(Thanh tra) - Cho phép thí điểm sàn giao dịch tài sản mã hoá là bước tiến thể chế quan trọng. Ủy ban Chứng khoán Nhà nước xác định 5 trọng tâm cốt lõi nhằm minh bạch hóa thị trường, bảo vệ nhà đầu tư và chuyển hướng sang quản lý kiến tạo.
Sự kiện thị trường chứng khoán chính thức được nâng hạng là một cột mốc quan trọng, khẳng định vị thế và sức hấp dẫn của nền kinh tế. Sau thành quả này, bài toán cốt lõi và cấp thiết nhất là làm thế nào để thu hút, duy trì và phát huy tối đa các nguồn vốn đầu tư.
Để giải quyết bài toán đa dạng hóa nguồn cung vốn, Nghị quyết số 10 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài đã đưa ra một chủ trương mang tính đột phá: “Thí điểm có kiểm soát việc phát triển các sàn giao dịch tài sản mã hoá”.
Việc đưa các giao dịch tài sản mã hóa vào khuôn khổ thí điểm có kiểm soát được kỳ vọng sẽ khai thông một kênh dẫn vốn mới, thu hút dòng tiền tiềm năng từ các nhà đầu tư công nghệ, qua đó làm phong phú và gia tăng đáng kể nguồn cung cho thị trường vốn nội địa.
Tuy nhiên, tài sản mã hóa là một lĩnh vực phức tạp và tiềm ẩn nhiều biến động. Điều này đặt ra trọng trách lớn cho các cơ quan quản lý Nhà nước trong việc tạo lập môi trường giao dịch minh bạch. Chỉ khi cân bằng được giữa mục tiêu thúc đẩy đổi mới sáng tạo và kiểm soát chặt chẽ rủi ro hệ thống, bước tiến này mới thực sự mang lại giá trị bền vững cho an ninh tài chính quốc gia.
Trao đổi về vấn đề này với phóng viên Báo Thanh tra, Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) Bùi Hoàng Hải cho biết, điểm cốt lõi nằm ở việc đưa hoạt động giao dịch tài sản mã hóa từ khu vực phi chính thức vào khuôn khổ quản lý của Nhà nước. Đây cũng là xu hướng mà nhiều quốc gia đã lựa chọn: thay vì cấm hoàn toàn, xây dựng cơ chế quản lý dựa trên rủi ro, tăng cường minh bạch và bảo vệ nhà đầu tư.
Nhìn từ góc độ cơ quan trực tiếp quản lý thị trường, UBCKNN cho rằng việc triển khai thí điểm cần tập trung vào 5 nhóm vấn đề lớn.
Một là, hoàn thiện khung pháp lý về tài sản mã hóa và các chủ thể tham gia thị trường. Bộ Tài chính đã trình Chính phủ ban hành Nghị quyết số 05 ngày 9/9/2025 của Chính phủ về việc triển khai thí điểm thị trường tài sản mã hóa tại Việt Nam và Nghị định số 284 ngày 16/7/2026 của Chính phủ Quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực tài sản mã hóa và thị trường tài sản mã hóa.
Bộ Tài chính cũng đã ban hành các thông tư liên quan đến tài sản mã hóa. UBCKNN cũng đang xây dựng, trình Bộ Tài chính ban hành Thông tư quy định về công bố thông tin trên thị trường tài sản mã hóa.
Theo UBCKNN, khung pháp lý cơ bản cho giai đoạn thí điểm triển khai thị trường tài sản mã hóa ở Việt Nam cơ bản đã sẵn sàng, tạo cơ sở để các tổ chức tham gia cung cấp dịch vụ cho thị trường tài sản mã hóa triển khai cung cấp dịch vụ và các nhà đầu tư tổ chức, cá nhân tham gia hoạt động.
Hai là, xây dựng cơ chế cấp phép và giám sát hoạt động của sàn giao dịch theo tiêu chuẩn quốc tế.
Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, sàn giao dịch phải được xem là một tổ chức hạ tầng tài chính quan trọng. Điều kiện cấp phép cần bao gồm: yêu cầu về vốn điều lệ tối thiểu; tiêu chuẩn về năng lực tài chính và quản trị doanh nghiệp; tiêu chuẩn về an toàn công nghệ thông tin và an ninh mạng; cơ chế lưu ký tài sản khách hàng tách biệt với tài sản của doanh nghiệp; quy trình quản trị rủi ro, kiểm toán nội bộ và kiểm toán độc lập.
Việt Nam cũng xây dựng cơ chế cấp phép và giám sát hoạt động của sàn giao dịch theo hướng này.
Ba là, xây dựng hệ thống công nghệ thông tin phục vụ cho việc báo cáo, công bố thông tin và giám sát.
Bốn là, tăng cường quản trị rủi ro và bảo vệ nhà đầu tư. Trong giai đoạn thí điểm, cần đặt yêu cầu về an toàn, minh bạch và kiểm soát rủi ro lên hàng đầu.
Vì vậy, UBCKNN cho rằng cần thiết lập các lớp bảo vệ gồm: cơ chế phân loại nhà đầu tư theo mức độ chuyên nghiệp; quy định công bố thông tin đầy đủ về tài sản được niêm yết; quỹ dự phòng hoặc cơ chế bồi thường khi sàn xảy ra sự cố; quy định quản lý xung đột lợi ích giữa sàn và khách hàng; yêu cầu dự phòng thanh khoản và kế hoạch xử lý khi mất khả năng vận hành.
Năm là, bảo đảm tuân thủ các chuẩn mực quốc tế về phòng, chống rửa tiền. Theo UBCKNN, các tổ chức cung cấp dịch vụ cần thực hiện đầy đủ các yêu cầu về nhận biết và xác minh danh tính điện tử; giám sát giao dịch đáng ngờ; báo cáo giao dịch theo quy định; lưu trữ dữ liệu giao dịch; áp dụng các chuẩn mực của lực lượng đặc nhiệm tài chính quốc tế, bao gồm cơ chế chia sẻ thông tin phục vụ kiểm soát các giao dịch tài sản mã hóa xuyên biên giới.
Phó Chủ tịch UBCKNN nhấn mạnh Nghị quyết số 10 thể hiện sự chuyển biến trong tư duy quản lý, từ quản lý theo hướng hạn chế sang quản lý theo hướng kiến tạo nhưng có kiểm soát.
"Thay vì để dòng vốn và giao dịch tài sản mã hóa tiếp tục diễn ra trên các nền tảng nước ngoài ngoài tầm giám sát, việc xây dựng cơ chế thí điểm sẽ giúp Nhà nước thu thập dữ liệu thực tiễn, hoàn thiện chính sách, bảo vệ nhà đầu tư và từng bước hình thành một thị trường minh bạch, an toàn”, Phó Chủ tịch UBCKNN Bùi Hoàng Hải nói.
Tuy nhiên, theo ông Hải, thành công của giai đoạn thí điểm sẽ không chỉ phụ thuộc vào việc cơ quan quản lý chủ động hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, tổ chức công tác quản lý, giám sát và tăng cường phối hợp giữa Bộ Tài chính, Ngân hàng Nhà nước, Bộ Công an, cơ quan thuế cùng các cơ quan liên quan, mà còn phụ thuộc rất lớn vào mức độ tuân thủ của các tổ chức cung cấp dịch vụ.
Chỉ khi khuôn khổ quản lý được triển khai đồng bộ và các tổ chức tham gia nghiêm túc tuân thủ các quy định, cơ chế thí điểm mới có thể đạt được mục tiêu vừa thúc đẩy đổi mới sáng tạo, vừa bảo đảm ổn định tài chính và an toàn hệ thống, theo lãnh đạo UBCKNN.
