Theo Vụ trưởng Vụ Pháp chế Trần Đăng Vinh: “Bắt lỗi là cần thiết, nhưng quan trọng hơn là phải chấn chỉnh để sai phạm không lặp lại”. Đồ hoạ: LP

Không chỉ phát hiện sai phạm

Theo Vụ trưởng Vụ Pháp chế (Thanh tra Chính phủ) Trần Đăng Vinh, nếu trước đây thanh tra thường được nhìn nhận chủ yếu là hoạt động phát hiện sai phạm, xử lý trách nhiệm thì trong bối cảnh hiện nay, yêu cầu đặt ra đã cao hơn.

“Bắt lỗi là cần thiết, nhưng quan trọng hơn là phải chấn chỉnh để sai phạm không lặp lại. Một cuộc thanh tra tốt là cuộc thanh tra chỉ ra được nguyên nhân, đề xuất được giải pháp để tháo gỡ khó khăn, khơi thông nguồn lực và giúp đối tượng thanh tra hoạt động hiệu quả hơn”, ông Vinh nhấn mạnh.

Quan điểm đó phản ánh rõ sự chuyển dịch trong tư duy quản lý nhà nước khi thanh tra không chỉ thực hiện chức năng kiểm soát quyền lực mà còn góp phần kiến tạo môi trường phát triển.

Thực tế cho thấy, không ít dự án đầu tư, công trình trọng điểm hay hoạt động quản lý ở địa phương bị đình trệ không hẳn xuất phát từ tiêu cực mà do những bất cập của cơ chế, chính sách hoặc sự chồng chéo của hệ thống pháp luật.

Nếu chỉ dừng lại ở việc xác định sai phạm mà không làm rõ nguyên nhân, không kiến nghị giải pháp tháo gỡ thì nhiều nguồn lực sẽ tiếp tục bị “đóng băng”.

Thực hiện thanh tra chuyên đề cơ sở nhà, đất dôi dư sau sắp xếp, toàn quốc triển khai 46 Đoàn thanh tra, riêng Thanh tra Chính phủ triển khai 18 Đoàn thanh tra. Ảnh: PH

Ông Trần Đăng Vinh cho rằng, người làm thanh tra phải nhìn được bức tranh tổng thể của hoạt động quản lý.

Có những dự án đã hoàn thành phần lớn khối lượng công việc nhưng đang gặp vướng mắc về thủ tục hoặc cơ chế. Trong trường hợp đó, thanh tra không chỉ xác định trách nhiệm mà còn phải cùng cơ quan quản lý nghiên cứu giải pháp để dự án tiếp tục được triển khai đúng quy định.

“Thanh tra phải khơi thông nguồn lực chứ không phải làm cho nguồn lực bị ách tắc thêm”, ông Trần Đăng Vinh nói.

Theo ông Vinh, mục tiêu cuối cùng của hoạt động thanh tra là góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, sử dụng hiệu quả nguồn lực công, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của Nhà nước, tổ chức, cá nhân, đồng thời tạo niềm tin cho người dân và doanh nghiệp.

Tinh thần ấy cũng chính là sự kế thừa lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh về người cán bộ thanh tra là “tai mắt của trên, bạn của dưới”.

“Là tai mắt của trên để phản ánh đúng thực trạng; nhưng cũng phải là bạn của dưới, biết lắng nghe, chia sẻ và giúp cơ sở tháo gỡ khó khăn. Người cán bộ thanh tra phải làm việc với cái tâm trong sáng, khách quan và trách nhiệm thì mới tạo được sự đồng thuận”, ông Trần Đăng Vinh chia sẻ.

Không chỉ dừng ở việc phát hiện vi phạm, theo ông Vinh, thanh tra còn phải nhận diện những mô hình hiệu quả, những cách làm hay, những cán bộ dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung để kiến nghị bảo vệ, khuyến khích và nhân rộng. Đó cũng là một cách tạo động lực cho phát triển.

Hoàn thiện thể chế để mở đường cho phát triển

Đằng sau sự đổi mới về tư duy thanh tra là yêu cầu cấp thiết phải tiếp tục hoàn thiện thể chế.

Thời gian qua, Thanh tra Chính phủ đã hoàn thành khối lượng lớn công việc xây dựng pháp luật nhằm phục vụ việc sắp xếp tổ chức bộ máy, xây dựng mô hình chính quyền địa phương hai cấp và hoàn thiện hệ thống pháp luật trong lĩnh vực quản lý nhà nước về thanh tra.

Thanh tra Chính phủ đã tham mưu trình Quốc hội thông qua Luật Thanh tra và các luật sửa đổi, bổ sung có liên quan; đồng thời tham mưu Chính phủ ban hành nhiều nghị định hướng dẫn thi hành, bảo đảm sự đồng bộ của hệ thống pháp luật về tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo và phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.

Song song với đó, toàn ngành đang triển khai đợt tổng rà soát hệ thống pháp luật thuộc phạm vi quản lý của Thanh tra Chính phủ.

Theo ông Trần Đăng Vinh, đây không đơn thuần là hoạt động rà soát văn bản mà là quá trình đánh giá toàn diện tính phù hợp của hệ thống pháp luật với yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.

“Những quy định nào đang trở thành rào cản đối với phát triển thì phải mạnh dạn kiến nghị sửa đổi; những khoảng trống pháp lý ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý thì phải sớm bổ sung. Mục tiêu cuối cùng là xây dựng một hệ thống pháp luật minh bạch, thống nhất, khả thi và tạo điều kiện thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp cũng như chính quyền cơ sở”, ông Vinh cho biết.

Vụ trưởng Vụ Pháp chế Trần Đăng Vinh: “Thanh tra phải hướng tới phòng ngừa từ sớm, từ xa; phát hiện những điểm nghẽn của pháp luật, những bất cập trong quản lý để kiến nghị sửa đổi kịp thời”. Đồ hoạ: LP

Theo kế hoạch, tháng 7/2026, Thanh tra Chính phủ sẽ hoàn thành báo cáo kết quả rà soát bước đầu; đến tháng 10/2026 sẽ hoàn thiện báo cáo chính thức trình cấp có thẩm quyền, làm cơ sở đề xuất chương trình xây dựng pháp luật trong thời gian tới.

Ông Trần Đăng Vinh nhấn mạnh, "thanh tra phải hướng tới phòng ngừa từ sớm, từ xa; phát hiện những điểm nghẽn của pháp luật, những bất cập trong quản lý để kiến nghị sửa đổi kịp thời. Đó cũng là cách góp phần khơi thông nguồn lực và tạo động lực phát triển”.

Thi đua để biến đổi mới thành hành động

Đổi mới tư duy chỉ thực sự có ý nghĩa khi được cụ thể hóa bằng hành động và kết quả công việc.

Vì vậy, Chỉ thị phát động phong trào thi đua giai đoạn 2026-2030 của Thanh tra Chính phủ không chỉ đặt ra mục tiêu nâng cao chất lượng thực hiện nhiệm vụ chuyên môn mà còn dành một nội dung quan trọng cho công tác xây dựng, hoàn thiện thể chế.

Phó Vụ trưởng Vụ Tổ chức cán bộ Ngô Khánh Luận. Ảnh: LP

Theo Phó Vụ trưởng Vụ Tổ chức cán bộ Ngô Khánh Luận, phong trào thi đua được xây dựng trên cơ sở bám sát nhiệm vụ chính trị của toàn ngành và yêu cầu phát triển của đất nước trong từng giai đoạn.

Không chỉ phấn đấu hoàn thành 100% kế hoạch thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo hay phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, các đơn vị còn phải chủ động rà soát các quy định pháp luật, nâng cao chất lượng tham mưu xây dựng nghị định, thông tư, đề án và các cơ chế, chính sách mới.

Đây cũng là nội dung được xác định xuyên suốt trong cả giai đoạn 2026-2030, đồng thời được cụ thể hóa bằng kế hoạch thi đua hằng năm phù hợp với yêu cầu thực tiễn.

Đáng chú ý, việc đánh giá thi đua sẽ dựa trên kết quả thực hiện nhiệm vụ, tiến độ và chất lượng của từng sản phẩm công việc, thay vì cách đánh giá bình quân hoặc luân phiên như trước đây.

Tinh thần xuyên suốt là hướng tới sự minh bạch, thực chất, đúng người, đúng việc, lấy hiệu quả công việc làm thước đo.

Khi đổi mới tư duy thanh tra được đặt trong mối quan hệ chặt chẽ với hoàn thiện thể chế và phong trào thi đua của toàn ngành, mục tiêu xây dựng nền thanh tra chuyên nghiệp, hiện đại, liêm chính, hoạt động hiệu lực, hiệu quả sẽ có thêm nền tảng để hiện thực hóa.

Và khi mỗi cuộc thanh tra không chỉ dừng ở việc phát hiện sai phạm mà còn góp phần tháo gỡ điểm nghẽn, hoàn thiện cơ chế, chính sách và khơi thông nguồn lực, thanh tra sẽ không chỉ là công cụ kiểm soát quyền lực mà còn trở thành một động lực quan trọng thúc đẩy phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.

Bài 2: Thi đua phải đo bằng kết quả công việc