Khu công nghiệp Sông Công 1 thuộc tỉnh Thái Nguyên. Ảnh: ĐT

Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Thái Nguyên mới công khai Báo cáo hiện trạng môi trường tỉnh giai đoạn 2021-2025 được UBND tỉnh phê duyệt. Trong đó, nhìn chung vẫn cơ bản được kiểm soát; nhiều khu vực duy trì chất lượng môi trường tương đối tốt, một số vấn đề đã có chuyển biến tích cực vào cuối giai đoạn 2021-2025. Tuy nhiên, ô nhiễm cục bộ vẫn xuất hiện tại một số khu vực, đòi hỏi tiếp tục đầu tư và nâng cao hiệu quả quản lý trong thời gian tới.

Chất lượng môi trường có chuyển biến nhưng áp lực gia tăng

Theo đó, trong 5 năm qua, tốc độ phát triển công nghiệp, xây dựng, giao thông và khai thác tài nguyên khiến lượng chất thải phát sinh trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên ngày một lớn.

Áp lực môi trường có sự phân hóa rõ nét theo không gian: Khu vực phía Nam tập trung dày đặc các hoạt động đô thị, công nghiệp và khoáng sản, trong khi khu vực phía Bắc chịu trách nhiệm bảo tồn hệ sinh thái tự nhiên, bảo vệ rừng và nguồn nước.

Đối với môi trường nước, lưu vực sông Cầu, sông Công cùng các phụ lưu vẫn chịu tác động từ nước thải sinh hoạt, sản xuất công nghiệp, khai thác khoáng sản và nông nghiệp.

Tuy nhiên, chất lượng nước mặt đã có xu hướng ổn định và cải thiện vào cuối giai đoạn 2021-2025, đặc biệt là tại trung và hạ nguồn sông Cầu từ năm 2024-2025.

Nước dưới đất nhìn chung giữ chất lượng tốt, ngoại trừ suy giảm cục bộ ở một số khu vực tập trung dân cư, sản xuất công nghiệp hoặc khai khoáng.

Về môi trường không khí, các thông số ô nhiễm thông thường cơ bản nằm trong ngưỡng cho phép, song bụi mịn PM10, PM2.5 và tiếng ồn vẫn là thách thức lớn tại các nút giao thông, khu công nghiệp, cụm công nghiệp và điểm khai thác khoáng sản.

Tương tự, môi trường đất phần lớn đáp ứng tốt mục đích sử dụng, dù một số vị trí khai thác, chế biến khoáng sản, luyện kim lâu năm có hiện tượng tích tụ kim loại cục bộ, nhưng đã có tín hiệu cải thiện nhờ việc tăng cường kiểm soát nguồn thải.

Chi cục Bảo vệ môi trường là đơn vị thuộc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Thái Nguyên có bộ phận đánh giá tác động môi trường, kiểm soát ô nhiễm. Ảnh: ĐT

Công khai thông tin để người dân theo dõi, giám sát

Công tác thu gom, xử lý chất thải rắn sinh hoạt ghi nhận bước tiến lớn khi đạt tỷ lệ khoảng 84% trên toàn tỉnh, riêng khu vực đô thị chạm mốc khoảng 90%. Chất thải nguy hại và y tế cơ bản được thu gom, xử lý đúng quy chuẩn kỹ thuật; tỷ lệ che phủ rừng duy trì ở mức cao, đạt trên 61%.

Dù vậy, hạ tầng xử lý vẫn bộc lộ điểm nghẽn khi tỷ lệ nước thải sinh hoạt đô thị được thu gom, xử lý mới đạt khoảng 22,78%, một số khu công nghiệp, cụm công nghiệp chưa hoàn thiện hạ tầng xử lý nước thải và phân loại rác tại nguồn còn chậm.

Để hóa giải áp lực, Thái Nguyên đã kết hợp đồng bộ các công cụ pháp lý và giải pháp công nghệ.

Đến thời điểm lập báo cáo, cơ quan quản lý môi trường đang tiếp nhận, quản lý dữ liệu từ 42 hệ thống quan trắc tự động, liên tục tại các cơ sở sản xuất (gồm 18 hệ thống quan trắc khí thải và 24 hệ thống quan trắc nước thải), giúp theo dõi nguồn xả trực tiếp thay vì chỉ dựa vào kiểm tra định kỳ.

Đáng chú ý, bên cạnh việc giải ngân 1.482 tỷ đồng ngân sách cho các nhiệm vụ, dự án về môi trường, Thái Nguyên còn tăng cường kiểm tra, kiểm soát ô nhiễm và áp dụng biện pháp hạn chế thu hút dự án thứ cấp vào các khu công nghiệp, cụm công nghiệp chưa hoàn thiện hạ tầng bảo vệ môi trường đạt chuẩn.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường, bước sang giai đoạn 2026-2030, Thái Nguyên định hướng chuyển đổi phương thức quản lý môi trường sang phòng ngừa, kiểm soát từ nguồn và chủ động cảnh báo sớm các nguy cơ về môi trường.

Các nhiệm vụ trọng tâm được đặt ra gồm: Tăng nhanh khả năng thu gom, xử lý nước thải sinh hoạt đô thị; kiểm soát chặt nguồn xả thải vào sông Cầu, sông Công; đẩy mạnh phân loại rác tại nguồn và thu hồi năng lượng từ chất thải.

Cùng với đó, tăng cường ứng dụng công nghệ số trong quản lý môi trường; xây dựng cơ sở dữ liệu môi trường đồng bộ; mở rộng quan trắc, cảnh báo và giám sát tự động.

Đặc biệt, sẽ công khai nhiều hơn các thông tin về chất lượng môi trường, kết quả quan trắc và việc xử lý vi phạm để người dân có thể theo dõi và tham gia giám sát.