh họa cũng được quan tâm. Dự án đầu tư xây dựng có đặc điểm kỹ thuật, nguồn vốn và cơ chế thực hiện khác nhau, vì vậy tình huống cần đủ cụ thể để hướng dẫn xử lý nhưng không máy móc áp dụng. Các ví dụ nên làm rõ cách đối chiếu hồ sơ, xử lý mâu thuẫn dữ liệu, xác định nguyên nhân chậm tiến độ, tính toán giá trị, đánh giá trách nhiệm và xây dựng kiến nghị.
Bên cạnh đó, cần bảo đảm thống nhất giữa hướng dẫn nghiệp vụ với quy định pháp luật hiện hành, nhất là về thẩm quyền, trình tự, thời hạn, thu thập và bảo quản chứng cứ, sử dụng chuyên gia, xử lý giải trình và ban hành kết luận. Những nội dung mang tính đề xuất, kinh nghiệm hoặc công cụ quản trị phải được nhận diện rõ, tránh tạo cách hiểu về nghĩa vụ pháp lý mới.
Các ý kiến cũng nhấn mạnh khả năng áp dụng đối với cán bộ có trình độ, kinh nghiệm khác nhau. Sổ tay cần vừa đủ chi tiết để người ít kinh nghiệm có thể tiếp cận, vừa bảo đảm chiều sâu chuyên môn đối với vấn đề phức tạp; chú trọng liên kết các khâu, sử dụng biểu mẫu thống nhất nhưng không làm tăng khối lượng công việc không cần thiết.
Thông qua tọa đàm, dự thảo Sổ tay tiếp tục được rà soát, hoàn thiện theo hướng tăng tính thực hành, khả năng tra cứu và vận dụng. Việc cụ thể hóa kết quả nghiên cứu thành công cụ nghiệp vụ được kỳ vọng góp phần chuẩn hóa cách thức tiến hành thanh tra dự án đầu tư xây dựng, nâng chất lượng phát hiện, kiến nghị và theo dõi thực hiện sau thanh tra.
Ý kiến bình luận:
Hiện chưa có bình luận nào, hãy trở thành người đầu tiên bình luận cho bài biết này!
(Thanh tra) - Từ chuẩn bị, tiến hành đến theo dõi sau thanh tra, dự thảo Sổ tay nghiệp vụ thanh tra dự án đầu tư xây dựng hướng tới cụ thể hóa từng công đoạn, cung cấp công cụ thực hành, giúp cán bộ thanh tra thuận tiện tra cứu, kiểm soát chất lượng và xử lý tình huống phát sinh.
Thái Hải
(Thanh tra) - Trước yêu cầu đẩy nhanh đầu tư, triển khai nhiều công trình trọng điểm, thanh tra đầu tư xây dựng cần đổi mới theo hướng nhận diện rủi ro sớm, tập trung vào vấn đề trọng yếu, làm rõ trách nhiệm và nâng tính khả thi của kiến nghị.
Thái Hải
Trần Kiên
Trần Kiên
Trung Hà
Hải Lương
Thu Huyền
Thái Hải
Đăng Tân
Hòa Bình
Tuệ Vân
Bích Thảo
Trần Quý
Hải Hà