Hà Nội mạnh tay xử lý công trình xây dựng trái phép. Ảnh mimh hoạ (IT)

UBND TP Hà Nội vừa ban hành công văn yêu cầu tăng cường quản lý đất đai, trật tự xây dựng và phòng cháy, chữa cháy đối với các công trình xây dựng trái phép trên địa bàn.

Lợi nhuận lớn khiến nhiều người chấp nhận “đánh đổi”

Theo chỉ đạo của UBND TP, các xã, phường phải thành lập đoàn kiểm tra, rà soát toàn diện các công trình vi phạm; đồng thời kiên quyết áp dụng biện pháp ngừng cung cấp điện, nước đối với các công trình xây dựng trái phép cố tình không chấp hành quy định.

Công an TP Hà Nội cũng được giao phối hợp xử lý nghiêm các cơ sở, các công trình xây dựng trái phép đã bị đình chỉ, nhưng vẫn “lén lút” hoạt động.

Các xã, phường phải báo cáo kết quả rà soát các công trình xây dựng trái phép trước ngày 15/5. Sở Xây dựng, Sở Nông nghiệp và Môi trường cùng các đơn vị liên quan có trách nhiệm tổng hợp, tham mưu giải pháp xử lý dứt điểm các công trình vi phạm, hoàn thành trước ngày 20/5, theo yêu cầu của lãnh đạo TP.

Bên cạnh việc xử lý công trình vi phạm, Hà Nội cũng yêu cầu kiểm điểm, làm rõ trách nhiệm của tập thể, cá nhân buông lỏng quản lý để xảy ra tình trạng vi phạm kéo dài, tái diễn nhiều lần nhưng không được ngăn chặn kịp thời.

Vấn đề đặt ra, Hà Nội đã mạnh tay xử lý công trình xây dựng trái phép, nhưng vì sao tình trạng này vẫn tái diễn với nhiều hình thức ngày càng tinh vi hơn?

Luật sư Nguyễn Ngọc Hùng - Trưởng Văn phòng Luật sư Kết Nối

Trao đổi với phóng viên, Luật sư Nguyễn Ngọc Hùng, Trưởng Văn phòng Luật sư Kết Nối cho rằng, tình trạng trên tồn tại dai dẳng xuất phát từ sự cộng hưởng của nhiều yếu tố.

Theo ông Hùng, đầu tiên là lợi ích kinh tế lớn từ việc biến tướng đất nông nghiệp để "đón quy hoạch" hoặc khai thác kinh doanh kho bãi, nhà xưởng tại các khu vực ven đô, nên nhiều cá nhân sẵn sàng chấp nhận rủi ro bị xử phạt để đổi lấy lợi nhuận.

Bên cạnh đó, ở một số địa phương vẫn còn tình trạng buông lỏng quản lý, phát hiện chậm hoặc xử lý không triệt để ngay từ đầu. Luật sư Nguyễn Ngọc Hùng lưu ý, công trình vi phạm từ khi mới khởi công nhưng không bị ngăn chặn kịp thời, đến khi hoàn thiện mới cưỡng chế thì rất khó khăn, tốn kém và dễ phát sinh khiếu kiện.

Việc quy hoạch sử dụng đất ở nhiều nơi còn thiếu đồng bộ, nhu cầu thực tế về nhà ở, kho bãi, sản xuất của người dân tăng, nhưng quỹ đất phù hợp lại hạn chế cũng khiến một bộ phận người dân tìm cách “lách luật” để sử dụng đất nông nghiệp sai mục đích.

Công trình tồn tại nhiều năm không thể chỉ nói là “không biết”

Theo các chuyên gia pháp lý, một trong những vấn đề khiến dư luận băn khoăn nhiều nhất hiện nay là trách nhiệm quản lý của chính quyền cơ sở, khi nhiều công trình vi phạm có thể tồn tại trong thời gian dài mà không bị xử lý dứt điểm.

Luật sư Hoàng Văn Hà, Công ty TNHH Luật ARC Hà Nội cho rằng, rất khó nói địa phương “không biết” bởi quá trình xây dựng luôn diễn ra công khai, liên quan đến hoạt động vận chuyển vật liệu, nhân công, điện nước và thi công kéo dài qua nhiều giai đoạn.

Theo ông Hà, Luật Đất đai 2024 và Luật Xây dựng hiện hành đều quy định khá rõ chính quyền địa phương có trách nhiệm phát hiện, ngăn chặn và xử lý kịp thời các hành vi sử dụng đất sai mục đích, hoặc xây dựng trái phép ngay từ khi mới phát sinh.

Trong trường hợp cán bộ buông lỏng quản lý hoặc có hành vi bao che, tiếp tay cho vi phạm, thì tùy tính chất, mức độ có thể bị xử lý kỷ luật, xử lý trách nhiệm theo quy định về phòng chống tham nhũng, thậm chí bị xem xét trách nhiệm hình sự nếu gây hậu quả nghiêm trọng.

Luật sư Nguyễn Ngọc Hùng cũng cho rằng, nếu để xảy ra vi phạm kéo dài, tái diễn hoặc không xử lý kịp thời thì người đứng đầu địa phương, cán bộ phụ trách địa chính, xây dựng có thể bị xem xét trách nhiệm hành chính, kỷ luật, thậm chí xử lý hình sự nếu có dấu hiệu bao che, tiếp tay hoặc thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng.

"Khi các công trình xây dựng trái phép diễn ra công khai, kéo dài nhưng chính quyền vẫn "không biết", thì rõ ràng trách nhiệm cá nhân cần phải được siết chặt, và xử lý quyết liệt hơn nữa để tạo sự làm gương", ông Hùng nhấn mạnh.