Hội thảo “nâng cao hiệu quả hợp tác nông nghiệp trong giai đoạn mới của hội nhập quốc tế”. Ảnh: TN

Liên kết theo chuỗi còn yếu

Theo TS Đoàn Xuân Trúc, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội chăn nuôi Việt Nam, khi tham gia hội nhập, ngành chăn nuôi đứng trước thách thức rất lớn và gay gắt, nhất là năng suất vật nuôi thấp, năng suất lao động thấp, giá lại thành cao (hơn khoảng 30% so với các nước TPP). Trong khi đó, đầu tư vào chăn nuôi không đáng kể, doanh nghiệp thiếu mặt mà do sức cạnh tranh thấp, dịch bệnh liên miên, đầu ra không ổn định…


Nhất là, các cơ sở giết mổ gia súc gia cầm hiện đại, đạt tiêu chí vệ sinh an toàn thực phẩm (VSATTP) ít và hoạt động cầm chừng do chi phí cao, không cạnh tranh nổi với các lò giết mổ thủ công. Công nghệ chế biến, bảo quản, vận chuyển sản phẩm chăn nuôi đa số chưa đạt yêu cầu VSATTP. Trong kinh doanh, tiêu thụ vẫn qua khâu trung gian, làm giảm sức cạnh tranh. Kết quả khảo sát cho thấy, năm 2014, khâu trung gian trong phân phối con giống làm tăng 6 - 8% giá bán, hệ thống đại lý phân phối thức ăn chăn nuôi đang buộc người chăn nuôi phải chi phí thêm 9 - 11%, thương lái trung gian trong giết mổ làm tăng giá 8 - 12%. 

Ông Bjorn Koslowski, Phó trưởng đại diện Phòng Thương mại và Công nghiêp Đức tại Việt Nam cho biết, doanh nghiệp (DN) Đức không thích thị trường manh mún nên cần “loại bỏ các khâu trung gian trong hoạt động kinh doanh” mới hút được doanh nghiệp đầu tư, liên kết, cũng như vươn ra thế giới. Chính Hiệp hội chăn nuôi Việt Nam cũng thừa nhận, liên kết theo chuỗi trong ngành chăn nuôi còn yếu nên chưa giảm được khâu trung gian khiến sản phẩm chăn nuôi luôn bị thương lái ép giá. Sản phẩm chăn nuôi không thể cạnh tranh với sản phẩm nhập khẩu thì cũng chưa có chế tài đủ mạnh trong phòng vệ thương mại.

Phải nhanh chóng đổi mới, tăng khả năng cạnh tranh

Trưởng đoàn đàm phán TPP, Thứ trưởng Bộ Công thương Trần Quốc Khánh nhấn mạnh, “TPP là hiệp định cấp cao nhất với cam kết xóa bỏ thuế quan về 0% nhưng có lộ trình với Việt Nam. Ngành chăn nuôi có 10 năm (từ 2015) chuẩn bị trước khi sức ép của cuộc chơi mới thực sự tác động”. 

Theo các chuyên gia, nếu không nhanh chóng đổi mới tổ chức lại thì ngành chăn nuôi sẽ thua đau đớn trên sân nhà. Vì vậy, ngành chăn nuôi cần đẩy nhanh tái cơ cấu, tổ chức lại sản xuất và hạ giá thành các sản phẩm thịt, trứng, sữa; kể cả các sản phẩm có lợi thế như giống đặc sản, giống bản địa… giảm giá thành, kiểm soát tốt VSATTP. “Nếu tổ chức khép kín sản xuất - tiêu thụ theo chuỗi giá trị, chú trọng cung đoạn giết mổ, chế biến, bảo quản, khống chế tốt dịch bệnh thì giá thành ngành chăn nuôi sẽ giảm khoảng 25 - 30% và tăng khả năng cạnh tranh”, Phó Chủ tịch Hiệp hội Chăn nuôi Việt Nam nhận định.

Ông Trần Duy Khanh, Tổng thư ký Hiệp hội chăn nuôi gia cầm Việt Nam lưu ý, “tình trạng lạm dụng chất cấm trong nông nghiệp, gian lận thương mại thông qua hàng tạm nhập tái xuất nếu không kiểm soát được thì không thể phát triển ngành chăn nuôi”. Cùng với đó, cần lựa chọn được những sản phẩm có thế mạnh cạnh tranh để phát triển như những giống đặc sản của Việt Nam nhưng phải khắc phục điểm yếu là thiếu xuất xứ sản phẩm. Nhà nước cũng cần chú trọng hỗ trợ vì ngành chăn nuôi thường phải phát triển ở những vùng đất “không ai ngó đến”.

Theo đánh giá của Thứ trưởng Bộ NN&PTNT Lê Quốc Doanh, nông nghiệp Việt Nam có nhiều thành tựu to lớn, đóng góp cho sự phát triển của đất nước với tốc độ tăng trưởng ổn định 3 - 4%/năm nhưng đến nay vẫn chưa khai thác hết lợi thế của hội nhập.

Riêng ngành chăn nuôi, hiện hộ chăn nuôi nhỏ lẻ chiếm 86,4% tổng số hộ trong khi chỉ sản xuất được 34,2% lượng thịt lợn và gia cầm. Năm 2014, cả nước chỉ có 9.897 trang trại, chủ yếu là qui mô nhỏ và vừa, tỷ lệ đầu tư công nghệ cao thấp. Năm 2013 cả nước chỉ có 393 DN chăn nuôi, kể cả DN kinh doanh kết hợp trồng trọt và chăn nuôi, hay tham gia làm dịch vụ chăn nuôi.

Thảo Nguyên