(Thanh tra) - Nguồn cung nhà ở xã hội đang tăng khi nhiều dự án được khởi công, hoàn thành. Tuy nhiên, quỹ đất hạn chế, nguồn vốn và thủ tục phức tạp vẫn là những nút thắt cần sớm tháo gỡ.
Sáng 12/3, tại hội thảo với chủ đề “Nhà ở xã hội: Bứt tốc nguồn cung, đảm bảo công bằng thụ hưởng” do Bộ Xây dựng và Báo Tiền Phong phối hợp tổ chức, các cơ quan quản lý, doanh nghiệp và địa phương đã cùng nhìn nhận tiến độ thực hiện Đề án phát triển 1 triệu căn nhà ở xã hội, đồng thời chỉ ra nhiều khó khăn còn tồn tại trong quá trình triển khai.
Nguồn cung tăng nhanh
Theo ông Nguyễn Văn Sinh - Thứ trưởng Bộ Xây dựng, chương trình phát triển nhà ở xã hội đang có những chuyển biến tích cực khi tiến độ triển khai tại nhiều địa phương được đẩy nhanh.
Đến nay, cả nước đang triển khai 737 dự án nhà ở xã hội, với quy mô khoảng 701.247 căn, tương đương gần 70% mục tiêu của Đề án phát triển 1 triệu căn nhà ở xã hội. Trong đó, 196 dự án đã hoàn thành với 170.673 căn, 220 dự án đang thi công với 214.948 căn, 321 dự án đã được chấp thuận chủ trương đầu tư, quy mô khoảng 315.626 căn.
Riêng trong năm 2025, cả nước đã hoàn thành 103.113 căn hộ, đạt 103% so với mục tiêu 100.000 căn được giao. Có 20 địa phương hoàn thành và vượt chỉ tiêu, góp phần giúp kết quả chung của chương trình vượt kế hoạch.
Bước sang năm 2026, Chính phủ giao mục tiêu phát triển 158.700 căn nhà ở xã hội, tăng khoảng 1,5 lần so với năm trước. Tuy nhiên, quy mô 220 dự án đang triển khai với gần 215.000 căn hiện nay đã vượt mức kế hoạch năm. Chỉ riêng trong tháng 2/2026, các địa phương đã khởi công thêm 28 dự án mới, với khoảng 20.000 căn hộ, cho thấy chương trình đang có tín hiệu tích cực.
Để đẩy nhanh tiến độ, Bộ Xây dựng dự kiến triển khai 9 nhóm giải pháp trọng tâm, tập trung hoàn thiện cơ chế, chính sách, tháo gỡ vướng mắc cho các dự án và phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành, địa phương trong việc theo dõi tiến độ từng công trình.
Bộ Xây dựng cũng yêu cầu các địa phương đưa chỉ tiêu phát triển nhà ở xã hội vào kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội hằng năm, đồng thời đề nghị các chủ đầu tư tập trung nguồn lực hoàn thành các dự án đang triển khai và chuẩn bị quỹ đất sạch, hạ tầng đồng bộ cho các dự án mới.
Đáng chú ý, các dự án nhà ở xã hội sẽ được đưa vào “luồng xanh” về thủ tục hành chính, cho phép thực hiện song song nhiều quy trình nhằm cắt giảm ít nhất 50% thời gian xử lý thủ tục và chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp. Tiến độ chương trình cũng sẽ được tổng hợp, báo cáo Thủ tướng định kỳ hằng tháng và hằng quý để kịp thời chỉ đạo, điều hành.
Nhiều rào cản khiến cung - cầu mất cân đối
Phân tích thêm về diễn biến thị trường, ông Hà Quang Hưng - Cục phó Cục Quản lý nhà và thị trường bất động sản (Bộ Xây dựng) cho biết tiến độ thực hiện đề án đã cải thiện đáng kể so với giai đoạn trước.
Tuy nhiên, ông Hưng cho rằng tại nhiều đô thị lớn, nguồn cung nhà ở xã hội vẫn chưa đáp ứng đủ nhu cầu thực tế. Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ ba yếu tố.
Thứ nhất, trong một thời gian dài, thị trường bất động sản phát triển thiên về phân khúc trung - cao cấp và cao cấp, trong khi sản phẩm phù hợp với khả năng chi trả của người thu nhập thấp và trung bình lại thiếu hụt. Giá nhà thương mại tăng cao đã khiến nhu cầu nhà ở xã hội ngày càng lớn.
Thứ hai là vấn đề quỹ đất. Dù nhiều địa phương đã bố trí quỹ đất cho nhà ở xã hội nhưng không ít vị trí xa trung tâm, thiếu kết nối hạ tầng, khiến nhà đầu tư ít quan tâm và người dân cũng không mặn mà.
Thứ ba là thủ tục đầu tư và lựa chọn chủ đầu tư trước đây còn phức tạp, kéo dài. Tuy nhiên, với các cơ chế thí điểm và chính sách đặc thù được ban hành gần đây, nhiều vướng mắc đang dần được tháo gỡ.
Ở góc độ địa phương, ông Bùi Tiến Thành - Trưởng phòng Phát triển đô thị, Sở Xây dựng Hà Nội cho biết nhu cầu nhà ở xã hội tại Thủ đô vẫn rất lớn.
Hiện Hà Nội có hơn 200 dự án nhà ở xã hội, với tổng diện tích trên 1.000ha, tương đương khoảng 400.000 căn hộ đang được hình thành. Bên cạnh đó, hơn 40 dự án đã được chấp thuận chủ trương đầu tư, dự kiến sẽ bổ sung nguồn cung đáng kể trong thời gian tới.
Theo ông Thành, một vấn đề đáng quan tâm hiện nay là nguồn vốn tín dụng dành cho nhà ở xã hội. Dù Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước đã triển khai một số chương trình hỗ trợ, nhưng quy mô nguồn vốn vẫn chưa đáp ứng được nhu cầu lớn của thị trường.
Bên cạnh đó, lãi suất cho vay đối với nhà ở xã hội dù có ưu đãi nhưng vẫn chịu ảnh hưởng từ mặt bằng lãi suất chung. Khi lãi suất tăng, chi phí vay vốn của cả doanh nghiệp và người mua nhà cũng tăng theo, ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận nhà ở của người thu nhập thấp.
Doanh nghiệp vẫn gặp nhiều vướng mắc
Từ góc độ doanh nghiệp triển khai dự án, Đại tá Nguyễn Tiến Nam - Giám đốc Ban Quản lý dự án 1, Tổng Công ty 319 cho rằng những năm gần đây Chính phủ đã ban hành nhiều chính sách nhằm tháo gỡ khó khăn cho việc phát triển nhà ở xã hội.
Tuy vậy, khoảng cách giữa chính sách và thực tế vẫn còn khá lớn, bởi quá trình tổ chức thực hiện tại một số địa phương chưa đồng đều, khiến nhiều vướng mắc vẫn tồn tại.
Một trong những khó khăn lớn hiện nay là việc xác minh điều kiện của người mua nhà. Hồ sơ nhà ở xã hội thường phải chứng minh nhiều tiêu chí như thu nhập, tình trạng nhà ở và đối tượng thụ hưởng, trong khi dữ liệu chưa được kết nối đồng bộ giữa các cơ quan. Điều này khiến quá trình xét duyệt kéo dài và gây áp lực cho cả cơ quan quản lý lẫn người dân.
Ngoài ra, việc tiếp nhận và xét duyệt hồ sơ tại một số nơi còn chậm, thậm chí có trường hợp hồ sơ bị trả lại nhưng người dân không được thông tin rõ lý do. Điều này không chỉ gây tâm lý băn khoăn mà còn tạo kẽ hở cho môi giới trung gian trục lợi chính sách.
Theo ông Nam, cần tiếp tục đơn giản hóa thủ tục, đẩy mạnh số hóa dữ liệu và tăng cường minh bạch thông tin về dự án, chủ đầu tư cũng như quy trình xét duyệt để người dân có thể tiếp cận nhà ở xã hội một cách công bằng và thuận lợi hơn.
Trong khi đó, ông Nguyễn Hoàng Hải - Phó Tổng Giám đốc Tổng Công ty Đầu tư phát triển Hạ tầng Đô thị UDIC cho biết doanh nghiệp cũng gặp nhiều khó khăn trong quá trình triển khai dự án, đặc biệt là việc xác định giá bán và cơ cấu diện tích thương mại trong dự án nhà ở xã hội.
Theo quy định hiện hành, trong dự án nhà ở xã hội, chủ đầu tư được phép bố trí khoảng 20% diện tích đất hoặc diện tích sàn để phát triển nhà ở thương mại nhằm bù đắp chi phí đầu tư. Tuy nhiên, khi áp dụng vào thực tế, việc xác định giá bán đối với phần nhà ở thương mại này lại phát sinh nhiều vướng mắc.
Nếu giá bán được xác định quá thấp, doanh nghiệp khó đảm bảo hiệu quả tài chính của dự án; ngược lại, nếu giá quá cao thì lại không phù hợp với cơ chế quản lý hiện hành và có thể gặp khó khăn trong quá trình thẩm định.
UDIC hiện đang triển khai dự án nhà ở xã hội tại khu vực Nguyễn Xiển (Hà Nội), dự kiến hoàn thành trong năm nay. Tuy nhiên, do vướng mắc trong việc xác định giá bán và xử lý phần diện tích thương mại, dự án đến nay vẫn chưa thể xác định mức giá để mở bán theo kế hoạch.
Dù tiến độ phát triển nhà ở xã hội đang được cải thiện, việc đạt mục tiêu 1 triệu căn vào năm 2030 vẫn đòi hỏi tháo gỡ đồng bộ các vướng mắc về quỹ đất, nguồn vốn và thủ tục. Khi những điểm nghẽn này được giải quyết, chương trình nhà ở xã hội sẽ có thêm động lực để tăng tốc trong thời gian tới.
