Ấn nút khởi công xây dựng nhà máy xử lý phế thải tại Quy Nhơn, tỉnh Gia Lai. Ảnh: Hoàng Phúc

Từ áp lực xà bần đến nguồn tài nguyên tái chế

Quá trình phát triển đô thị, đầu tư hạ tầng, thương mại, dịch vụ và sản xuất đang đặt ra cho Gia Lai một bài toán đi kèm: lượng chất thải xây dựng phát sinh ngày càng lớn. Bê tông vỡ, gạch đá, đất dư thừa và các loại vật liệu từ hoạt động xây mới, cải tạo, sửa chữa, tháo dỡ công trình nếu không được thu gom, xử lý đúng quy định có thể trở thành áp lực đối với môi trường, cảnh quan và quỹ đất dành cho xử lý chất thải.

Ở chiều ngược lại, một phần đáng kể loại chất thải này có thể được phân loại, nghiền, sàng và tái chế thành cốt liệu, vật liệu san lấp, gạch không nung hoặc thu hồi kim loại, nhựa và các thành phần có giá trị. Đây cũng là cách tiếp cận phù hợp với xu hướng kinh tế tuần hoàn: giảm lượng chất thải phải loại bỏ đồng thời tiết kiệm tài nguyên phục vụ xây dựng.

Từ yêu cầu đó, Gia Lai đang từng bước bổ sung hạ tầng chuyên biệt cho xử lý phế thải xây dựng. Cụ thể hóa mục tiêu này, ngày 22/9/2026, Công ty Cổ phần Công trình Đô thị Gia Lai khởi công Nhà máy xử lý xà bần, phế thải xây dựng, tái chế làm vật liệu xây dựng, vật liệu san lấp Long Mỹ Quy Nhơn tại Khu xử lý chất thải rắn Long Mỹ, phường Quy Nhơn Tây.

Dự án có diện tích hơn 70.400m², tổng vốn đầu tư hơn 57,5 tỷ đồng, công suất thiết kế 480 tấn/ngày, dự kiến hoàn thành, đưa vào vận hành từ tháng 2/2027. Dự án có mục tiêu biến một phần phế thải tại Gia Lai thành nguyên liệu đầu vào mới. Chất thải được kiểm soát từ khâu tiếp nhận, cân và phân loại trước khi đưa vào nhà máy. Bê tông, gạch đá được đưa qua dây chuyền nghiền, sàng để sản xuất cốt liệu; kim loại, nhựa, giấy và các thành phần có khả năng tái chế được thu hồi riêng. Nước phục vụ sản xuất được thu gom, lắng lọc và tuần hoàn nhằm hạn chế nước thải.

Phát biểu tại lễ khởi công, bà Trần Thị Sen, Chủ tịch HĐQT Công ty Cổ phần Công trình Đô thị Gia Lai cho biết, dự án đánh dấu bước chuyển từ thu gom, vận chuyển, đổ bỏ sang phân loại, xử lý và tái chế. Nếu chỉ chôn lấp hoặc đổ bỏ, Gia Lai sẽ chịu áp lực về quỹ đất, môi trường và lãng phí lượng vật liệu có khả năng thu hồi.

Gia Lai đang hướng tới hoàn thiện hạ tầng bảo vệ môi trường. Ảnh: Hoàng Phúc

Hình thành mạng lưới xử lý chất thải từ Đông sang Tây

Nhà máy Long Mỹ Quy Nhơn không phải là dự án đơn lẻ ở Gia Lai. Định hướng của Gia Lai là từng bước hình thành hệ thống xử lý chất thải phù hợp với không gian phát triển mới của tỉnh. Theo UBND tỉnh Gia Lai, bên cạnh dự án tại khu vực phía Đông, địa phương đang triển khai các thủ tục liên quan đến dự án xử lý, tái chế chất thải rắn xây dựng tại khu vực phía Tây, dự kiến tại khu vực bãi rác xã Gào.

Đồng thời, tỉnh tiếp tục nghiên cứu, kêu gọi đầu tư các cơ sở xử lý những dòng chất thải khác, trong đó có chất thải nguy hại. Điều này cho thấy, hạ tầng bảo vệ môi trường đang dần được đặt trong tổng thể phát triển kinh tế, đô thị và hạ tầng, thay vì chỉ xử lý từng điểm phát sinh riêng lẻ.

Tại buổi lễ khởi công, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Gia Lai Nguyễn Tự Công Hoàng cho rằng, việc đầu tư các cơ sở xử lý, tái chế chất thải xây dựng là cần thiết khi địa phương đang triển khai nhiều dự án phát triển đô thị, hạ tầng và sản xuất. Cùng với dự án Long Mỹ Quy Nhơn, Gia Lai sẽ tiếp tục kêu gọi các dự án xử lý chất thải tại những khu vực có nhu cầu lớn, từng bước giải quyết lượng phế thải phát sinh trên địa bàn. "Gia Lai đang hướng tới một mạng lưới hạ tầng môi trường có khả năng bao phủ tốt hơn không gian phát triển của tỉnh", ông Hoàng cho biết.