(Thanh tra) - Hơn nửa thế kỷ sau ngày đất nước thống nhất, Việt Nam đã viết nên hành trình phát triển đầy ấn tượng. Từ một nền kinh tế nghèo nàn, phụ thuộc viện trợ trở thành một trong những nền kinh tế tăng trưởng nhanh nhất khu vực Đông Nam Á (ASEAN), hướng tới mục tiêu trở thành quốc gia phát triển vào giữa thế kỷ XXI.
Ngày 30/4/1975 đánh dấu mốc son lịch sử, mở ra kỷ nguyên hòa bình, thống nhất đất nước, nhưng cũng đặt ra yêu cầu cấp bách về khôi phục và tái thiết nền kinh tế sau chiến tranh với muôn vàn khó khăn, thách thức.
Hơn nửa thế kỷ sau, Việt Nam đã trải qua chặng đường phát triển nhiều biến động nhưng rất đáng tự hào. Từ xuất phát điểm thấp, nền kinh tế từng bước phục hồi, tăng trưởng và hội nhập sâu rộng.
Phóng viên Báo Thanh tra đã có cuộc trao đổi với TS. Nguyễn Thị Hương, Cục trưởng Cục Thống kê (Bộ Tài chính) để làm rõ những dấu ấn nổi bật và tầm nhìn trong giai đoạn tới.
+ Phóng viên: Thưa bà, bức tranh kinh tế Việt Nam trong những năm đầu sau thống nhất đất nước được nhìn nhận như thế nào?
- TS. Nguyễn Thị Hương: Ngay sau khi đất nước thống nhất, Việt Nam bước vào giai đoạn tái thiết với muôn vàn khó khăn. Nền kinh tế khi đó có quy mô rất nhỏ, cơ sở hạ tầng bị tàn phá nặng nề, sản xuất đình trệ, đời sống Nhân dân thiếu thốn, phụ thuộc nhiều vào nguồn hỗ trợ từ bên ngoài.
Trong giai đoạn đầu sau thống nhất, tăng trưởng kinh tế ở mức rất thấp, bình quân chỉ khoảng hơn 1%/năm, thậm chí có năm tăng trưởng âm. Đặc biệt, lạm phát từng lên mức rất cao vào giữa thập niên 1980, phản ánh rõ tình trạng mất cân đối nghiêm trọng của nền kinh tế. Hàng hóa khan hiếm, cơ chế phân phối theo tem phiếu phổ biến, các điều kiện về điện, nước, y tế, giáo dục đều còn nhiều hạn chế.
Trong bối cảnh đó, mô hình kinh tế kế hoạch hóa tập trung bộc lộ nhiều bất cập, nhất là khi đất nước chịu tác động của bao vây, cấm vận kéo dài.
Tuy nhiên, điều đáng ghi nhận là Việt Nam vẫn giữ được ổn định xã hội và từng bước khôi phục sản xuất.
Chính những năm tháng khó khăn ấy đã hun đúc tinh thần tự lực, tự cường của dân tộc, tạo nền tảng quan trọng về ý chí và quyết tâm để đất nước bước vào công cuộc đổi mới toàn diện sau này.
+ Phóng viên: Đổi mới và hội nhập đã tạo ra bước ngoặt như thế nào đối với nền kinh tế Việt Nam, thưa bà?
- TS. Nguyễn Thị Hương: Công cuộc Đổi mới từ năm 1986 là bước ngoặt mang tính lịch sử đối với nền kinh tế Việt Nam. Việc chuyển đổi sang kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa đã giải phóng mạnh mẽ các nguồn lực và tạo động lực cho tăng trưởng.
Những cải cách này đã nhanh chóng phát huy hiệu quả. Từ một nền kinh tế trì trệ, Việt Nam từng bước đạt được tốc độ tăng trưởng cao và ổn định trong nhiều năm liên tiếp.
Nếu như vào thời điểm bắt đầu Đổi mới, quy mô nền kinh tế (theo Cơ sở dữ liệu các chỉ tiêu phát triển - Ngân hàng thế giới) chỉ khoảng 26,3 tỷ USD, thì đến năm 2024 đã đạt hơn 476 tỷ USD, gấp hơn 18 lần.
GDP bình quân đầu người tăng mạnh, từ mức rất thấp những năm sau chiến tranh lên 5.026 USD hiện nay. Điều này phản ánh rõ nét sự cải thiện về mức sống của người dân.
Tôi cho rằng, không chỉ tăng trưởng về quy mô, chất lượng đời sống cũng được nâng lên rõ rệt, tỷ lệ nghèo giảm mạnh, tiếp cận dịch vụ y tế, giáo dục, hạ tầng ngày càng tốt hơn.
Đặc biệt, hội nhập quốc tế đã trở thành một trong những động lực quan trọng của tăng trưởng kinh tế. Việt Nam hiện là một trong những nền kinh tế có độ mở lớn xuất khẩu tăng trưởng nhanh và mức độ tham gia ngày càng sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu.
Theo đánh giá của các tổ chức quốc tế, Việt Nam là một trong những hình mẫu thành công về phát triển kinh tế - xã hội, từ một quốc gia nghèo đã vươn lên thuộc nhóm nước có thu nhập trung bình và nâng cao vị thế trong khu vực ASEAN.
+ Phóng viên: Theo bà, những yếu tố nào đang giúp Việt Nam duy trì đà tăng trưởng trong bối cảnh nhiều biến động toàn cầu?
- TS. Nguyễn Thị Hương: Trong bối cảnh kinh tế thế giới nhiều biến động, Việt Nam vẫn duy trì được đà tăng trưởng tích cực, thuộc nhóm cao trong khu vực. Riêng năm 2025, tăng trưởng GDP ước đạt 8,02%, cho thấy khả năng chống chịu và phục hồi tốt của nền kinh tế.
Kết quả này đến từ nhiều yếu tố nền tảng. Trước hết là sự ổn định kinh tế vĩ mô và sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị từ Trung ương đến địa phương, sự điều hành linh hoạt của Chính phủ. Các chính sách tài khóa, tiền tệ được phối hợp hiệu quả, góp phần kiểm soát lạm phát, ổn định thị trường và hỗ trợ doanh nghiệp phục hồi, phát triển.
Thứ hai là cấu trúc nền kinh tế ngày càng đa dạng, với các động lực tăng trưởng đến từ công nghiệp, dịch vụ và xuất khẩu. Khu vực doanh nghiệp phát triển mạnh, trong đó khu vực tư nhân ngày càng đóng vai trò quan trọng. Việt Nam cũng đã hình thành nhiều doanh nghiệp có quy mô lớn, tham gia sâu vào thị trường khu vực và quốc tế.
Bên cạnh đó, việc khai thác hiệu quả các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới góp phần mở rộng thị trường xuất khẩu và thu hút dòng vốn đầu tư chất lượng cao. Đồng thời, quá trình chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo và phát triển kinh tế xanh đang được thúc đẩy, tạo nền tảng tăng trưởng bền vững.
Tuy nhiên, nền kinh tế đang phải đối mặt với không ít thách thức như áp lực cạnh tranh ngày càng lớn, yêu cầu nâng cao năng suất lao động, tác động của biến đổi khí hậu và những biến động khó lường từ bên ngoài. Vì vậy, duy trì tăng trưởng cần gắn với nâng cao chất lượng và tính bền vững.
+ Phóng viên: Việt Nam cần làm gì để hiện thực hóa mục tiêu trở thành quốc gia phát triển vào giữa thế kỷ XXI?
- TS. Nguyễn Thị Hương: Mục tiêu trở thành quốc gia phát triển vào giữa thế kỷ XXI là định hướng chiến lược lớn, đòi hỏi nỗ lực toàn diện và lâu dài.
Theo các chiến lược phát triển quốc gia, Việt Nam đặt mục tiêu đến năm 2030 nâng thu nhập bình quân đầu người lên trên 7.500 USD và trở thành nước có thu nhập trung bình cao. Xa hơn, đến năm 2045, hướng tới trở thành quốc gia phát triển, thu nhập cao.
Để đạt được mục tiêu này, trước hết cần tiếp tục hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường hiện đại, minh bạch và hiệu quả, tạo môi trường thuận lợi cho đầu tư, kinh doanh và đổi mới sáng tạo.
Thứ hai, cần đổi mới mô hình tăng trưởng theo hướng dựa nhiều hơn vào khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và nguồn nhân lực chất lượng cao. Phát triển kinh tế số, kinh tế xanh sẽ là động lực quan trọng trong giai đoạn tới.
Bên cạnh đó, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực là yêu cầu cấp thiết. Giáo dục, đào tạo cần gắn với nhu cầu thị trường và xu thế phát triển mới, đặc biệt trong các lĩnh vực công nghệ cao.
Ngoài ra, Việt Nam cần tăng cường khả năng chống chịu trước các cú sốc bên ngoài, nhất là trong bối cảnh biến đổi khí hậu và già hóa dân số ngày càng rõ nét. Phát triển bền vững cần xác định là nguyên tắc xuyên suốt trong hoạch định chính sách.
Với nền tảng đã đạt được, cùng quyết tâm cải cách và tầm nhìn dài hạn, Việt Nam hoàn toàn có cơ sở để hiện thực hóa mục tiêu trở thành quốc gia phát triển, thu nhập cao vào giữa thế kỷ này.
Tôi cho rằng, hành trình 51 năm sau thống nhất là minh chứng sinh động cho sức mạnh nội sinh và tầm nhìn chiến lược của Việt Nam. Từ một nền kinh tế có xuất phát điểm thấp, bị chiến tranh tàn phá nặng nề, đất nước đã vươn lên mạnh mẽ, từng bước khẳng định vị thế trên trường quốc tế. Với nền tảng ngày càng vững chắc và định hướng phát triển rõ ràng, mục tiêu trở thành quốc gia phát triển, vươn mình ra thế giới không còn là điều xa vời.
+ Phóng viên: Xin trân trọng cảm ơn bà!
