Viện Kiểm sát Nhân dân Hà Nội nhận định vụ án xảy ra tại Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế) là một minh họa điển hình cho sự câu kết lợi ích nhóm. Ảnh: ND

Vụ án điển hình của câu kết lợi ích nhóm dưới sự chủ mưu của hai cựu Cục trưởng An toàn thực phẩm

Chiều 8/1, Toà án Nhân dân Hà Nội tiếp tục diễn ra phiên toà xét xử tội đưa, nhận hối lộ, xảy ra tại Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế) với hơn 70 luật sư tham gia bào chữa cho 55 bị cáo.

Trong phiên buổi sáng, nêu quan điểm luận tội, đại diện Viện kiểm sát Nhân dân Hà Nội cho biết, thời gian qua, tình hình tội phạm tham nhũng có chiều hướng gia tăng cả về quy mô, tính chất, nhất là những hành vi tham nhũng được móc nối từ doanh nghiệp với các cá nhân giữ chức vụ lãnh đạo, quyết định việc kiểm tra, cấp phép để doanh nghiệp đưa sản phẩm không đạt tiêu chuẩn được lưu hành ra thị trường trong lĩnh vực an toàn thực phẩm, môi trường.

Chính vì thế, Đảng và Nhà nước đã xây dựng, tổ chức triển khai nhiều biện pháp về đấu tranh phòng, chống tham nhũng… Nhiều vụ án có quy mô, tính chất đặc biệt nghiêm trọng bị phát hiện, nhiều cán bộ cấp cao bị xử lý về hình sự, trong đó có người phạm tội có chức vụ cao trong bộ máy cơ quan Nhà nước.

Như vụ án xảy ra với Cục An toàn thực phẩm là một minh họa điển hình cho sự câu kết lợi ích nhóm, thông đồng giữa doanh nghiệp với các cá nhân có chức vụ, quyền hạn để tạo cơ chế “xin - cho” trong giải quyết thủ tục hành chính.

Tại phiên tòa, đại diện Viện kiểm sát Nhân dân Hà Nội phân tích, đánh giá chứng cứ đã được thẩm tra làm rõ tại phiên toà, lời khai nhận của các bị cáo, lời trình bày của những người có quyền, nghĩa vụ liên quan trong vụ án để Hội đồng xét xử nghiên cứu việc áp dụng tội danh, mức hình phạt, trách nhiệm dân sự.

Theo đại diện Viện Kiểm sát Nhân dân Hà Nội, Cục An toàn thực phẩm là đơn vị chuyên ngành thuộc Bộ Y tế, thực hiện chức năng tham mưu, giúp Bộ trưởng Bộ Y tế quản lý nhà nước và tổ chức thực thi pháp luật về lĩnh vực an toàn thực phẩm trong phạm vi cả nước.

Nghị định 15 quy định: “Tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh thực phẩm bảo vệ sức khỏe, phụ gia thực phẩm hỗn hợp có công dụng mới, phụ gia thực phẩm chưa có trong danh mục phụ gia được phép sử dụng trong thực phẩm do Bộ trưởng Bộ Y tế quy định phải đăng ký bản công bố sản phẩm tại Bộ Y tế”. Tuy nhiên, Viện Kiểm sát cho rằng do Nghị định 15 mới ban hành có nhiều nội dung mới gây khó khăn cho các cá nhân, doanh nghiệp trong quá trình hoàn thiện hồ sơ, nhất là các yêu cầu liên quan đến cung cấp tài liệu khoa học chứng minh công dụng, liều dùng của sản phẩm.

Lợi dụng những khó khăn, bất cập trên, các chuyên viên, lãnh đạo đơn vị chuyên môn liên quan tại Cục An toàn thực phẩm đã nhiều lần gửi văn bản yêu cầu các cá nhân, doanh nghiệp “sửa đổi, bổ sung hồ sơ với nội dung chung chung, khó hiểu, gây khó khăn hoặc kéo dài thời gian xử lý hồ sơ nhằm trục lợi”.

Mặt khác, thẩm quyền quyết định đối với nhiều nội dung chuyên môn tập trung vào một số cá nhân hoặc bộ phận, dẫn đến việc lạm dụng quyền lực và hình thành cơ chế “xin - cho".

Về phía doanh nghiệp vì mục tiêu lợi nhuận, để tránh việc xét duyệt hồ sơ và công bố sản phẩm bị kéo dài dẫn đến không thể sản xuất, đưa sản phẩm ra lưu thông ngoài thị trường nên nhiều đơn vị, cá nhân khi làm hồ sơ đã chủ động đề nghị đưa tiền từ 5 triệu đến 10 triệu đồng/1 hồ sơ ngoài lệ phí phải nộp theo quy định để rút ngắn thời gian thẩm định, hợp thức hóa hồ sơ không đủ điều kiện để được cấp giấy tiếp nhận, giấy xác nhận, giấy chứng nhận GMP.

Sau khi được cựu Cục trưởng Nguyễn Thanh Phong đồng ý cho chủ trương nhận tiền, lãnh đạo phòng, trung tâm trao đổi lại với các chuyên viên thống nhất thực hiện. Kết quả điều tra xác định từ 2018 - 2024, Nguyễn Thanh Phong và người đồng cấp Trần Việt Nga cùng 33 cán bộ, chuyên viên của Cục An toàn thực phẩm đã có hành vi nhận hối lộ của 21 bị cáo là các cá nhân, doanh nghiệp.

Trong đó, tổng số tiền nhận hối lộ trong hoạt động cấp Giấy tiếp nhận là hơn 93,7 tỷ đồng; cấp Giấy xác nhận là hơn 12,6 tỷ đồng và cấp GMP là hơn 1 tỷ đồng.

Viện kiểm sát Nhân dân Hà Nội nhấn mạnh, các bị cáo phạm tội “nhận hối lộ” đều là người có chức vụ, quyền hạn, được Đảng và Nhà nước giao trọng trách, nhiệm vụ trong công tác quản lý, chỉ đạo điều hành và thực thi nhiệm vụ. Họ đều có trình độ chuyên môn và hiểu biết pháp luật nhưng vì vụ lợi, đã thực hiện công việc không được phép làm, vi phạm pháp luật.

“Bị cáo Nguyễn Thanh Phong, Trần Việt Nga là người giữ chức vụ cao nhất tại Cục An toàn thực phẩm không thực hiện đúng chức trách, nhiệm vụ được giao, đã đưa ra chủ trương, cho phép và chỉ đạo nhân viên cấp dưới nhận tiền, nên giữ vai trò chủ mưu, cầm đầu, cần áp dụng hình phạt nghiêm khắc, cao hơn các bị cáo khác”, đại diện Viện kiểm sát Nhân dân Hà Nội nhận định.

Hai cựu Cục phó Nguyễn Hùng Long, Đỗ Hữu Tuấn có vai trò đồng phạm giúp sức rất tích cực, cần áp dụng mức hình phạt tương xứng với mức độ thực hiện hành vi phạm tội.

Đối với các bị cáo giữ vai trò nguyên trưởng phòng, giám đốc trung tâm, phó trưởng phòng, chuyên viên đều thực hiện hành vi nhận tiền trực tiếp từ các doanh nghiệp và các cá nhân theo sự chỉ đạo sau đó báo cáo lại cấp trên để chia nhau theo tỷ lệ. Hành vi của các bị cáo có vai trò là người thực hiện hành vi phạm tội nên cần áp dụng mức hình phạt tương xứng với hành vi, mức độ phạm tội của từng bị cáo.

Đối với hành vi của các bị cáo phạm tội "Đưa hối lộ", đại diện Viện kiểm sát nhận định, trong quá trình thực hiện thủ tục đăng ký công bố sản phẩm thực phẩm bảo vệ sức khỏe và xin cấp nội dung quảng cáo, nhiều doanh nghiệp gặp vướng mắc do quy định tại Nghị định số 15 còn chung chung, thiếu hướng dẫn chi tiết. Việc này dẫn đến cá nhân làm dịch vụ tư vấn đã chủ động tiếp xúc với các chuyên viên Cục An toàn thực phẩm để nhờ hướng dẫn, tạo điều kiện và đưa tiền.

Miễn trách nhiệm hình sự cho 25 cán bộ dù nhận hàng tỷ đồng

Trong vụ án đưa, nhận hối lộ xảy ra tại Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế) có 34 bị cáo là cựu chuyên viên, nhân viên tại các phòng, ban của Cục bị quy kết nhận hối lộ tổng số tiền hơn 107 tỷ đồng.

Ngoài những người trên, cơ quan tố tụng xác định, có nhiều cán bộ khác của Cục An toàn thực phẩm nhận hối lộ trong việc thẩm định, hậu kiểm, cấp Giấy chứng nhận nhà máy đạt chuẩn thực hành sản xuất tốt (chứng nhận GMP) cho Nhà máy của Công ty CP Dược phẩm liên doanh MediPhar và Nhà máy của CP Dược phẩm MediUSA, đều của bị cáo Nguyễn Năng Mạnh.

Cụ thể, 12 đối tượng là văn thư, chuyên viên của Cục An toàn thực phẩm đã nhận tiền của các cá nhân làm dịch vụ công bố sản phẩm, với tổng số tiền hơn 3,4 tỷ đồng. Người nhận nhiều nhất là 438 triệu đồng, ít nhất là 91 triệu đồng.

Tuy nhiên, Cơ quan tố tụng cho rằng, các đối tượng có hành vi nhận tiền, nhưng đã “Thực hiện hành vi phạm tội với vai trò thứ yếu, giúp sức, lệ thuộc; thực hiện hành vi theo sự chỉ đạo của cấp trên; quá trình điều tra đã thành khẩn khai báo, ăn năn hối cải, đã nộp lại số tiền do hành vi vi phạm của mình gây ra”.

Đến nay, cơ bản đã làm rõ được bản chất vụ án, phương thức thủ đoạn phạm tội của các đối tượng, xử lý được tất cả các đối tượng chính, chủ mưu cầm đầu là lãnh đạo Cục và lãnh đạo cấp Phòng tại Cục An toàn thực phẩm.

Do đó, có căn cứ đề nghị xem xét, không xử lý hình sự theo quy định tại khoản 3 Điều 5 Nghị quyết số 03/2020 của Hội đồng thẩm phán Tòa án nhân dân Tối cao. Cơ quan tố tụng chỉ kiến nghị Bộ Y tế để xử lý nghiêm theo quy định về Đảng và chính quyền đối với 12 cán bộ trên.

Bên cạnh đó, nhóm 13 chuyên viên khác tại Cục An toàn thực phẩm cũng bị xác định nhận tiền trong quá trình thẩm định, hậu kiểm cấp Giấy chứng nhận GMP cho nhà máy của bị cáo Nguyễn Năng Mạnh (trùm thực phẩm chức năng giả); người ít nhất nhận 5 triệu đồng, người nhiều nhận 40 triệu đồng.

Kết quả điều tra xác định, trong quá trình kiểm tra, họ được Cao Văn Trung, Trưởng đoàn phân công nhiệm vụ thẩm định hồ sơ xin cấp GMP nên làm theo chức năng nhiệm vụ được giao.

Việc bỏ qua các lỗi vi phạm của nhà máy là do Cao Văn Trung thực hiện khi báo cáo lãnh đạo Cục, không bàn bạc với các chuyên viên.

Khi đưa tiền cho các chuyên viên dưới quyền, Trung nói là tiền doanh nghiệp bồi dưỡng, mời ăn uống; đồng thời số tiền được Cao Văn Trung chia ít (từ 5 triệu đồng đến 40 triệu đồng) và các cá nhân trên đã nộp lại toàn bộ số tiền hưởng lợi trái pháp luật, không có dấu hiệu tội phạm nên chỉ bị kiến nghị xử lý về Đảng và chính quyền.