(Thanh tra) - Hơn 617.000 doanh nghiệp tồn đọng ở trạng thái ngừng hoạt động hoặc biến mất khỏi địa chỉ đăng ký. Thực trạng này tạo lực cản lớn cho dòng chảy kinh doanh, đòi hỏi ngành Thuế phải mở chiến dịch làm sạch dữ liệu toàn diện.
Trong tiến trình chuyển đổi số quốc gia và hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, tính chuẩn xác, minh bạch của cơ sở dữ liệu mã số thuế được ví như dòng máu nuôi dưỡng hệ sinh thái đầu tư, kinh doanh. Khi dòng chảy thông tin dữ liệu được vận hành thông suốt, nhất quán và tin cậy, chi phí tuân thủ thủ tục hành chính của toàn xã hội sẽ giảm xuống mức tối thiểu, đồng thời hiệu lực và hiệu quả quản lý nhà nước được củng cố vững chắc.
Ngược lại, bất kỳ sự sai lệch, đứt gãy hay tồn đọng dữ liệu nào cũng sẽ tạo ra những "cục máu đông" vô hình nhưng nguy hại, làm nghẽn mạch các nguồn lực phát triển và kìm hãm đà tăng trưởng chung.
Áp lực từ khối dữ liệu hơn 617.000 hồ sơ tồn đọng
Căn cứ vào kết quả tổng rà soát trên toàn hệ thống công nghệ thông tin ngành Thuế phục vụ cho đợt cao điểm của chiến dịch làm sạch mã số thuế, cơ quan quản lý đang phải theo dõi một khối lượng hồ sơ tồn đọng lên tới hơn 617.000 doanh nghiệp.
Đây là con số khổng lồ, phản ánh sự tồn tại song hành giữa một bên là các thực thể kinh tế đang vận hành thực chất và một bên là các pháp nhân danh nghĩa đang nằm bất động trên giấy tờ.
Việc duy trì quản lý những hồ sơ không có khả năng phát sinh doanh thu hay thu nộp ngân sách đã gây lãng phí nghiêm trọng thời gian, nhân lực và chi phí hành chính công – những nguồn lực vốn rất cần được tập trung để phục vụ, hỗ trợ các doanh nghiệp đang tạo ra của cải vật chất thực tế cho xã hội.
Hệ lụy nguy hiểm nhất của tình trạng "treo" mã số thuế là tạo kẽ hở cho tội phạm kinh tế. Lợi dụng khâu hậu kiểm lỏng lẻo, các đối tượng xấu thường thu mua lại các doanh nghiệp "vỏ bọc" (ngừng hoạt động, bỏ địa chỉ) hoặc thuê người lao động nghèo đứng tên pháp nhân để đăng ký xuất khống hóa đơn điện tử trị giá hàng nghìn tỷ đồng.
Điển hình như vụ việc mới đây, ngày 23/9, Công an TPHCM đã khởi tố 37 bị can trong đường dây sử dụng 326 pháp nhân công ty “ma”, xuất bán hơn 178.000 hóa đơn cho 17.612 doanh nghiệp, đơn vị trên cả nước với tổng doanh số gần 20 nghìn tỷ đồng.
Kết quả điều tra cho thấy, từ tháng 12/2021 đến tháng 10/2025, các đối tượng đã thành lập, mua lại tổng cộng 326 pháp nhân công ty “ma”, sử dụng để phát hành, bán trái phép hóa đơn giá trị gia tăng nhằm thu lợi bất chính.
Hậu quả của hành vi này không chỉ gây thất thoát ngân sách mà còn tạo ra hệ lụy dây chuyền nghiêm trọng: Hàng loạt doanh nghiệp chân chính bị vạ lây, đình trệ sản xuất, phong tỏa tài khoản và thiệt hại uy tín do lỡ nhận hóa đơn bất hợp pháp từ các "công ty ma" này.
Bịt kín kẽ hở, bảo vệ trật tự kỷ cương
Dưới góc độ pháp lý và thiết chế quản trị công, thực trạng hàng trăm nghìn doanh nghiệp bỏ mặc pháp nhân cũ cũng bộc lộ những bất cập kéo dài trong hệ thống văn bản quy phạm pháp luật và cơ chế phối hợp giữa các cơ quan chức năng.
Nhận định vấn đề này, luật sư Trịnh Thị Hòa (Đoàn luật sư Hà Nội) chỉ rõ những nút thắt căn bản cần tháo gỡ: “Trong thời gian dài, hành lang pháp lý tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp gia nhập thị trường theo tinh thần Luật Doanh nghiệp, nhưng cơ chế rút lui khỏi thị trường còn chưa thật sự thông thoáng. Thủ tục giải thể doanh nghiệp, chấm dứt hiệu lực mã số thuế đòi hỏi các bước thanh tra, kiểm tra quyết toán thuế, đối chiếu công nợ phức tạp và kéo dài. Nhiều doanh nghiệp khi ngừng hoạt động do khó khăn đã không theo đuổi hết quy trình, dẫn đến tình trạng “bỏ mặc” pháp nhân, mã số thuế rơi vào trạng thái tồn đọng.
Bên cạnh đó, việc kết nối, đối soát dữ liệu định danh cá nhân giữa cơ quan đăng ký kinh doanh và cơ quan thuế trong giai đoạn trước đây còn hạn chế, làm gia tăng nguy cơ lộ lọt thông tin giấy tờ tùy thân. Không ít công dân phát hiện mình bị đứng tên giám đốc doanh nghiệp đang nợ thuế, bị tạm hoãn xuất cảnh oan uổng do bị lợi dụng dữ liệu cá nhân. Đây là vấn đề cần được xử lý nghiêm túc nhằm bảo vệ quyền tự do nhân thân và quyền sở hữu hợp pháp của công dân theo quy định của pháp luật”.
Để giải quyết căn bản vấn đề, theo luật sư Hòa, cần tập trung thực hiện đồng bộ các giải pháp sau:
Một là, hoàn thiện quy định pháp luật về giải thể doanh nghiệp và chấm dứt hiệu lực mã số thuế theo hướng đơn giản hóa thủ tục, rút ngắn thời gian, giảm bớt các bước trung gian không cần thiết, tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường một cách hợp pháp, minh bạch.
Hai là, tăng cường kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa cơ quan đăng ký kinh doanh, cơ quan thuế và hệ thống định danh, xác thực điện tử. Việc đối soát dữ liệu định danh cá nhân phải được thực hiện chặt chẽ, thường xuyên, nhằm ngăn chặn tình trạng lợi dụng thông tin công dân để thành lập hoặc đứng tên pháp nhân trái pháp luật.
Ba là, nâng cao trách nhiệm phối hợp liên ngành trong công tác hậu kiểm, thanh tra, kiểm tra. Các cơ quan chức năng cần xử lý nghiêm các hành vi mua bán, sử dụng pháp nhân “ma”, xuất hóa đơn bất hợp pháp, đồng thời hỗ trợ kịp thời doanh nghiệp chân chính bị ảnh hưởng.
Bốn là, tăng cường công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật để doanh nghiệp nâng cao nhận thức về trách nhiệm khi ngừng hoạt động, chủ động hoàn thành thủ tục giải thể, chấm dứt hiệu lực mã số thuế theo đúng quy định.
Từ thực tế quản lý, phân tích kinh tế cho đến góc nhìn pháp lý, có thể khẳng định rằng việc giải quyết khối lượng hơn 617.000 hồ sơ tồn đọng không còn là một nhiệm vụ hành chính thông thường của riêng ngành Thuế. Đây thực chất là một cuộc "đại phẫu" toàn diện nhằm bóc tách khối dữ liệu ảo, làm sạch môi trường kinh doanh và thiết lập lại kỷ cương thượng tôn pháp luật. Quyết định số 595/QĐ-CT và Công điện số 18 phát động chiến dịch "Làm sạch mã số thuế - Tháo gỡ điểm nghẽn trong kinh doanh" chính là lời giải quyết liệt để tạo tiền đề cho một giai đoạn phát triển minh bạch và lành mạnh của nền kinh tế.
Kỳ 2: Phân luồng rủi ro, liên thông dữ liệu, gỡ vướng cho doanh nghiệp thực
