Vấn đề lớn tồn tại ở 50 xã đang tiến hành XDNTM là tuy nông thôn mới nhưng sản xuất vẫn cũ. Nhiều hộ nông dân sản xuất độc canh và là nguồn thu nhập chính, thu nhập duy nhất của nông dân. Các hình thức sản xuất mới, những cách làm hay hoặc việc đưa ra cây, con mới hứa hẹn tạo thế đột phá trong kinh tế hộ rất chậm xuất hiện mặc dù diện mạo nông thôn đang từng ngày đổi mới.

Huyện Phước Long - địa phương được giao nhiệm vụ phải “về đích” sớm vào năm 2015 trong phong trào XDNTM. Toàn huyện có khoảng 1.000 ''gia trại'', chủ yếu chăn nuôi gia súc gia cầm, gây nuôi và mua bán cá sấu, ba ba, cá chình và nuôi tôm. Theo thống kê của Ban Chỉ đạo XDNTM huyện, năm 2012, tổng nguồn vốn mà các hộ dân trong huyện đầu tư cho phát triển sản xuất lên đến 760 tỷ đồng. Tuy nhiên, hiệu quả kinh tế mang lại còn khiêm tốn.

Theo Phòng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn (NN&PTNT) huyện Phước Long, đã đến lúc cần đánh giá lại hiệu quả sản xuất trong nhân dân. Vẫn còn quá nhiều hộ dân trong huyện thu nhập “chan chát” từ nghề độc canh cây lúa hoặc chuyên tôm, hoàn toàn không có mô hình kinh tế phụ, trong khi thị trường đầu ra lại quá bấp bênh. Ngoài ra, chi phí sản xuất quá cao dẫn đến lợi nhuận ở từng mô hình giảm xuống, thậm chí không còn lợi nhuận.

Khâu quan trọng nhất trong sản xuất là tìm đầu ra ổn định cho sản phẩm, nhưng các gia trại và hộ sản xuất hiện nay đều chưa làm được. Ông Trương Thanh Mai, chủ trang trại gây nuôi và mua bán cá sấu ở xã Vĩnh Thanh (huyện Phước Long) cho biết: “Năm 2012, không chỉ cá sấu, mà cả heo hơi, lúa, tôm nguyên liệu… cũng rớt giá thê thảm. Tôi nghĩ, nếu không có sự liên kết giải quyết đầu ra, không có vai trò đầu tàu của Nhà nước và doanh nghiệp thì sản xuất và đời sống người dân trong huyện khó phát triển”.

Ông Lương Ngọc Lân, Giám đốc Sở NN&PTNT Bạc Liêu nói: “Một thực trạng khác đang tồn tại ở các xã XDNTM hiện nay là người dân vẫn làm nông nghiệp bằng những mô hình manh mún, nhỏ lẻ. Tuy cùng sản xuất trong cánh đồng mẫu lớn, nhưng vẫn là ruộng nhà ai nấy làm, chưa có sự liên kết, gắn kết thật chặt chẽ trong việc tạo ra sản phẩm. Do đó, thu nhập của họ, dù có tăng lên thì cũng còn nằm ở mức khiêm tốn. Mặt khác, nhiều xã chưa tìm ra được thế mạnh của mình theo cách “mỗi làng một sản phẩm”, hoặc xây dựng mô hình chiến lược, xây dựng thương hiệu sản phẩm để khai thác hiệu quả, làm tăng thu nhập cho người dân. Điều này cho thấy, mặc dù chỉ tiêu “chạm đích” trở thành 1 huyện điển hình về nông thôn mới đã gần, nhưng tỷ lệ hộ nghèo của Phước Long vẫn còn 15,62% và 14% hộ cận nghèo”.

Cần nói thêm, thời gian qua, mô hình và kinh phí khuyến nông, khuyến ngư mà tỉnh dành cho xã điểm XDNTM rất nhiều. Trong đó, nổi bật nhất là xây dựng cánh đồng mẫu lớn ở xã Vĩnh Thanh (huyện Phước Long) và xã Châu Thới (huyện Vĩnh Lợi). Tuy nhiên, hiện nay chưa có một doanh nghiệp nào đứng ra bao tiêu lúa gạo cho nông dân. Do đó, vấn đề tiêu thụ lúa gạo đã rơi vào vòng luẩn quẩn, lên xuống thất thường của thị trường.

Báo cáo của Ban Chỉ đạo XDNTM tỉnh cho thấy, từ khi phát động phong trào XDNTM đến nay, Bạc Liêu mới có 1 doanh nghiệp đầu tư vào lĩnh vực “tam nông” của tỉnh. Đó là Cty Bảo vệ thực vật (BVTV) An Giang. Vụ lúa trên đất nuôi tôm năm nay, Cty đã xây dựng vùng lúa nguyên liệu 260ha tại huyện Hồng Dân. Trong mối liên kết này, người dân chỉ cần góp đất, trực tiếp sản xuất trên ruộng của mình. Cty BVTV An Giang hỗ trợ lúa giống, phân bón và kỹ thuật, sau đó bao tiêu sản phẩm với giá cao hơn giá thị trường từ 10 - 15%. Hiện nay, Cty đang xúc tiến thực hiện chuỗi hoạt động là xây dựng nhà máy xay xát lúa gạo xuất khẩu tại huyện, công suất từ 150 - 200 ngàn tấn/năm và mở rộng vùng nguyên liệu bao tiêu sản phẩm, đời sống của nông dân trong huyện chắc chắn sẽ cải thiện tốt.

Về nguồn vốn, ngoài vay từ ngân hàng, Hội Nông dân tỉnh cho biết, đến nay đã hỗ trợ cho 624 tổ với 25.027 hộ nông dân vay gần 313 tỷ đồng, thông qua ủy thác của Hội Nông dân các cấp giúp người nông dân có thêm nguồn vốn tổ chức sản xuất.

Đầu tư làm nông nghiệp vốn đã khó, nhưng ở một tỉnh xa như Bạc Liêu còn khó khăn hơn. Đó là chưa kể các chính sách của Nhà nước về nông nghiệp chưa phân định rõ chính sách nào hỗ trợ cho nhà đầu tư và tạo điều kiện cho nhà đầu tư tiếp cận dễ dàng. Do đó, Bạc Liêu cần có một cơ chế riêng hỗ trợ vay vốn ưu đãi cho các dự án đầu tư vào lĩnh vực nông nghiệp, giúp nhà đầu tư tháo gỡ khó khăn, chủ động sản xuất, kinh doanh. Có như thế, những doanh nghiệp như Cty BVTV An Giang mới có đủ niềm tin khi lựa chọn đầu tư vào nông nghiệp ở một tỉnh như Bạc Liêu. Và, lúc đó ''tam nông'' sẽ có điều kiện cất cánh.

Cao Thăng